Σε κάθε φωτογραφικό είδος καραδοκούν λάθη και αποτυχίες. Ιδιαίτερα αν είμαστε πρωτόπειροι και όχι ιδιαίτερα εξοικειωμένοι. Οι wideangle φακοί με το μεγάλο οπτικό τους πεδίο προσφέρουν πολλές δυνατότητες, αλλά συνάμα κινδυνεύουν από σειρά σφαλμάτων τεχνικής, σύνθεσης και εκφώτισης.
Ευρυγώνιους θεωρούμε τους φακούς με εστιακές αποστάσεις (στο full frame 24x36mm) ανάμεσα στα 18mm και 35mm, οι οποίοι ξεπερνούν το οπτικό πεδίο της συνήθους ανθρώπινης όρασης (κατά σύμβαση θεωρούμε ότι αυτό αντιστοιχεί σε φακό 50mm). Ανάμεσα στους ευρυγώνιους υπάρχουν σημαντικές διαφορές. Μιλάμε για τους υπερευρυγώνιους 18-20mm με την τεράστια οπτική γωνία και τους ημιευρυγώνιους 35mm που σχεδόν αγγίζουν την λογική και αισθητική των στάνταρ 50mm. Σε κάθε περίπτωση όμως ένας ευρυγώνιος πρέπει να είναι διορθωμένος ως προς τις κατακόρυφες στα άκρα του καρέ. Δηλ. αν η πλάτη της φωτογραφικής μηχανής είναι τοποθετημένη κάθετα στο οριζόντιο επίπεδο δεν πρέπει να παρατηρούμε κυρτώσεις ή άλλες αποκλίσεις σε κάθετες γραμμές στα άκρα του καρέ.
Τip
Ένας καλός και φωτεινός ευρυγώνιος σταθερής εστιακής απόστασης αποτελεί επένδυση για την οποία δε θα μετανοιώσουμε ποτέ και θα αποσβεστεί σε βάθος χρόνου.
Προοπτική
Συχνά αναφέρεται για τους ευρυγώνιους ότι υπερτονίζουν την προοπτική δηλ. δίνουν την εντύπωση μεγαλύτερης απόστασης ανάμεσα στo εμπρός και πίσω πλάνο. Στην πραγματικότητα δεν ισχύει. Αν στήσουμε ένα τρίποδο σε συγκεκριμένο σημείο και φωτογραφίσουμε την ίδια σύνθεση με ευρυγώνιο και τηλεφακό και μετά κροπάρουμε την ευρυγώνια ληψη για να έχει ακριβώς το ίδιο κάδρο με την δεύτερη, η προοπτική θαναι ίδια. Απλά αυτό δε συμβαινει στην καθημερινή πρακτική; τεινουμε να φωτογραφίζουμε από διαφορετικές αποστάσεις, ανάλογα με τι φακό διαθέτουμε.
Συγκλίνουσες και αποκλίνουσες κάθετες.
Αν δώσουμε κλιση προς τα πάνω στην πλάτη της μηχανής φωτογραφίζοντας ένα κτήριο, oι κατακόρυφες του οικοδομήματος θα συγκλίνουν προς τα πάνω.το αντιθετο θα συμβεί σε μια λήψη από ψηλά. Πολλές φορές το εφέ αυτό οι φωτογράφοι το εκμεταλλεύονται σκόπιμα για δραματικές εικόνες. Άλλοτε το διορθώνουν με ειδικούς “αρχιτεκτονικούς” φακούς με μετατόπιση (shift) του κεντρικού οπτικού άξονα προς το πλάι.
Φωτομέτρηση
Με τους στάνταρ και περισσότερο με τους τηλεφακούς πάντα έχουμε το θέμα σφικτά καδραρισμένο. Κατα συνέπεια η φωτομέτρηση γίνεται αναφορικά με το κυρίως αντικείμενο. Στις λήψεις με ευρυγώνιους τα πράγματα είναι διαφορετικά. Γενικά κάδρα, με αρκετό ως πολύ φόντο. Πολλές φορές μάλιστα σε μεγάλο μέρος του κάδρου μπαίνει ο ουρανός με την πολύ μεγαλύτερη φωτεινότητα. Στους ευρυγώνιους λοιπόν είναι πολύ συχνή η λάθος φωτομέτρηση (και εκφώτιση) αφού το σύστημα προβληματίζεται για το κυρίως αντικείμενο. Ειδικά ο ουρανός οδηγεί το φωτόμετρο σε υποέκθεση. Διορθώνουμε με το χειριστήριο αντιστάθμισης (±stop).
