Πιο εύκολο από ότι νομίζουμε
Tο still life είναι από τα πιο παρεξηγημένα είδη φωτογραφίας. Είτε θεωρείται από αρκετούς πολύ δύσκολο πιστεύοντας πως απαιτείται ακριβός εξοπλισμός με επαγγελματικά φώτα, soft box κλπ. είτε οι φωτογράφοι το προσπερνούν ως 
καθαρά εμπορικό/διαφημιστικό κλάδο της φωτογραφίας χωρίς καλλιτεχνική ή δημιουργική διάσταση. Τίποτα από τα δύο όμως δεν είναι βάσιμο. Η απεικόνιση αντικειμένων έχει τις ρίζες της στην αρχαία ελληνική και ρωμαϊκή τέχνη αλλά και στην αιγυπτιακή, όπου συνδεόταν συχνά με θρησκευτικό περιεχόμενο. Κατά την περίοδο της Αναγέννησης οι νεκρές φύσεις αποκτούν νέα δημοτικότητα αφού η τέχνη ξεπερνάει τη θρησκευτική αποκλειστικότητα και τολμάει να ασχοληθεί με την πραγματικότητα, με ανθρώπους και αντικείμενα. Τους επόμενους αιώνες το είδος θα γνωρίσει ακμή με ζωγράφους όπως ο Durer και ο Caracci τον 16ο αιώνα, ο Rembrandt και ο Caravaggio τον 17ο αιώνα αλλά και αργότερα με τους μεγάλους Ολλανδούς, Φλαμανδούς και Ισπανούς ζωγράφους. Ας μην ξεχνάμε τις νεκρές φύσεις του Van Gogh, του Manet, του Delacroix, του Goya, του Cézanne αλλά και των Picasso και Matisse. Στη φωτογραφία το still life την φέρνει πιο κοντά στη ζωγραφική από οποιοδήποτε άλλο θεματικό περιεχόμενο, αφού ο φωτογράφος καλείται να εκφραστεί σχεδόν το ίδιο όπως και ο ζωγράφος, αξιοποιώντας τα σχήματα, τις υφές, τους τόνους και τα χρώματα. Στην φωτογραφία still life, καθετί που βρίσκεται στο κάδρο είναι εκεί μετά από απόφαση του καλλιτέχνη. Το είδος αυτό, ακριβώς επειδή ωθεί τον φωτογράφο να μελετήσει σοβαρά όλα τα στοιχεία της εικόνας, αποτελεί πρόσφορο μέσο για εξάσκηση και εκμάθηση πάνω στο κάδρο, την σύνθεση, το χειρισμό του φωτός, το χρώμα κτλ.
Setup
Κόντρα στον αστικό μύθο που περιβάλλει το still life, μπορεί να υπάρξει και χωρίς τον studio εξοπλισμό.
Δε χρειαζόμαστε τόσο πολλά πράγματα: Αρχικά, βρίσκουμε μια επιφάνεια εργασίας π.χ. στην πιο απλή εκδοχή ένα τραπέζι, και σε πιο σύνθετη ένα still life τραπέζι ή ένα light tent (διαβάστε σχετικά με την αντίστοιχη DIY κατασκευή στη σελ. 93). Το τραπέζι θα τοποθετήσουμε μπροστά από το φόντο (background) το οποίο πρέπει να επιλέξουμε προσεκτικά, κατά προτίμηση μονόχρωμο ώστε να μην αποσπά την προσοχή. Αν δεν μας κάνει για φόντο ο τοίχος, μπορούμε να αναρτήσουμε ένα μεγάλο χαρτόνι της επιλογής μας.
\Στα φωτογραφικά στούντιο η επιφάνεια εργασίας και το φόντο είναι συνήθως ένα πράγμα (χάρτινο ή άλλο υλικό με υφή π.χ. τσόχα ή καμβάς μεγάλης επιφάνειας). Σε άλλες περιπτώσεις ο φωτογράφος μπορεί να έχει ξεχωριστή επιφάνεια έδρασης για το κυρίως αντικείμενο και ξεχωριστό φόντο (βλ. το παράδειγμα).
