Συμβαίνει μερικές φορές να μην μας φθάνει η εστιακή απόσταση του φακού. Μπορεί να έχουμε ένα πολύ καλό φακό πορτραίτου 100mm αλλά ξαφνικά να χρειαστούμε 200mm. Ή να βρεθούμε μπροστά σε συνθήκες όπου για κάποιες λήψεις θα ήταν καλύτερος ένας φακός με μεγαλύτερες ικανότητες προσέγγισης (ή αν θέλετε, μεγέθυνσης) του αντικειμένου μας. Τότε η πιο απλή εναλλακτική λύση, αντί να αγοράσουμε φακό, είναι το teleconverter ή τηλεμετατροπέας( φωτ. αριστερά: Τηλεφακός 300mm, δεξιά: Ίδιος φακός με teleconverter 2x. Λουκάς Χαψής.)
κείμενα Παναγιώτης Καλδής
Πότε teleconverter;
Tα teleconverter έχουν αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμα στη φωτογραφία σπορ, αγώνων, άγριας φύσης κλπ. και γενικά όπου παρατηρείται η ανάγκη για σφικτό καδράρισμα ενώ το κυρίως αντικείμενο είναι σε μεγάλη φυσική απόσταση από τον φωτογράφο. Για παράδειγμα, στις λήψεις με πουλιά σε μια λιμνοθάλασσα δεν είναι δυνατόν να πλησιάσουμε πολύ αφού κάθε τέτοια προσπάθεια κινδυνεύει να φοβίσει και να απομακρύνει τους φτερωτούς μας φίλους, τους κορμοράνους, τους στακτοτσικνιάδες, τους ερωδιούς κλπ. Οπότε χρειαζόμαστε de facto μεγαλύτερη εστιακή απόσταση. Όμως ανασχετικός είναι ο παράγοντας “κόστος” για το ενδεχόμενο της αγοράς μεγάλου τηλεφακού. Μια ματιά στους τιμοκαταλόγους των μεγάλων εργοστασίων ψάχνοντας για prime φακούς 200-400mm θα μας τρομάξει. Η άλλη λύση είναι κάποιος zoom (εφόσον βέβαια μας καλύπτει). Η τελευταία επιλογή είναι να καταφύγουμε στις υπηρεσίες ενός teleconverter όπως έκαναν οι παλιότεροι φωτογράφοι, τότε που οι φακοί zoom δεν έπειθαν με την ποιότητά τους και οι πιουρίστες επέμεναν αποκλειστικά σε prime επιλογές.
Τι είναι το teleconverter;
Στην πραγματικότητα πρόκειται για ένα είδος μεγεθυντικού οπτικού βοηθήματος που παρεμβάλλεται ανάμεσα στο σώμα της φωτ. μηχανής και του κανονικού φακού. Σκοπό έχει να αυξήσει την ονομαστική εστιακή απόσταση αλλά με αντίτιμο τη μείωση της ωφέλιμης φωτεινότητας. Για παράδειγμα ο διπλασιασμός της εστιακής απόστασης 2x σημαίνει απώλεια 2 stop σε διάφραγμα, ενώ αν χρησιμοποιήσουμε teleconverter 1.4x τότε η πτώση φωτεινότητας είναι 1stop. Mε απλά λόγια αν προσαρμόσουμε converter 2x σε φακό prime 200mm f/2,8 η μεν εστιακή απόσταση θα γίνει 400mm το δε ωφέλιμο μέγιστο διάφραγμα θα μετατραπεί σε f/5,6. Τα converter μπορούν να προσαρμοστούν και σε φακούς zoom, αν και για διάφορους λόγους που σχετίζονται με την οπτική σχεδίαση, τα προβλήματα ποιότητας και συμβατότητας παρατηρούνται περισσότερα στους zoom σε σύγκριση με τους prime φακούς. Στα converter διακρίνουμε δύο είδη, τα απλά και τα ταιριαγμένα (matched). Tα πρώτα έχουν μια γενικής χρήσης σχεδίαση για να συνεργάζονται με όσο το δυνατόν περισσότερους φακούς ενώ τα δεύτερα έχουν ειδική διόρθωση (π,χ. Ασφαιρικά ή χαμηλής διάχυσης στοιχεία) που αφορούν το ταίριασμα με συγκεκριμένο φακό. Αν και θεωρητικά μπορούν να κατασκευαστούν teleconverter με οποιοδήποτε συντελεστή μεγέθυνσης της εστιακής απόστασης, στην πράξη κυκλοφορούν μόνον μοντέλα 1.4x και 2.0x. Υπάρχουν συγκεκριμένοι λόγοι για τους οποίους τα converter λειτουργούν πιο καλά με prime τηλεφακούς: Είναι σχεδιαστικά απλοί και έχουν σχετικά καλή φωτεινότητα ενώ αποτελούν τους πρώτους υποψηφίους για μεγαλύτερη εστιακή απόσταση. Αντίθετα η προσθήκη converter σε zoom πολύ συχνά συνοδεύεται από προβλήματα.
Οι σύνθετες και πολύπλοκες σχεδιάσεις των zoom δεν συνεργάζονται καλά με converter, και προκύπτουν ζητήματα με σοβαρή υποβάθμιση της ποιότητας ή στην χειρότερη περίπτωση hot spots δηλ. περιοχές με κηλίδες θάμβωσης! Από την άλλη μεριά τα converter δεν επηρεάζουν την ελάχιστη απόσταση εστίασης – κι έτσι ένας τηλεφακός με μεγάλη μεγεθυντική ικανότητα μπορεί να δώσει σχεδόν macro εικόνα.
Converter and extension cubes
Να μη συγχέουμε τα converter με τα extension tubes. Μπορεί να μοιάζουν εξωτερικά αλλά τα δεύτερα δεν περιέχουν καθόλου οπτικά στοιχεία και χρησιμεύουν μόνο για να αυξήσουν τη φυσική απόσταση του εμπρός στοιχείου του φακού από το εστιακό επίπεδο (επί της ουσίας να μετατοπιστεί το οπτικό κέντρο).
Converter vs. Cropping
Mια συνηθισμένη εναλλακτική λύση είναι το κροπάρισμα στον υπολογιστή ώστε να καδραριστεί το κεντρικό κομμάτι της εικόνας δίνοντας την αίσθηση στον παρατηρητή ότι είχαμε ζουμάρει περισσότερο. Για να έχουμε βέβαια περιθώριο για κάτι τέτοιο, αναγκαία προϋπόθεση αποτελεί μια μηχανή με μεγάλη ανάλυση δηλ.με αισθητήρα πάνω από 20Megapixel. Δείτε πως αλλάζει το καδράρισμα με cropping στην παρακάτω φωτό.
Υπέρ
• Οικονομική λύση
• Δεν επηρεάζεται η ελάχιστη απόσταση εστίασης
• Μικρό μέγεθος
• Πολύ καλή απόδοση των matched converters
Κατά
• Μείωση φωτεινότητας κατά 1stop (1.4x) ή 2stop (2x)
• Προβλήματα συμβατότητας- δεν αποδίδουν εξίσου καλά με όλους τους φακούς
• Δεν ενδείκνυνται για συνεργασία με αργούς φακούς π.χ. f/5.6
• Mικρή ως σοβαρή υποβάθμιση ευκρίνειας/contrast
• Yποβάθμιση της απόκρισης autofocus
Δημοσίευση από τον Φωτογράφο, Νο 244, Σεπτέμβριος-Οκτώβριος, 2016