Βάθος πεδίου
Όπως γνωριζουμε το βάθος πεδίου εξαρτάται από την εστιακή απόσταση, το διάφραγμα εργασίας και την επιφάνεια του αισθητήρα. Εφόσον οι υπόλοιπες παράμετροι παραμείνουν σταθερές, ο ευρυγώνιος φακός δινει μεγάλο βάθος πεδίου και μάλιστα αν βρούμε τη μαγική υπερεστιακή απόσταση, τότε δεν χρειάζεται να ανησυχούμε. Θα είναι όλα νετ. Από την άλλη μεριά σε ένα ευρύ κάδρο είναι δύσκολο να εστιάσουμε επιλεκτικά (selective focus) για να επιστήσουμε την προσοχή του θεατή σε συγκεκριμένο αντικείμενο.
Bινιετάρισμα
Για τους προσεκτικούς αναγνώστες των τεστ ευρυγώνιων, κοινή συνιστώσα αποτελεί η πτώση της φωτεινότητας στην περιφέρεια του ειδώλου, με τελείως ανοικτό διάφραγμα. Αυτό οφείλεται στη retrofocus σχεδίαση των περισσότερων ευρυγώνιων για DSLR αφού ο καθρέπτης εμποδίζει την πιο απλή συμμετρική double gauss σχεδίαση. Oσο πιο φωτεινός είναι ο φακός και έχει μεγαλύτερης διαμέτρου κρύσταλλα για καλύτερες φωτοσυλλεκτικές ιδιότητες τόσο πιο ευαίσθητος γίνεται στο βινιετάρισμα και χρειάζεται πιο πολύπλοκη σχεδίαση για διορθώσεις. Σαν γενικός κανόνας όμως, οι ευρυγώνιοι δίνουν την καλύτερη ευκρίνεια και εξαφανίζουν το φαινόμενο βινιεταρίσματος αν κλείσουμε δύο stop από το μέγιστο (πιο φωτεινό) διάφραγμα.
Απλός ευρυγώνιος ή wideangle zoom?
Μιλώντας για ευρυγώνιους φακούς, αποτελεί υποκειμενική επιλογή κατά πόσον θα ασχοληθούμε με καθαρά ευρυγώνιους ή zoom. Oι πρώτοι χαρακτηρίζονται από την απλούστερη σχεδίαση, μικρότερο βάρος, μεγαλύτερη φωτεινότητα, πιο κοντινή ελάχιστη απόσταση εστίασης και καλύτερα χαρακτηριστικά ευκρίνειας και οι δεύτεροι από την ευκολία του “Όλα σε ένα”, ένα συντριπτικό επιχείρημα το οποίο για μερικούς βαραίνει περισσότερο. Πάντως είναι άμεσα κατανοητό με τους zoom πρέπει ο χρήστης να συμβιβαστεί, μένοντας με πιο αργό διάφραγμα και άρα χαμηλότερες δυνατότητες ελέγχου του βάθους πεδίου. Επίσης δε μπορεί να πλησιάσει πολύ το πρώτο πλάνο. Όταν ένας κανονικός ευρυγώνιος 24mm εστιάζει ως τα 30cm, o 24-105mm μπορεί να ξεκινάει από τα 60cm.
Θάμβωση
Η ευρύτερη ματιά” των φακών αυτών, μερικές φορές μας αφήνει εκτεθειμένους στα προβλήματα θάμβωσης από περιφερειακές φωτιστικές πηγές. Προβολείς, ισχυρά φώτα, καλοφωτισμένες πινακίδες, ο αίθριος ουρανός και προπάντων ο ήλιος, αν βρεθούν στις άκρες ή ακόμη και ελάχιστα έξω από το κάδρο, προκαλούν μείωση της ευκρίνειας και του κοντράστ και καταλήγουμε σε άτονες, χωρίς ενδιαφέρον λήψεις. Πιθανόν το παρασολέιγ μπορεί να δώσει λύση σε αυτά τα προβλήματα.
