Τοπίο σε α/μ

Ο πρωτεργάτης του είδους ήταν ο Ansel Adams, ο οποίος πρακτικά όρισε την ασπρόµαυρη φωτογραφία τοπίου. Όλες οι εικόνες του είναι τόσο προσεκτικά στηµένες που κάποιος θα µπορούσε να τις χαρακτηρίσει «φωτογραφικά ποιήµατα». Δεν υπάρχει κανένα στοιχείο που να περισσεύει, κανένα σηµείο του κάδρου που δεν βοηθάει στην ανάδειξη του συνόλου. Ο Adams το πέτυχε αυτό µε σκληρή δουλειά, σωστή προετοιµασία πριν από κάθε λήψη και την «εφεύρεση» του ζωνικού συστήµατος, που παραµένει το απόλυτο εργαλείο για τον φωτογράφο που θέλει να κάνει ασπρόµαυρο τοπίο.

Εκείνη την εποχή φυσικά δεν υπήρχε, πρακτικά, έγχρωµο φιλµ, οπότε το ασπρόµαυρο ήταν µονόδροµος. Στη σύγχρονη εποχή το χρώµα κυριαρχεί. Συνήθως ένας φωτογράφος τοπίου προσπαθεί ν’ αποτυπώσει τα εντυπωσιακά χρώµατα του ουρανού, το γλυκό φως του ηλιοβασιλέµατος ή του πρωινού ήλιου, τον τρόπο που αλλάζουν χρώµα τα σύννεφα και όλη η πλάση κατά τις στιγµές αυτές. Αν κάποιος επιλέξει όµως ασπρόµαυρη λήψη, τα χρώµατα δεν αποσπούν πια την προσοχή του θεατή, η εικόνα απλοποιείται και η σύνθεση αποκτά µεγαλύτερη βαρύτητα. Ο εκτυφλωτικός µπλε ουρανός έχει βγει από την εξίσωση, και ο θεατής κατευθύνει την προσοχή του στα υπόλοιπα στοιχεία της εικόνας – λευκοί βράχοι µέσα σε πράσινους θάµνους, µαύρα µοναχικά δέντρα στηµένα µπροστά από γκρι (πλέον) ουρανό, φανταχτερά λευκά συννεφάκια που επιπλέουν στο µουντό ουρανό. Γίνεται κατανοητό ότι εφόσον προορίζουµε το τοπίο για ασπρόµαυρη λήψη, οφείλουµε να ψάξουµε σκηνές που λειτουργούν καλύτερα σε ασπρόµαυρο. Δεδοµένου ότι τα χρώµατα πλέον δεν µας επηρεάζουν, ψάχνουµε για τοπία που έχουν «φωτεινά» αντικείµενα πάνω σε «σκοτεινό» φόντο, ή το αντίθετο.

Αστικό τοπίο
Πέρα από τη φωτογραφία «καθαρού» τοπίου, το ασπρόµαυρο έχει και τις χάρες του και για την περίπτωση του αστικού/ηµι-αστικού τοπίου. Το αστικό τοπίο, ειδικά στην Ελλάδα, είναι συνήθως χρωµατικά προβληµατικό. Η ασπρόµαυρη λήψη βοηθάει στην ανάδειξη των επιµέρους στοιχείων, αλλά και του συνόλου, χωρίς να ταλαιπωρεί το θεατή µε τη χρωµατική πανδαισία που συνήθως απαντάται σε τέτοιες σκηνές. Ο µουντός ουρανός, το βροχερό κλίµα, η οµίχλη, όλα αυτά δίνουν µεγάλη δυναµική στο ασπρόµαυρο τοπίο, αφού η κλίµακα του γκρι δεν φοβάται ούτε το αυξηµένο κοντράστ, ούτε τη µουντάδα, ούτε τα βαριά µαύρα, ούτε τον αναλογικό κόκκο ή τον ψηφιακό θόρυβο. Στην πραγµατικότητα, η «ενόχληση» του κόκκου είναι καλοδεχούµενη στο ασπρόµαυρο τοπίο, αφού διώχνει την «κλινική καθαρότητα» της εικόνας και τη φέρνει πιο κοντά στο συναίσθηµα που νιώθει ο θεατής που ανταµώνει ένα τέτοιο σκηνικό.
Όπως έχουµε προαναφέρει, όταν δουλεύουµε σε ασπρόµαυρο φόντο, κοιτάµε µε προσοχή κάθε στοιχείο που µας δίνει γραµµές, κατεύθυνση, µοτίβα, όσο ασήµαντο και καθηµερινό µπορεί να µοιάζει στην πραγµατικότητα. Η απουσία των χρωµάτων µεταµορφώνει την πραγµατικότητα. Τα εναέρια καλώδια και οι κολώνες, τα παραπεταµένα σκουπίδια, οι διαγραµµίσεις του δρόµου, το λευκό βουναλάκι άµµου κάπου εκεί στο βάθος, σε µια έγχρωµη λήψη πιθανώς να ενοχλούσαν, αλλά στην ασπρόµαυρη λήψη όλα αυτά δηµιουργούν την εικόνα.
To πανοραµικό πλάνο πετυχαίνει αρκετά πιο συχνά στο ασπρόµαυρο, αφού η έλλειψη χρώµατος εξισώνει και αποδυναµώνει τα διάφορα χρωµατιστά αντικείµενα που µπορεί να υπάρχουν στο υπερβολικά ανοιχτό κάδρο. Ταυτόχρονα, βλέπουµε πως η επιλογή ενός “δυνατού” στοιχείου, στη προκειµένη περίπτωση σε σιλουέτα, δίνει το σηµείο αναφοράς της εικόνας, ειδικά όταν καδράρεται πάνω στον φωτεινό ουρανό.