Φωτ.: John Magas. Backstage από την λήψη που θα βρείτε πιό κάτω στη «γνώμη του ειδικού»
Φωτισμοί
Η αλήθεια είναι ότι οι ερασιτέχνες φωτογράφοι δεν έχουν studio (επαγγελματικά) φώτα και ούτε τα χρειάζονται. Ακόμη και κοινά οικιακά φωτιστικά μπορούν να αποδειχτούν σωτήρια λύση. Και βεβαίως, έχουμε πάντα την εναλλακτική λύση του φυσικού φωτισμού. Σε αυτή την περίπτωση, επιλέγουμε χώρο εργασίας κοντά σε (βορεινό) παράθυρο ώστε να φωτίζεται καλά το θέμα μας από τη μία πλευρά και χρησιμοποιούμε είτε ανακλαστήρα ή ένα άλλο φωτιστικό για να εξισορροπήσουμε το φως. Στην εκδοχή του τεχνητού φωτισμoύ, συγκεντρώνουμε τα οικιακά φωτιστικά που έχουμε και διαλέγουμε ένα απομονωμένο δωμάτιο χωρίς να εισβάλλει φυσικό φως – επιδιώκοντας την ομοιόμορφη χρωματική θερμοκρασία. Το still life ενθαρρύνει την ήσυχη ενασχόληση, με άνεση χρόνου. Συνεπώς έχουμε την πολυτέλεια των κατά το δυνατόν περισσότερων δοκιμών. Και εδώ ισχύει η αξία του διάχυτου, μαλακού φωτισμού που ευνοεί το γράψιμο των λεπτομερειών. Παίζουμε με τις θέσεις των φωτιστικών υπό γωνία, προσέχοντας τις φωτοσκιάσεις μέχρι να εξισορροπήσουμε την κατανομή των φωτισμών. Αν θέλουμε να περιορίσουμε δραματικά τις ανεπιθύμητες ανακλάσεις, δουλεύουμε με light tent όπως η ιδιοκατασκευή μας σε αυτό το τεύχος. Αλλάζουμε θέση και γωνία στα φωτιστικά μέχρι να πάρουμε το αποτέλεσμα που επιθυμούμε Και πάντα να θυμόμαστε ότι την ατμόσφαιρα και το ύφος του still life, την κάνει ο φωτισμός.
Φωτ.: Bάσω Αρμένη / Αthens Art Studio
Εξοπλισμός
Στο still life είναι must το τρίποδο και το ντεκλανσέρ. Με αυτό τον τρόπο θα μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε πιο αργές ταχύτητες με κλειστά διαφράγματα ώστε να πετύχουμε το μέγιστο βάθος πεδίου και να “γράψει” σωστά το αντικείμενο από άκρη σε άκρη. Ένας macro φακός θα βοηθήσει πολύ. Επίσης ο στάνταρ 50άρης έχει άριστα αποτελέσματα χάρη στην ευκρίνεια και το γρήγορο μέγιστο διάφραγμα.
Σύνθεση
Η σύνθεση και κατανομή των περιεχομένων στο κάδρο στο still life είναι εξίσου σημαντική με τους φωτισμούς. Και εδώ ισχύει ο κανόνας των τρίτων, για την τοποθέτηση των αντικειμένων αλλά και οι γενικές αρχές περί γραμμών διαφυγής κλπ.. Προεπισκοπούμε τη σύνθεση μας και προσπαθούμε να κατανοήσουμε που καθοδηγεί το μάτι του θεατή. Και πάλι προσοχή στο φόντο. Δεν πρέπει να κλέβει την προσοχή από το θέμα, εκτός κι αν αυτή είναι η πρόθεση μας. Επίσης δεν υπερφορτώνουμε το κάδρο. Πολλή πληροφορία ίσως είναι βαρετή και περιττή.
Επιλογή θέματος
Νεκρή φύση δεν είναι μόνο τα φρούτα στο μπολ (όσο κι αν αυτά έχουν εμπνεύσει τους μεγάλους ζωγράφους). Δοκιμάστε κι άλλα πράγματα. Οι επιλογές είναι απεριόριστες. Αναζητήστε αγαπημένα αντικείμενα ή αντικείμενα που παρουσιάζουν ενδιαφέρον ως προς το σχήμα, την υφή, τα χρώματα. Να θυμάστε ότι ασχολείστε με ένα είδος που μπορείτε να “ζωγραφίσετε” το καρέ σας, να το δημιουργήσετε από το μηδέν. Στην αρχή αποφύγετε αντικείμενα με ανακλαστικές επιφάνειες π.χ. κοσμήματα γιατί θα σας δυσκολέψουν οι αντανακλάσεις και ο φωτισμός. Αφού εξασκηθείτε με τα φώτα σας δοκιμάστε κι αυτό.
Tips
• Κατασκευάστε το δικό σας lightbox για καλύτερα αποτελέσματα. Περισσότερα στη σελίδα 93.
• Αν θέλετε να μεγιστοποιήσετε το βάθος πεδίου, πάρτε συνεχόμενες λήψεις εστιάζοντας χειροκίνητα κάθε φορά σε διαφορετική απόσταση αρχίζοντας από μπρος προς τα πίσω. Στη συνέχεια συνδυάστε τις στο Photoshop ή σε ειδικό software.
