Στο πλαίσιο του Φεστιβάλ 2024 θα πραγματοποιηθούν τέσσερις συζητήσεις – στρογγυλές τράπεζες, με τη συμμετοχή καλλιτεχνών του προγράμματος και διακεκριμένων ομιλητριών και ομιλητών από όλο το φάσμα των ανθρωπιστικών επιστημών, των γραμμάτων και των τεχνών, με την επιμέλεια του Δημήτρη Παπανικολάου, καθηγητή Νεοελληνικών και Πολιτισμικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.
Σε διάλογο με τις παραστάσεις του προγράμματος του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου, ο φετινός κύκλος συζητήσεων στρέφει την προσοχή του στην αμηχανία που μας προκαλεί ο κόσμος που έρχεται, αλλά και στο πώς η τέχνη, η κριτική, η πολιτική συμμετοχή μηχανεύονται νέους τρόπους ιστορικής διερώτησης, δημοκρατικής παρέμβασης και κινηματικής αντίστασης.
Αισθανόμαστε την εποχή μας ως μεταιχμιακή, όχι τόσο λόγω της αβεβαιότητας ή του φόβου μπροστά στις τεράστιες ταχύτητες με τις οποίες αλλάζει ο κόσμος, αλλά γιατί φαίνεται σαν οι αλλαγές αυτές να είναι προδιαγεγραμμένες, η συμμετοχή μας σε αυτές να είναι μηδαμινή, και, το κυριότερο, αυτό που «θα έχει συμβεί» τα επόμενα χρόνια να είναι μια σειρά εικόνων που έχουμε ήδη δει. Το «τέλειο» αυτό μέλλον, παρουσιάζεται, με άλλα λόγια, και ως ένα μέλλον ήδη συντελεσμένο – κάτι που αποδίδει το λογοπαίγνιο «future perfect», που στα αγγλικά σημαίνει ταυτόχρονα «τέλειο μέλλον» αλλά και «συντελεσμένος μέλλοντας».
Στο φετινό Φεστιβάλ θέλουμε να συζητήσουμε πώς αντιδρούν σ’ αυτή την εικόνα τέλειου-τετελεσμένου μέλλοντος η σύγχρονη καλλιτεχνική πρακτική και ο κριτικός λόγος στις επιστήμες, στα κινήματα και στην κοινωνία των πολιτών. Θέλουμε να συζητήσουμε για το διάχυτο συναίσθημα της αμηχανίας και να ξανασκεφτούμε τρόπους κριτικής παρέμβασης και συμμετοχής.
Οι τέσσερις συναντήσεις του κύκλου αυτού ακολουθούν θεματικές που τίθενται με διαφορετικούς τρόπους στις παραγωγές του φετινού φεστιβάλ. Θα προσεγγίσουμε τον κόσμο της ψηφιακής εποχής, των μεγάλων δεδομένων (big data), του αλγοριθμικού ρεαλισμού και της τεχνητής νοημοσύνης. Θα ξανασκεφτούμε τη σχέση μας με την ιστορία και το αρχείο, και τους νέους τρόπους συμμετοχής στην ιστορική γνώση και το ιστορικό γίγνεσθαι. Θα εξετάσουμε τις προκλήσεις που θέτουν –και αντιμετωπίζουν– τα κινήματα της ταυτότητας. Θα ξανασκεφτούμε πώς σήμερα παράγεται και κυβερνάται η ζωή και ο θάνατος, ταυτόχρονα στο επίπεδο του σώματος αλλά και της κοινότητας και του πληθυσμού. Τέλος, θα επαναφέρουμε το παλιό ερώτημα «πώς θα ζήσουμε μαζί» στις βασικές του συνιστώσες: τη σχέση μας με το περιβάλλον και τον πλανήτη, τη διαμόρφωση της κοινότητας και της κατοικίας, τον σεβασμό της έννοιας του πολίτη, την ανάγκη για αλληλεγγύη, την αντίσταση στον ρατσισμό, τον αποκλεισμό και τη μισαλλοδοξία. Οι τέσσερις αυτές συναντήσεις δεν κρύβουν την αμηχανία μας για το μέλλον· προσπαθούν όμως ταυτόχρονα να το ξανασκεφτούν όχι ως ήδη συντελεσμένο αλλά ως ανοιχτό και αγωνιστικό πεδίο και να μηχανευτούν νέες μορφές παρέμβασης σε αυτό.
Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης και Χώρος Β, Πειραιώς 260
Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου
Future Perfect: Η εποχή της αμηχανίας
Επιμέλεια Δημήτρης Παπανικολάου
Οι τέσσερις συζητήσεις
1. ΕΜΣΤ, 10 Ιουνίου, 7 μμ.
