Εκεί που τελειώνουν οι ευρυγώνιοι, αρχίζουν οι υπερευρυγώνιοι. Ultrawide, ακραίες εστιακές αποστάσεις στις παρυφές των fisheye. Mε ανοιχτούς ορίζοντες, με οπτικές γωνίες που αγκαλιάζουν τα πάντα. Φακοί που τα κάδρα τους θέλουν προσοχή και περίσκεψη, που μισούν την προχειρότητα και λατρεύουν τη σχολαστική σύνθεση. Με τις τόσες ιδιομορφίες τους, επιβάλλουν ιδιαίτερη προσέγγιση.
Yιοθετώντας το format 35mm σαν σημείο αναφοράς, στην κλάση των υπερευρυγώνιων κατατάσσουμε τους φακούς με εστιακές αποστάσεις από 15mm ως 24mm, δηλ. αυτούς με οπτικό πεδίο 111°-84° (μετρημένο στη διαγώνιο). Συγκριτικά, ο στάνταρ 50mm φακός έχει οπτικό πεδίο 46°. Όσα αναφέρουμε σε αυτό το άρθρο είναι με παραδοχή ότι μιλάμε για φακούς πλήρους κάλυψης και όχι fisheye αφού υπάρχει π.χ. 15mm fisheye με γωνία 180°. Οι υπερευρυγώνιοι είναι ιδιοσυγκρασιακοί φακοί, γεμάτοι ιδιοτροπίες, τρελά πλεονεκτήματα αλλά και σοβαρά ελαττώματα. Το πρώτο πράγμα που λέμε γι αυτούς είναι ότι τονίζουν την προοπτική και δημιουργούν γεωμετρικές παραμορφώσεις, Κι όμως δεν είναι ακριβώς έτσι: γιατί η προοπτική εξαρτάται από την απόσταση αντικειμένου – φωτογράφου ενώ όταν η πλάτη είναι στο κατακόρυφο επίπεδο δεν προκαλούν καμπυλώσεις στα άκρα. Οι όποιες γεωμετρικές παραμορφώσεις σχετίζονται με την κλίση της μηχανής. Επίσης οι υπερευρυρώνιοι συχνά υποφέρουν από βινιετάρισμα (σκοτείνιασμα στα άκρα). Όλα αυτά τα σχεδιαστικά θέματα αναλύονται στο αντίστοιχο θέμα της σελ. 60 αυτού του τεύχους.
Έχουν παραμόρφωση;
Μύθος! Οι υπερευρυγώνιοι δεν είναι fisheye για να παραμορφώνουν. Οι ευθείες γραμμές αποδίδονται πιστά αρκεί τα επίπεδα της πλάτης της μηχανής και του αντικειμένου να είναι παράλληλα μεταξύ τους. Βέβαια ορισμένα κοντινά αντικείμενα “στρεσσάρονται” αλλά αυτό οφείλεται στις διαφορετικές αποστάσεις στο κέντρο και τα άκρα της εικόνας. Από την άλλη μεριά, αν χάσουμε τις παραλληλίες τότε οι παραμορφώσεις είναι μπροστά μας.
To βάθος πεδίου
Όσο μικραίνει η εστιακή απόσταση, τόσο αυξάνει το βάθος πεδίου. Έτσι στους υπερευρυγώνιους φακούς αν επιλέξουμε διάφραγμα γύρω στο f/8-f/11 σχεδόν όλα τα στοιχεία της εικόνας θα αποδοθούν με ευκρίνεια από άκρο σε άκρο, με πρακτικό αντίκρυσμα: να “ισοπεδώνονται” τα πάντα. Οπότε καλή ιδέα θα είναι θα προτιμήσουμε πιο “ανοικτό” διάφραγμα π.χ. f/4 και να εστιάσουμε είτε στο πρώτο (εμπρός) πλάνο, είτε σε κάποιο συγκεκριμένο αντικείμενο. Με τον τρόπο αυτό κάνουμε την αντίθεση ανάμεσα στα εστιασμένα και ανεστίαστα μέρη της εικόνας.
Η σύνθεση
Οι υπερευρυγώνιοι φακοί περιέχουν ένα υπερόπλο, το τεράστιο οπτικό πεδίο που χωράει τα πάντα. Όμως οι ανυποψίαστοι φωτογράφοι σπάνια παράγουν υποψιασμένες εικόνες ultrawide. Χωρίς να το πολυκαταλάβουν δεν πλησιάζουν αρκετά το θέμα, το τοποθετούν στο κέντρο και αφήνουν άπειρα κενά που δεν λένε τίποτε. Κι όμως ο ultrawide φακός φωνάζει, παροτρύνει, παρακαλεί: “Έλα κοντά στο θέμα. Σχεδόν μπες μέσα στο κάδρο. Βάλε αντικείμενα προσοχής στο εμπρός πλάνο. Συσχέτισε το εμπρός και το πίσω επίπεδο. Μη φοβάσαι τις κλίσεις. Δώσε γραμμές διαφυγής. Βάλε τις ευθείες στις γωνίες…” Ο υπερευρυγώνιος είναι ιδανικός για μεγάλα εσωτερικά κτηρίων, εκεί που κανένας άλλος φακός δεν θα χωρούσε το θέμα αλλά και για ταξιδιωτικά, για πάρκα, για φιλόδοξα αστικά τοπία και το κυριότερο, για να δίνει την “διαφορετική” εικόνα του κόσμου. Όταν έχουμε μάθει να αντιμετωπίζουμε τα πάντα με τα πρότυπα της ανθρώπινης όρασης που σαν οπτικό πεδίο μοιάζει αρκετά με τον 50άρη φακό, τότε το εκτεταμένο πεδίο κάνει την έκπληξη και τη διαφορά.
