Στη φωτογραφία δράσης και αγώνων, ή στην άγρια φύση, εκεί που τα θέματα βρίσκονται πολλά μέτρα μακριά μας, η εστιακή απόσταση του φακού “τερματίζει” πριν καν το καταλάβουμε. Η λύση ίσως θα ήταν ν’ αποκτήσουμε ένα superzoom με εύρος εστιακών αποστάσεων π.χ. 100-400mm που όμως συνοδεύεται από καθόλου ευκαταφρόνητο κόστος και δυσβάσταχτο βάρος. Σε αυτό το σημείο η ιδέα του converter (μετατροπέα) εμφανίζεται ως από μηχανής θεός.
Έστω ότι έχουμε φακό 70-200mm f/2.8 που τον χρησιμοποιούμε για πορτραίτα, αλλά θέλουμε να καλύψουμε και έναν αγώνα μπάσκετ δίχως να περιοριστούμε στα μακρινά, ολόσωμα πλάνα των 200mm. Κουμπώνουμε ανάμεσα σε φακό και σώμα ένα teleconverter 2x. Ξαφνικά η εστιακή απόσταση εκτινάσσεται στα 400mm, χαρίζοντας close up γεμάτα δράση! Μόλις αποκτήσαμε δεύτερο φακό, χωρίς να δαπανήσουμε τα χρήματα που αναλογούν. Επίσης, το εν λόγω αξεσουάρ ζυγίζει κατά μέσο όρο 250γρ. οπότε το βάρος του κρίνεται αμελητέο σε σύγκριση με έναν δεύτερο φακό 400mm. Το τελευταίο αλλά εξαιρετικής σημασίας θετικό στοιχείο, είναι πως διατηρείται η ελάχιστη απόσταση εστίασης του φακού. Έτσι ένας τηλεφακός με μεγάλη μεγεθυντική ικανότητα μπορεί να δώσει σχεδόν macro εικόνα.
Ναι μεν αλλά…
Ως εδώ μοιάζει σαν τα converter να αμφισβητούν το λόγο ύπαρξης των super telephoto 400-500-600mm. Δυστυχώς, για εμάς, δεν ισχύει κάτι τέτοιο μιας και οι τηλεμετατροπείς όπως λέγονται -επίσημα- συνοδεύονται από συγκεκριμένα μειονεκτήματα. Πρώτο και σημαντικότερο είναι η ελάττωση του φωτός που φτάνει στον αισθητήρα, από 1 έως 2 stop. Converter 1,4x κόβει ένα stop και 2χ 2stop. To γεγονός αυτό ίσως δεν αποτελεί τόσο σοβαρό πρόβλημα όταν φωτογραφίζουμε κάτω από το ισχυρό φως του ηλίου, αλλά σε απογευματινές-νυχτερινές λήψεις θα θέσει εμπόδια λόγω χρήσης πιο αργών ταχυτήτων (π.χ. κίνδυνος για camera shake). Ακολουθεί η υποβάθμιση της απόκρισης autofocus, που έχει ως συνέπεια την επιστροφή στη manual εστίαση. Επιπλέον, με αρκετούς συνδυασμούς φακών-teleconverter θα δούμε μικρή ως σοβαρή υποβάθμιση της ευκρίνειας/contrast. Εννοείται ότι τα converter είναι απαγορευμένο να προσαρμοστούν σε αργούς φακούς π.χ. με διάφραγμα f/5.6 αφού τότε το πραγματικό διάφραγμα εργασίας θα γινόταν f/11.
Τα είδη των teleconverters
Διακρίνουμε δύο είδη, τα απλά και τα ταιριαγμένα (matched). Tα πρώτα έχουν γενικής χρήσης σχεδίαση για να συνεργάζονται με όσο το δυνατόν περισσότερους φακούς. Tα δεύτερα διαθέτουν ειδική διόρθωση (π.χ. ασφαιρικά ή χαμηλής διάχυσης στοιχεία) που προορίζονται αποκλειστικά για συγκεκριμένους φακούς. Αν και θεωρητικά μπορούν να κατασκευαστούν teleconverter με οποιοδήποτε συντελεστή μεγέθυνσης της εστιακής απόστασης, στην αγορά συναντάμε αποκλειστιά μοντέλα 1.4x και 2.0x. Κατά κανόνα τα converter λειτουργούν πιο ομαλά με prime τηλεφακούς, με δεδομένη την απλή σχεδίαση και καλή φωτεινότητα των τελευταίων. Αντίθετα, η προσθήκη converter σε zoom συχνά συνοδεύεται από προβλήματα (π.χ. κηλίδες θάμβωσης) λόγω της σύνθετης και πολύπλοκης οπτικής σχεδίασης τους.
To buy or not to buy?
Όταν έχουμε επενδύσει σε έναν φωτεινό και ποιοτικό τηλεφακό γενικής χρήσης και θέλουμε να αυξήσουμε περιστασιακά την εστιακή απόσταση οι ο τηλεμετατροπέας είναι μία λύση. Οι σύγχρονες εκδόσεις 70-200mm f/2.8 θα αποκτήσουν εύκολα αρκετές δεκάδες παραπάνω mm δίχως σοβαρές θυσίες στο διάφραγμα (το f/4 με 1,4x δεν είναι αποτρεπτικό) και την ποιότητα εικόνας. Όταν όμως έχουμε zoom με αργά διαφράγματα (f.4- 5,6), τα πράγματα σκουραίνουν, στην κυριολεξία, αφού μειώνεται σημαντικά η ποσότητα του φωτός που φτάνει στον αισθητήρα. Σε τελική ανάλυση, αν ασχολούμαστε σοβαρά με φωτογραφικά αντικείμενα που που επιβάλλουν χρήση γρήγορου τηλεφακού ας επενδύσουν στο σωστό φακό έστω και με οικονομικές θυσίες.
φωτογραφίες: Λουκάς Χαψής
Προσοχή
• Τα teleconverters δεν υποστηρίζουν όλους τους φακούς κάθε εταιρίας.
Τα προβλήματα ποιότητας και συμβατότητας παρατηρούνται περισσότερα στους zoom σε σύγκριση με τους prime φακούς. Συμβουλευόμαστε τη σχετική λίστα κάθε εταιρίας, πριν αγοράσουμε. Επίσης, ας λάβουμε σοβαρά υπόψη μας και τις προτάσεις ανεξάρτητων κατασκευαστών.
• Να μη συγχέουμε τα converter με τα extension tube. Μπορεί να μοιάζουν εξωτερικά αλλά τα δεύτερα δεν περιέχουν καθόλου οπτικά στοιχεία και χρησιμεύουν μόνο για να αυξήσουν τη φυσική απόσταση του εμπρόσθιου στοιχείου του φακού από το εστιακό επίπεδο (μετατόπιση του οπτικού κέντρου).
• Τα teleconverter τους συναντάμε και με τις ονομασίες extenders, multipliers.
• Δεξιά στο σχεδιάγραμμα: το μεγεθυντικό οπτικό βοήθημα παρεμβάλλεται ανάμεσα στο σώμα της φωτ. μηχανής και του κανονικού φακού μεγεθύνοντας την προβολή του ειδώλου πάνω στη φωτοευαίσθητη επιφάνεια.
Tips
Εναλλακτικοί τρόποι για να φθάσουμε πιο κοντά στο θέμα:
• Χρησμοποιούμε σώμα APS-C αντί για full frame= κέρδος 1,5χ xωρίς απώλεια φωτεινότητας φακού.
• Κάνουμε τη λήψη με σώμα με πολλά megapixel και κροπάρουμε στον υπολογιστή.