Αρχείο, ιστορία, συμμετοχή: Η γραμματική της δημοκρατίας
Η «επιστροφή στο αρχείο» έχει πάρει τα τελευταία χρόνια τη μορφή μιας πολύ δυναμικής και δημοκρατικής διερώτησης για το ιστορικό γίγνεσθαι. Η ιστορία δεν είναι πια πεδίο μόνο των ειδικών, όλο και περισσότερο αναδύεται ως χώρος συνύπαρξης, παιδείας και πολιτειότητας. Ποιες είναι οι προκλήσεις αυτής της νέας «συμμετοχικής ιστορίας»; Σε μια εποχή διασποράς των fake news, ποιοι, επίσης, οι κίνδυνοι;
Συνομιλούν:
Μενέλαος Χαραλαμπίδης, ιστορικός
Πηνελόπη Πετσίνη, ιστορικός της φωτογραφίας
Ιλιρίντα Μουσαράϊ, κοινωνιολόγος
Νάνσυ Παπαθανασίου, ψυχολόγος, επιστημονικά υπεύθυνη
Μάριο Μπανούσι, ηθοποιός και σκηνοθέτης
Σεμπένε Iσέτε, δημιουργός της πλατφόρμας Our Stories, πολιτικός επιστήμονας.
Τζένη Αργυρίου, σκηνοθέτης
2. ΕΜΣΤ, 28 Ιουνίου, 7μμ.
Κοινά θαύματα: Η ποιητική της τεχνητής νοημοσύνης
Πώς αλλάζει ο κόσμος με βάση τις νέες τεχνολογίες της επικοινωνίας, των δικτύων και της διαχείρισης δεδομένων; Πόσο γνωρίζουμε και πώς συνδιαλεγόμαστε με τις νέες τεχνολογίες καταγραφής, γεωτοποθέτησης (geolocalization) και επιτήρησης; Τι είναι η αλγοριθμική πραγματικότητα και πώς τη διαχειρίζεται η καλλιτεχνική έκφραση; Πόσο αλλάζει η έννοια του ανθρώπινου την εποχή της τεχνητής νοημοσύνης; Η συζήτηση ξεκινά με μία φράση του Γιάννη Ρίτσου («κοινά θαύματα») και στοχεύει εκτός των άλλων να διερωτηθεί πόσο «κοινά» και πόσο «θαυματουργά» είναι τελικά όλα αυτά.
Συνομιλούν:
Δέσποινα Καταπότη (Πανεπιστήμιο Αιγαίου)
Πέτρος Πετρίδης, ανθρωπολόγος (Πάντειο Πανεπιστήμιο)
Θοδωρής Χιώτης, φιλόλογος και ποιητής
Ελένη Τσατσαρώνη (Πάντειο / Δημόκριτος)
Γιολάντα Μαρκοπούλου, σκηνοθέτης
Στέφανος Λεβίδης, Forensic Architecture
3. Χώρος Β, Πειραιώς 260, Φεστιβάλ Αθηνών, 4 ΙΟΥΛΙΟΥ, 7.30 μμ.
Σώμα, κοινότητα, ταυτότητα: Η πολιτική της φροντίδας
Γιατί γίνεται σήμερα το σώμα και η διαχείρισή του ξανά τέτοιο πεδίο πολιτικής διαμάχης, ταυτοτικής έκφρασης και ιστορικής γνώσης; Τι σημαίνει βιοπολιτική και νεκροπολιτική και γιατί οι όροι αυτοί χρησιμοποιούνται τόσο πολύ σήμερα; Ποια σημασία παίρνουν σήμερα, σε μια εποχή έντονης «διαχείρισης πληθυσμών», οι όροι «φροντίδα» και «αλληλεγγύη» ;
Συνομιλούν:
Νέλη Καμπούρη, κοινωνιολόγος, Πάντειο Πανεπιστήμιο
Σούλα Μαρινούδη, ανθρωπολόγος και φιλόλογος ειδικής αγωγής
Λίνα Χορδάκη, ιστορικός της επιστήμης, Princeton University
Γιώργος Σαμπατακάκης, θεατρολόγος, Πανεπιστήμιο Πάτρας
Μαρία Λούκα, δημοσιογράφος
Κασσάνδρα Ελ Νατζάρ, ηθοποιός
4. Χώρος Β, Πειραιώς 260, Φεστιβάλ Αθηνών, 15 ΙΟΥΛΙΟΥ, 7.30 μμ.
Πώς θα ζήσουμε μαζί: Η τέχνη της συνύπαρξης
Ξεκινώντας από τη γνωστή διερώτηση στα τελευταία σεμινάρια του Ρολάν Μπαρτ (Comment vivre ensemble?), και την επιρροή της στον χώρο της τέχνης και της αρχιτεκτονικής, θα προσπαθήσουμε να ξαναγυρίσουμε στα βασικά στοιχεία αυτού του ερωτήματος. Τι σημαίνει «μαζί» σήμερα (όταν μάλιστα η ίδια αυτή λέξη συχνά υιοθετείται από μισαλλόδοξες και ακραίες πολιτικές πλατφόρμες); Πώς μπορούμε να σκεφτούμε ένα μέλλον συνύπαρξης, όταν ο αλγοριθμικός πολιτισμός μας προετοιμάζει, όλο και περισσότερο για έναν κόσμο αμήχανης μοναξιάς;
Συνομιλούν:
Ίρις Λυκουριώτη, αρχιτέκτων (πανεπ. Θεσσαλίας)
Λουκάς Τριάντης, πολεοδόμος (Πανεπ. Θεσσαλονίκης)
Άρης Καλαντίδης, θεωρητικός χώρου, καθ. Πολιτισμικών σπουδών, NYUBerlin
Άλκηστη Ευθυμίου, μεταδιδακτορική ερευνήτρια, Harvard University/ Πάντειο Πανεπιστήμιο
Αργυρώ Χιώτη, σκηνοθέτης