Θέματα εστίασης
Εξ ορισμού, οι ευρυγώνιες λήψεις έχουν μεγάλο βάθος πεδίου. Σε συνδυασμό με το πανοραμικό περιεχόμενο το μάτι του παρατηρητή τείνει να περιπλανάται στο περιεχόμενο του κάδρου. Γι αυτό η παράμετρος της ευκρίνειας παίζει σημαντικό ρόλο και πρέπει να αντιστοιχεί στα σημεία κυρίου ενδιαφέροντος. Αν, για παράδειγμα, αυτά βρίσκονται κοντά στο πρώτο πλάνο, εκεί πρέπει να δοθει η προτεραιότητα εστίασης. Μια άλλη πρσέγγιση είναι να προτιμήσουμε να τα βγάλουμε όλα νετ κάτι στο οποίο συνηγορεί η τεχνική με την υπερεστιακή απόσταση. Mε τους ευρυγώνιους, οι πιο πεπειραμένοι φωτογράφοι συχνά προτιμούν την χειροκίνητη εστίαση αφού το autofocus δυσκολεύεται στους ευρυγώνιους ειδικά με μικρά αντικείμενα τοποθετημένα σε απόσταση.
Aντικείμενο πρώτου πλάνου
Ειδικά με τους υπερευρυγώνιους συχνά το πλάνο γεμίζει σε οριζόντια διάσταση αλλά αφήνει αδιάφορα και αντιαισθητικά κενά στο πρώτο πλάνο. Η λύση είναι να συμπεριλάβουμε στο πρώτο πλάνο κάποια στοιχεία αναφοράς για να ισορροπήσουμε κάπως τη σύνθεση.
Σφαιρική παραμόρφωση
Κανονικά ένας ευρυγώνιος πρέπει να αποδίδει σωστά τις καθετότητες αν η πλάτη της μηχανής είναι κάθετη στο οριζόντιο επίπεδο. Αλλιώς μιλάμε για σφαιρική παραμόρφωση που συνήθως εμφανίζεται στα άκρα του καρέ. Σφαιρική παραμόρφωση έχουν και όλοι οι fisheye ακόμη και αυτοί με πλήρες κάδρο (όχι κύκλο).
Τip
Πριν την αγορά του ευρυγώνιου, ζητάμε να τον δοκιμάσουμε. Τον μοντάρουμε στη μηχανή μας και με την πλάτη τελειως κατακόρυφη καδράρουμε ένα αντικείμενο με ευδιάκριτες παραλληλίες π.χ. μια πόρτα.
Αν έχει παραμορφώσεις, τον ξεχνάμε…
Διαφορετικές εκδοχές – 1
Με τον ίδιο φακό 24mm o φωτογράφος πλησίασε βγάζοντας διαφορετική άποψη με πιο γεμάτο κάδρο παραλείποντας τη θάλασσα ως στοιχείο της σύνθεσης. Το ύφος που βγαίνει είναι τελείως διαφορετικό αν και εδώ οι δύο εκδοχές «περνάνε» εξίσου.
Διαφορετικές εκδοχές – 2
Ακόμη και σε συνηθισμένες καταστάσεις, ο ευρυγώνιος έχει τη δυναμική να μεταμορφώσει την εικόνα σε κάτι πολύ πιο δημιουργικό. Στο παράδειγμα. εκεί που η πρώτη, συμβατική λήψη προσπαθεί να γίνει κάτι περισσότερο από snapshot αλλά δεν τα καταφέρνει, η λήψη από χαμηλή γωνία με ευρυγώνιο με τις συγκλίνουσες γραμμές των πολυώροφων κτηρίων να ορίζουν το πλάνο, εντυπωσιάζει και τραβάει τα βλέμματα.
