Πολλές φορές ερχόμαστε αντιμέτωποι με δύσκολα φωτογραφικά θέματα. Στην αρχιτεκτονική για παράδειγμα, η καταγραφή κτηρίων από χαμηλό σημείο προκαλεί το φαινόμενο των συγκλινουσών γραμμών (converging verticals). Επίσης υπάρχουν διάφορα προβλήματα στην απόδοση της προοπτικής κλπ. Εκτός από τις ψηφιακές λύσεις στο στάδιο της επεξεργασίας, υπάρχει και η “συμβατική” μέθοδος με τα κατάλληλα οπτικά. Οι φακοί shift και tilt & shift ή αρχιτεκτονικοί (όπως έχουν επικρατήσει να αποκαλούνται στην ελληνική φωτογραφική ορολογία) αναλαμβάνουν να ξεπεράσουν τα κλασικά προβλήματα γεωμετρικών παραμορφώσεων λόγω θέσης, προοπτικής κλπ. Παράγοντας μοναδικά αποτελέσματα εξ αρχής, χωρίς ο φωτογράφος να καταφύγει σε διορθώσεις μέσω software.
Σχεδόν όλοι οι ασχολούμενοι με τη φωτογραφία έχουμε κάποια στιγμή προσπαθήσει να αποτυπώσουμε στο καρέ μας ένα κτήριο από το ύψος του δρόμου µε ευρυγώνιo. Και βεβαίως έχουμε ενοχληθεί από το φαινόμενο των κατακόρυφων που συγκλίνουν προς τα επάνω παραμορφώνοντας γεωμετρικά την εικόνα.
Αυτό συμβαίνει επειδή στρέφοντας τη μηχανή υπό κλίση σε σχέση με το κατακόρυφο επίπεδο, τα επίπεδα του αισθητήρα και του αντικειμένου δεν είναι πλέον παράλληλα μεταξύ τους. Τότε τα μέρη που απέχουν περισσότερο από τον αισθητήρα θα εμφανιστούν μικρότερα από τα μέρη που είναι πλησιέστερα. Έτσι παίρνουμε σχήματα που στενεύουν προς την κορυφή όσο η μηχανή στρέφεται προς τα επάνω. Στην αρχιτεκτονική φωτογραφία το πρόβλημα αυτό αντιμετωπίζεται με τους εξειδικευμένους φακούς µε μετατοπιζόμενο εμπρόσθιο τμήμα.
Φακοί Shift
Οι φακοί ελέγχου της προοπτικής με πλάγια μετατόπιση (shift ή Perspective Control/PC- lenses) διαφέρουν ως προς τον κύκλο κάλυψης που έχει αρκετά μεγαλύτερες διαστάσεις από τον αντίστοιχο των συνηθισμένων φακών. Επιπρόσθετα, ενσωματώνουν ρυθμιζόμενη βάση που μπορεί να μετατοπιστεί αναφορικά µε τον οπτικό άξονα (από αυτό προέρχεται και η ονομασία shift) σε µία ή περισσότερες κατευθύνσεις, πάντα μέσα στον ευρύτερο κύκλο κάλυψης του φακού. Αυτό σημαίνει ότι το κέντρο προοπτικής του φακού δεν αντιστοιχεί πλέον µε το κέντρο προοπτικής της εικόνας.
Έτσι, ο φωτογράφος μπορεί να επιλέξει ένα τμήμα της εικόνας που να μην αντιστοιχεί στον άξονα του φακού. Για παράδειγμα, μπορούμε να συνθέσουμε το κάδρο, να κρατήσουμε τη μηχανή παράλληλη µε την πρόσοψη του κτιρίου, και τότε να μετατοπίσουμε πλαγίως το φακό ώστε να συμπεριληφθεί και η κορυφή του κτιρίου στην εικόνα. Δεν χρειάζεται να στρέψουμε την μηχανή προς τα επάνω, µία κίνηση που ούτως ή άλλως προκαλούσε και την αρχική παραµόρφωση. Ακόµη, υπάρχει η δυνατότητα για πλευρική ρύθμιση, επιτρέποντας έτσι το ίδιο αποτέλεσμα και όταν χρησιµοποιούµε την µηχανή σε κάθετο κάδρο. Στην πράξη, η “ολίσθηση” από τον οπτικό άξονα επιτυγχάνεται γυρίζοντας µε το χέρι µία μεγάλη βίδα στην πλευρά του φακού.
Φακοί tilt & shift
Με τους συμβατικούς φακούς, το βάθος πεδίου συχνά δεν είναι αρκετό, ενώ η χρήση πολύ κλειστών διαφραγμάτων (π.χ. f/16 ή f/22) επιφέρει μειωμένη οξύτητα, λόγω φαινομένων diffraction. O περιορισμός μπορεί να ξεπεραστεί µε τους εξειδικευμένους φακούς tilt & shift, οι οποίοι έχουν τη δυνατότητα στροφής των εμπρόσθιων οπτικών στοιχείων, ώστε το επίπεδό τους να μην είναι πλέον κάθετο στον οπτικό άξονα του φακού (ούτε βεβαίως παράλληλο µε το επίπεδο του αισθητήρα).
Έτσι, µε τις κινήσεις tilt, επιτυγχάνουν πιο αποτελεσματική χρήση του διαθέσιμου βάθους πεδίου. Ενώ λοιπόν µε κλασικό φακό, το επίπεδο του βάθους πεδίου είναι πάντα κάθετο προς τον άξονα του φακού και µε συγκεκριμένο πλάτος, αντίθετα µε φακό tilt, και ανάλογα µε τις απαιτήσεις του αντικειμένου, το επίπεδο οξύτερης εστίασης του φακού (βάθους πεδίου) μπορεί να επαναπροσδιοριστεί και να γίνει περισσότερο οριζόντιο (µε κλίση του φακού προς τα κάτω – downward tilt) ή περισσότερο κάθετο (µε κλίση του φακού προς τα επάνω – upward tilt).
Τip
• Mε φακούς tilt & shift θα πρέπει να πειραματιστούμε αρκετά για να βρούμε το ιδανικό βάθος πεδίου για κάθε λήψη αφού και οι μικρότερες κινήσεις tilt επηρεάζουν καθοριστικά το αποτέλεσμα.
Αναδημοσίευση από τον ΦΩΤΟγράφο 242
