O πιο φωτεινός φακός όλων των εποχών
Mερικοί φακοί φτιάχτηκαν για να προκαλούν σεβασμό και δέος. Για την σχεδιαστική τους πρωτοπορία και την συμβολή τους στην εξέλιξη της τεχνολογίας των οπτικών. Ανάμεσά τους κάποιες σχεδιάσεις γρήγορων φακών με πολύ φωτεινά διαφράγματα που στάθηκαν ορόσημα. Όπως πχ. Leica Noctilux, Angenieux 25mm f/0,95 κλπ. και “πρώτος τη τάξει” ο αρχετυπικός Zeiss Planar 50 f/0,7.
Για όσους αμφιβάλλουν ότι μπορεί να υπάρξει φακός με διάφραγμα πιο ανοικτό από f/1.0 να απαντήσουμε εξ αρχής ότι ναι, ισχύει και είναι θέμα απλών μαθηματικών. Η τιμή διαφράγματος προκύπτει από τον τύπο FΝο=εστιακή απόσταση/άνοιγμα οπής που σχηματίζουν τα πτερύγια της ίριδας διαφράγματος. Αν λοιπόν σχεδιάσουμε ένα φακό με διάμετρο οπής διαφράγματος ίση με την εστιακή απόσταση θα έχει φωτεινότητα f/1.0. Αν τώρα, η οπή είναι ελάχιστα μεγαλύτερη της εστιακής απόστασης, τότε έχουμε κάτι σαν το Noctilux f/0,95. Στο σημείο αυτό όμως αρχίζουν τα προβλήματα. Μεγάλη οπή σημαίνει αφενός πολύ μεγάλο εμπρόσθιο οπτικό στοιχείο που να έχει αυξημένη φωτοσυλλεκτική ικανότητα και αφετέρου ότι η κυρτότητα που αναγκάζει τις φωτεινές δέσμες να “κάμπτονται” περισσότερο και χρειάζονται πολύ περισσότερες διορθώσεις και άρα περισσότερα οπτικά στοιχεία με ακριβότερα κρύσταλλα κλπ. Γι αυτό και οι φωτεινοί φακοί είναι πολύπλοκοι, ακριβοί και κατά δεύτερο λόγο όχι αναγκαστικά καλύτεροι σε πραγματική απόδοση. Αντίθετα, ένας υπερβολικά φωτεινός φακός ξεκινάει με πολλά προβλήματα. Γι αυτό π.χ. στη δημοφιλή κατηγορία των στάνταρ φακών 50mm, απλές σχεδιάσεις με διάφραγμα f/1,8 συχνά αποδίδουν εξίσου καλά με πιο ακριβές π.χ. f/1,2. Δηλ. υπάρχει μια optimum φωτεινότητα και αν υπερβάλλουμε μάλλον προβλήματα παρά πλεονεκτήματα προκύπτουν.
Η μακρά εισαγωγή γίνεται για να μπούμε στο κλίμα για τον Zeiss Planar 50mm f/0,7 ένα ιστορικό φακό που υπήρξε και δεν υπήρξε, υπό την έννοια ότι ποτέ δεν μπήκε στην κανονική παραγωγή αλλά κατάφερε να μείνει στην ιστορία και να γίνει θρύλος. Μάλιστα έχει αναγνωριστεί επίσημα στο Guiness Book of Records ως ο πιο φωτεινός φωτογραφικός φακός όλων των εποχών με φωτεινότητα τετραπλάσια (!) ενός 50mm f/1,4.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1960 όπου όλα έμοιαζαν δυνατά και ο άνθρωπος ετοιμαζόταν να ξεπεράσει τα γήινα δεσμά και να ξεχυθεί στην περιπέτεια των διαστημικών ταξιδιών, η γνωστή μας NASA (η αμερικανική Υπηρεσία Αεροναυτικής και Διαστήματος) αναζητούσε φωτογραφικό εξοπολισμό για να αξιοποιηθεί στο πρόγραμμα Apollo. Oι τεχνικοί της NASA δεν είχαν ικανοποιηθεί από τον γρήγορο “κινηματογραφικό” Angenieux 100mm f/1.0 και ζήτησαν από τη (δυτικογερμανική) Zeiss να αναβιώσει μια παλιά σχεδίαση φωτεινού φακού 70mm f/1 που είχε εξελιχθεί για στρατιωτικές εφαρμογές στα χρόνια του ΒΠΠ. Ο φακός σχεδιαστικά ήταν παραλλαγή του αρχετυπικού Double Gauss. Συνολικά φτιάχθηκαν μόλις δέκα αντίτυπα, από τα οποία έξι περιήλθαν στη NASA. Eίναι επίσης γνωστό ότι τρία τροποποιήθηκαν για κινηματογραφική μοντούρα και χρησιμοποιήθηκαν από το διάσημο σκηνοθέτη Stanley Kubrick στα πλατώ της ταινίας Barry Lyndon, σε σκηνές χαμηλού φωτισμού και μάλιστα σε μια σκηνή όπου το φως ήταν ένα μοναδικό κερί και τίποτε άλλο. O ίδιος ο παραγωγός της ταινίας Jan Harlan είχε παραλάβει το 1972 αυτοπροσώπως τους φακούς από το εργοστάσιο της Zeiss στο Oberkochen της τότε Δυτικής Γερμανίας. Και τώρα ο φακός επιστρέφει στη γενέτειρά του για να εκτεθεί στο Μουσείο Οπτικής Ιστορίας της Zeiss τιμώντας τη μνήμη του Stanley Kubrick. Διηγείται λοιπόν ο Harlan:
“Ο Κubrick διάβασε ένα άρθρο στο περιοδικό American Cinematographer αναφερόμενο σε ένα φακό Zeiss 50mm f/0,7 και εντυπωσιάστηκε. Μου ζήτησε να το ψάξω. Πράγματι, επικοινώνησα με την Zeiss στη Γερμανία και μίλησα με τον δρ. Κammerer που μου εξήγησε ότι ο φακός δεν προοριζόταν για κινηματογραφική χρήση, αφού το πίσω οπτικό στοιχείο απείχε μόνο 5mm από το επίπεδο του φιλμ. Μετέφερα την απάντηση στον Kubrick και όπως φαντάστηκα δεν δεχόταν αρνητική απάντηση και έψαξε περισσότερο το θέμα με την απόσταση από το επίπεδο του φιλμ. Σίγουρα ο φακός δε μπορούσε να προσαρμοστεί σε ρεφλέξ φωτ. μηχανή λόγω του μηχανισμού του καθρέφτη. Όμως ήλθα σε επαφή με τον Ed Di Giulio, τον τεχνικό που υποστήριζε με ειδικό εξοπλισμό πολλές κινηματογραφικές παραγωγές της εποχής εκείνης και κατάφερε να κάνει τη μετατροπή για κινηματογραφική κάμερα. Ο φακός μέχρι τώρα παρέμενε στη διαρκή έκθεση S. Kubrick Exhibition Hall και να που ήλθε η στιγμή να πάει στη χώρα καταγωγής του, στο Μουσείο της Zeiss.”
