Απεβίωσε ο ομότιμος καθηγητής Κοινωνιολογίας στην Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας και παράλληλα φωτογράφος, πολυδιάστατος εικαστικός, λογοτέχνης και συγγραφέας Δημοσθένης Αγραφιώτης. Εγκατέλειψε τον μάταιο τούτο κόσμο στις 14 Νοεμβρίου 2025, έπειτα από σύντομη μάχη με σοβαρή νόσο…
Ο Δημοσθένης Αγραφιώτης υπήρξε πολυγραφότατος με πατρότητα βιβλίων, επιστημονικών άρθρων και δοκιμίων, για την τέχνη, την επιστήμη/τεχνολογία, υγεία ως κοινωνικο-πολιτιστικά φαινόμενα και τη νεοτερικότητα. Στην καλλιτεχνική του δραστηριότητα ανήκουν ατομικές και συλλογικές εκθέσεις ζωγραφικής, φωτογραφίας και πολυμέσων. Είχε γεννηθεί στο 1946, στο Καρπενήσι. Διατέλεσε συνεργάτης του περιοδικού ΑΝΤΙ τις δεκαετίες του 1970 και του 1980, καθώς και της εφημερίδας Το Βήμα, ενώ εξέδωσε το φυλλάδιο τέχνης ΚΛΙΝΑΜΕΝ (1980-90) και το ομότιτλο περιοδικό (εκδ. Ερατώ 1990-94), το οποίο αργότερα απέκτησε ηλεκτρονική έκδοση. Ανάμεσα σε όλα τα παραπάνω υπήρξε και συνεργάτης του ΦΩΤΟγράφου σε παλαιότερα τεύχη. Συμμετείχε ενεργά σε ανοιχτές εκδηλώσεις και συζητήσεις στρογγυλής τραπέζης που κατά καιρούς έχει διοργανώσει το περιοδικό μας με πρώτη την εκδήλωση στο Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών την Δευτέρα 1 Νοεμβρίου 1993 και θέμα «Φωτογραφία: Μπροστά σε μία νέα τάξη πραγμάτων ή η ιστορία επαναλαμβάνεται;» από όπου αναδημοσιεύουμε και την εισήγησή του που ακολουθεί (ΦΩΤΟγράφος Νο 25/Ιανουάριος Φεβρουάριος 1994).
Φωτογραφία από την εκδήλωση του περιοδικού ΦΩΤΟγράφος στο Γαλλικό Ινστιτούτο το 1993. Δεξιά στη φωτογραφία διακρίνεται ο Δημοσθένης Αγραφιώτης
Απόσπασμα από την εισήγησή του:
ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΑΓΡΑΦΙΩΤΗΣ | Θεωρήσεις της φωτογραφίας
“Μετά τα 11 σημεία του κ. Δήμου, μετά την ποδοσφαιρική αυτή εισαγωγή, θα ήθελα να αναφερθώ στο ερώτημα που έθεσε ο κ. Τζίμας (Σ.Σ.: Το ερώτημα: η ιστορία επαναλαμβάνεται ή βρισκόμαστε μπροστά σε μία νέα τάξη πραγμάτων;) για το οποίο πρέπει να ομολογήσω ότι εδώ και 15-20 χρόνια σε ολόκληρο τον κόσμο γίνονται συζητήσεις σχετικά με το κατά πόσο τα νέα τεχνολογικά μέσα θα επηρεάσουν την τέχνη και τη φωτογραφία. Έχει ενδιαφέρον να δούμε με ποιους τρόπους πραγματεύεται αυτές τις μεταβολές. Υπάρχει μεγάλος κίνδυνος: προσπαθούμε να συλλάβουμε το καινούργιο με τις έννοιες του παλιού. Και τότε αρχίζουμε να επενδύουμε υπερβολικά σ’ αυτό που έρχεται ή το υποτιμούμε. Βέβαια πάντα υπάρχουν οι δυνατότητες να αντιληφθούμε τι γίνεται μέσω μιας αναλογίας. Μια αντίστοιχη κατάσταση μπορούμε να εντοπίσουμε στη γραφή.
Είναι γνωστό πως στο Μεσαίωνα, σε μοναστήρια και αλλού, γίνονταν με τρομακτική δυσκολία αντιγραφές βιβλίων. Ήρθε λοιπόν ο Γουτεμβέργιος με την ανακάλυψή του και μπόρεσε να τυπώσει 300 σελίδες σε μια μέρα. Είμαστε στο τέλος του 20ού αιώνα και η Asahi-Shimbun, μια Ιαπωνική εφημερίδα, τυπώνει 1.000.000 φύλλα το λεπτό! Έχουμε μια ανάλογη εξέλιξη στο χώρο της γραφής, και το κυριότερο, βλέπουμε ότι η ίδια δεν εγκαταλείφθηκε. Απλά βρίσκεται σε συνεχείς μετασχηματισμούς: αυτό που ονομάζουμε γραφή παίρνει κάποια καινούργια διαμορφωτική θέση σε μια κοινωνία, ανάλογα με τις επιθυμίες και τις ανάγκες της. Με αυτή την έννοια αναμένουμε και τις ανακατατάξεις στο χώρο της φωτογραφίας. Υπάρχουν ορισμένα ερωτήματα που μπορούμε να θέσουμε.
