Φακούς και οπτικά στοιχεία χρησιμοποιούμε καθημερινά. Όμως μερικές φορές η φύση προηγείται της τεχνολογίας. Περιδιαβαίνοντας σε μια αλέα, σε ένα πάρκο μετά τη βροχή, πόσες φορές δεν έχουμε βρεθεί πρόσωπο με πρόσωπο με σταγόνες που αντικαθρεφτίζουν το περιβάλλον( φωτο επάνω: η διάταξη λήψης supermacro πάνω
στη ράγα Manfrotto Art 454);
Αν προσέξουμε θα δούμε πως οι σταγόνες προσομοιώνουν αμφίκυρτα οπτικά στοιχεία. Το φαινόμενο έχει περιγραφεί ακόμη και από μαθηματικούς της αρχαιότητας. Στη μοντέρνα φυσική γίνεται σε μεγάλη κλίμακα έρευνα για την οπτική συμπεριφορά των σταγονιδίων σε ρόλο φακών. Αυτό γιατί το σχήμα τους μπορεί να διαφοροποιηθεί και να ελεγχθεί υπό την επίδραση δυνάμεων βαρύτητας, μαγνητισμού, πιεζοηλεκτρικών φορτίων κλπ.
Σταγόνες σε ρόλο φακού
Ναι μεν η βιομηχανία των οπτικών στοιχείων είναι συνυφασμένη με συμβατικά στοιχεία, γυαλί, κρύσταλλο, ακρυλικά πλαστικά κλπ. όμως διαφανή υγρά μπορούν εύκολα να αξιοποιηθούν σαν φακοί με τη διαφορά ότι είναι ευμετάβλητη η φυσική τους μορφή. Γι’ αυτό και όλη η έρευνα περί του αντικειμένου επικεντρώνεται στον έλεγχο των σφαιρικών επιφανειών (καμπυλοτήτων) και στη διατήρηση της φυσικής κατάστασης. Ειδικά στις μικρής κλίμακας εφαρμογές (π.χ. φακοί για κινητά τηλέφωνα) υπάρχει μεγάλη κινητικότητα στην έρευνα για φακούς zoom σε μη συμβατική “υγρή” μορφολογία και υβριδική zoom τοπολογία.
Η δική μας σταγόνα
Ξεφεύγοντας λίγο από το hitech «υγρό» μέλλον των φακών, θα παρακολουθήσουμε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα φωτογράφησης σταγόνας φακού, χωρίς τίποτε το εξωτικό αλλά με αρκετό εικαστικό ενδιαφέρον. Μια απλή, απλούστατη σταγόνα νερού σ’ ένα πάρκο της Αθήνας, μετά από μια ανοιξιάτικη νεροποντή. Βέβαια για να γεμίσουμε το κάδρο μας με μια σταγόνα αναδεικνύοντας όλες τις λεπτομέρειες του ανεστραμμένου ειδώλου που σχηματίζει ο αυτοσχέδιος φακός/σταγόνα, χρειαζόμαστε supermacro διάταξη δηλ. με δυνατότητα αναπαραγωγής πάνω από το γνωστό lifesize 1:1. Λέγοντας lifesize εννοούμε ότι αντικείμενο με ορισμένες φυσικές διαστάσεις π.χ. μήκος 2cm αναπαράγεται αυτούσιο δηλ. πάλι με μήκος 2cm πάνω στη φωτοευαίσθητη επιφάνεια. Έστω τώρα ότι η σταγόνα μας έχει ορατό μήκος 3mm. Στο 1:1 και με αισθητήρα full frame, θα ήταν πάλι 3mm αν τυπώναμε ακριβώς 24x36mm το κάδρο μας. Είναι προφανές ότι χρειάζεται πολύ μεγαλύτερη μεγέθυνση. Έτσι ο φωτογράφος μας, προτίμησε μια διάταξη με ανεστραμμένο υπερευρυγώνιο φακό 20mm τοποθετημένο σε μικρομετρική ράγα της Manfrotto η οποία βοηθά στον έλεγχο της εστίαση. Χρησιμοποιήθηκε υπερευρυγώνιος 20mm επειδή δίνει πολύ μεγαλύτερη μεγέθυνση όταν αντιστραφεί σε σχέση π.χ. με τον στάνταρ 50mm που δίνει «μόνον» 1:1.
Προβλήματα και λύσεις
Αντιστρέφοντας το φακό και προσαρμό-ζοντας με απλό αντάπτορα Τ2 ή κάτι ανάλογο, χάνονται οι μηχανικές και ηλεκτρικές συνδέσεις ανάμεσα σε σώμα (μοντούρα) και φακό. Και ναι μεν, στις μηχανικές συνδέσεις είναι δύσκολο ν’ αποκαταστήσεις τη μηχανική συνδεσμολογία. Όμως σε φακούς με τη φιλοσοφία της Canon όπου όλες οι πληροφορίες διαβιβάζονται ηλεκτρικά, έχουμε λύση. Προέρχεται από τη γερμανική Novoflex που κατασκευάζει ειδικό αντάπτορα o oποίος μεταφέρει με καλώδιο τις πληροφορίες από το ένα άκρο του φακού στο σώμα και έτσι λειτουργεί η TTL φωτομέτρηση. Αυτό είναι πολύ σημαντικό, γιατί στις μεγάλες μεγεθύνσεις έχουμε σοβαρές απώλειες φωτεινότητας. Αυτές αν δεν αντισταθμιστούν δίνουν υποφωτισμένες φωτογραφίες, δηλ. «βουτηγμένες στο σκοτάδι».
Ο Λουκάς Χαψής μας είπε
• Χρησιμοποιησα γλυκερινη για να επαναλαβω την ληψη πολλες φορες ωστε να πιασω την σταγονα την στιγμη που πεφτει.
• Λογω της υπερβολικης μεγεθυνσης επελεξα μια μικρη πευκοβελονα, ωστε να μπαινει διακριτικα χωρις να κυριαρχει στην συνθεση.
• Τοποθετησα για φοντο ενα μπλε plexiglass ωστε να δωσω την αισθηση του ουρανου.
• 2 flash συνδεδεμενα με καλωδιο εκτος μηχανης εδωσαν ικανοποιητικο διαφραγμα και παγωσαν την κινηση.
• Επελεξα να εστιασω στο ειδωλο που σχηματιζε η σταγονα και οχι στην επιφανεια της.
κείμενα Παναγιώτης Καλδής, φωτογραφίες Λουκάς Χαψής
Αναδημοσίευση από τον ΦΩΤΟγράφο 175, Ιούλιος, 2008