Δεκάλογος
• Πλησιάστε, πλησιάστε περισσότερο. Μην φοβάστε… Οι καλύτερες υπερευρυγώνιες λήψεις προκύπτουν όταν ο φωτογράφος νόμισε ότι το παράκανε… Με την προσέγγιση του κυρίως αντικειμένου, ακόμη και παραμορφωμένου ή με αλλοιωμένο συσχετισμό διαστάσεων, το ενδιαφέρον πάντα αυξάνεται.
• Συμπεριλάβετε κάποιο αντικείμενο ενδιαφέροντος στο πρώτο πλάνο. Μην αφήνετε αχανή κενά στο εμπρός μέρος της φωτογραφίας
• Εκμεταλλευτείτε προς όφελός σας τις γραμμές όπου υπάρχουν. Φροντίστε να καταλήγουν σε γωνίες και να δημιουργούν την αίσθηση του δυναμισμού και της φυγής προς συγκεκριμένη κατεύθυνση, δηλ. να καθοδηγούν το μάτι του παρατηρητή.
• Τοποθετήστε τη μηχανή. Με τους στάνταρ και τηλε φακούς, το πρώτο ρόλο παίζει το καδράρισμα, ποιό ακριβώς κομμάτι του ορατού κόσμου θα συμπεριλάβουμε. Με τους υπερευρυγώνιους πρωταγωνιστής γίνεται η ίδια η μηχανή αφού αντικρίζει σχεδόν όλο το ορατό πεδίο μπροστά της. Οπότε θα πρέπει να μπει σε τέτοιο σημείο ώστε να «βλέπει» μια σημαντική και πρωτότυπη όψη του κόσμου.
• Camera shake? No! Οι υπερευρυγώνιοι δεν υποφέρουν από το φαινόμενο “κουνήματος” όπως οι τηλεφακοί. Με 16mm φακό θεωρητικά είναι ασφαλής οποιαδήποτε ταχύτητα από 1/15sec. και πιο γρήγορη (στην πράξη αρκεί και 1/4sec. με πιο σταθερό χέρι).
• Τρίποδο; Πάντα αναγκαίο. Κι όμως δεν είναι άχρηστο, όσο κι αν δεν πολυκινδυνεύουμε από το ενοχλητικό camera shake. Mε το τρίποδο μπορούμε να τοποθετηθούμε πιο προσεκτικά στο καδράρισμα, με ακρίβεια χιλιοστού, κάτι πολύτιμο στο συγκεκριμένο είδος φωτογραφίας…
• Οριζοντιότητα. Ανοιχτοί ορίζοντες, ναι, στραβοί όχι… Ένα αλφάδι στη θέση του hot shoe θα φανεί αποτελεσματικό σε πολλές περιπτώσεις.
• Χρήσιμα και άχρηστα στοιχεία. Τη στιγμή που ο υπερευρυγώνιος έχει την ικανότητα να «χωράει» τα πάντα, πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί. Να αποκλείουμε τα ενοχλητικά που πιθανόν μπαίνουν στο κάδρο χωρίς να το πολυκαταλάβουμε όπως π.χ. κλαδιά δένδρων, πλάγιες ακτίνες φωτός, το …παπούτσι του φωτογράφου!
• Κοντά-μακριά. Τραβήξτε το ίδιο πλάνο με τον “μόλις ευρυγώνιο”35mm φακό και ένα υπερευρυγώνιο 20mm με κριτήριο ότι και στις δύο φωτογραφίες το κεντρικό αντικείμενο του εμπρός πλάνου έχει ίδιες διαστάσεις. Θα διαπιστώσετε ότι με τον ultrawide, οι μορφές αλλάζουν και παίρνουν πιο δραματικά σχήματα.
• Lost in space. To σήμα-κατατεθέν των ultrawide είναι η υπερβολή. Υπερβάλλουν στην αίσθηση του χώρου, προκαλώντας την εντύπωση ότι τα αντικείμενα είναι χαμένα στο χώρο. Η ψευδής αυτή εντύπωση μεγαλώνει όσο μεγεθύνουμε τις εικόνες
κείμενα Παναγιώτης Καλδής, φωτογραφίες Λουκάς Χαψής
Αναδημοσίευση από τον ΦΩΤΟγράφο 204, Δεκέμβριος, 2010