Τι είναι πραγματικά αυτό το καινούργιο που έρχεται; Ποια τα στοιχεία που φέρνει; Ποια είναι τα ενδιαφέροντα, τα συμφέροντα και οι επιθυμίες που επενδύονται στην εικόνα; Ποιοι ελέγχουν τις νέες εικόνες; Ποιοι κατέχουν τη δυνατότητα να τις παράγουν, να τις διανέμουν και να τις χρησιμοποιούν κάτω από μια σχέση εξουσίας; Ποια θα είναι η καινούργια κατανομή στη χρήση αυτών των εικόνων; Θα διατηρηθεί η χημική φωτογραφία; Σε ποια ποσοστά; Ποιος θα είναι ο ρόλος της;
Ως τώρα, είδαμε πως οι τεχνολογικές κοινωνίες έχουν μια τάση να ελέγχουν τα πράγματα, να χρησιμοποιούν μεγαλύτερες ταχύτητες και να επεμβαίνουν στο πλανητικό επίπεδο. Με την ψηφιακή εικόνα μπορούμε πλέον να ελέγξουμε τη φωτογραφία σε “μοριακό” επίπεδο. Αλλάζει όλη η αίσθηση για το πώς χτίζεται η εικόνα.
Συνήθως κάθε κοινωνία δημιουργεί ένα στοιχείο μνήμης γι’ αυτήν και τις μελλοντικές. Μέχρι τώρα υπήρχε η γραφή, οι φωτογραφικές εικόνες… Τώρα δημιουργείται ένα άλλο είδος μνήμης. Στις λεγόμενες δυτικές κοινωνίες υπήρχε πάντα η μεταφυσική του φωτός. Είχαμε την αίσθηση πως το φως επιτρέπει στους ανθρώπους να υπάρχουν. Μια δεύτερη λέξη ήταν ο χρόνος. Ξέραμε πως η φωτογραφία ήταν μια υφαρπαγή μες στο χρόνο και με το φως δημιουργούσε μόνιμα αποτυπώματα. Αυτός ο βασικός ορισμός πιστεύω πλέον είναι υπό αμφισβήτηση. Η αίσθηση του χρόνου αλλάζει. Δεν χρειαζόμαστε πια το φως όπως το χρειαζόμασταν πριν. . .
Παρεμβαίνει ο κ. Ν. Δήμου: “Δεν χρειαζόμαστε το ηλιακό φως! Χρειαζόμαστε άλλο φως (ηλεκτρονικό);
Δ. Αγραφιώτης: “Ναι! Χρειάζεται λοιπόν σκέψη σχετικά με το τι είναι πλέον αυτό το περίφημο φως, ο χρόνος και πώς αυτά τα δύο ενέχονται στις νέες εικόνες…”.
Σ.Σ.: Η τελευταία συμμετοχή του Δημοσθένη Αγραφιώτη σε μία ακόμη εκδήλωση του περιοδικού μας ήταν στην Τεχνόπολη του Δήμου Αθηναίων στις 24 Οκτωβρίου 2018. Είχε σαν θέμα «Φωτογραφία & Λογοτεχνία».
Βιβλία του Δημοσθένη Αγραφιώτη: Πολιτιστικές αναδιπλώσεις, Θεωρία/Ιδέες, Αθήνα, 1983, Πολιτιστικές ασυνέχειες, Ύψιλον, Αθήνα, 1987, Υγεία και αρρώστια.
Κοινωνικές και πολιτιστικές διαστάσεις, Λίτσας, Αθήνα 1988, Αποτυπώματα, υφαρπαγές, Φωτογραφία/Μωρεσόπουλος, Αθήνα, 1988, Αναπαράσταση και νεωτερικότητα, Ύψιλον, Αθήνα, 1989, Κινητή Εικόνα, Αιγόκερως, Αθήνα, 1991, Το βιβλίο του «Κλίναμεν» (Τα τεύχη 1-60 του Κλίναμεν), Ερατώ, Αθήνα, 2000, ΑΙDS. Εγκάρσια Σκιά. Ψυχολογικές και κοινωνικοπολιτιστικές διαστάσεις, Ύψιλον , Αθήνα, 1997, Πολιτιστικές αβεβαιότητες, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 1999, Επιστήμη, Τεχνολογία, Κοινωνία, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 2000, Υγεία, Αρρώστια, Κοινωνία, «Τόποι και Τρόποι Σύμπλεξης», Τυπωθήτω – Δαρδανός, Αθήνα, 2003, Σεξουαλικότητα(ες) στην εποχή της αβεβαιότητας και του AIDS (με την Ε. Ιωαννίδη-Καπόλου), Πολύτροπο, Αθήνα, 2005, Τεχνολογική Προοπτική Διερεύνηση στην Ελλάδα (με τους Μ. Κούκιο και Ν. Μαρούλη), ΓΓΕΤ, 2005, Monogatatari II, ποιήματα (ελληνικά, αγγλικά, ιαπωνικά), La Bibliothèque, Αθήνα, 2017, Η τεθλασμένη ισορροπία. Περί κρισιολογίας (κείμενα & φωτογραφίες), La Bibliothèque, 2018.