• Αν για κάποιο λόγο δεν είστε ικανοποιημένοι, δοκιμάστε να αλλάξετε το φόντο.
• Αν δεν έχετε αρκετές φωτιστικές πηγές χρησιμοποιήστε μια ανακλαστική επιφάνεια, π.χ. αλουμινόχαρτο απέναντι ή υπό γωνία από τη φωτ. πηγή.
• Πειραματιστείτε με διαφορετικά μεγέθη αντικειμένων στο κάδρο.
• Το καλύτερο γράψιμο και ευκρίνεια θα πετύχετε με ISO 100. Εκτός και αν έχετε κατά νου το εφέ του “κόκκου” (grain).
Γωνία λήψης
Ακόμα όμως κι αν χρησιμοποιήσετε τρίποδο, μην το αφήσετε να σας καθηλώσει. Δοκιμάστε διαφορετικές γωνίες λήψης αλλά και διαφορετικά ύψη στο τρίποδο. Μια λήψη από ψηλά (bird’s eye view) μπορεί να σας δώσει πιο δραματικό ύφος.
Η γνώμη του ειδικού
Γιώργος Τζώρτζης
Φωτογράφος
www.lightworks.gr
• Προτιμάς το φυσικό ή τον τεχνητό φωτισμό στο still life; Περίγραψε το απαραίτητο setup για μια φωτογράφηση still life;
Αν και συχνά το still life απαιτεί ειδικούς και προσεγμένους φωτισμούς, ως λάτρης του φυσικού φωτός, προσπαθώ τον τελευταίο καιρό να προσεγγίσω το αντικείμενο, ειδικά το φαγητό, με πιο φυσικό τρόπο. Με τον τρόπο αυτό οι εικόνες ανανεώνονται αισθητικά σε σχέση με τις κοινοτυπίες που κατατρέχουν το είδος. Φυσικά ελέγχουμε το υπάρχον φως με ανακλαστήρες και diffusers ώστε να πετύχουμε το επιθυμητό ύφος. Δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο συνιστώμενο στήσιμο φώτων γιατί τα πάντα εξαρτώνται από το project. Έτσι ένα απλό setup μπορεί να αποτελείται από ένα μοναδικό ανακλαστήρα, ενώ άλλοτε μπορεί να έχουνε ακόμη και τέσσερα και παραπάνω φλας με διαφορετικά light modifier, τραπέζι still life, ειδικούς φακούς, τρίποδα, boom stands κλπ. Υπάρχουν φυσικά και εδώ προσωπικές προτιμήσεις. Θεωρώ μεγάλο πλεονέκτημα τη δυνατότητα χρήσης φακών με tilt/shift, μιας και ο έλεγχος του βάθους πεδίου παίζει κυρίαρχο ρόλο σε πολλά τέτοια είδη φωτογράφισης.
• Σε τι βαθμό είναι απαραίτητη η επεξεργασία των still life εικόνων στον υπολογιστή μετά τη φωτογράφηση;
Εξαρτάται από το project. Αυτό ορίζει τις απαιτήσεις και το budget, που έμμεσα επηρεάζουν το βαθμό ρετουσαρίσματος. Προσωπικά προσπαθώ να μη ρετουσάρω τίποτα που δεν χρειάζεται. Υπάρχουν βέβαια είδη still life όπως το κόσμημα, που συνήθως έχουν την ανάγκη πολύωρου retouching, λόγω των πολλών ατελειών που αναδεικνύονται με τη μεγέθυνση.
• Τι θα συμβούλευες τον ερασιτέχνη που θέλει να κάνει κάποια βήματα στο still life;
Θα πρότεινα απλές συνθέσεις και κάδρα. Το ίδιο και για το φωτισμό. Αν δεν μπορούμε να δουλέψουμε δημιουργικά με τα λίγα, σίγουρα τα πολλά δε θα μας διορθώσουν τα προβλήματα. Κρατήστε αυτή την συμβουλή.
Η γνώμη του ειδικού
John Magas
Graphic Designer
www.500px.com/johnmagas
• Ποιο πιστεύεις είναι το βασικό συστατικό επιτυχίας μιας still life φωτογραφίας;
Τα τρία βασικά χαρακτηριστικά είναι α. αντικείμενα, β. σύνθεση, γ. φωτισμός. Στην still life o φωτογράφος καλείται να δημιουργήσει ένα θέμα και όχι απλά να το καταγράψει, να δώσει ζωή σε άψυχα αντικείμενα τοποθετώντας τα ως επίκεντρο του θέματος ή κάνοντάς τα μέρος μια σύνθεσης.
Από αισθητικής πλευράς προσπαθώ να εντοπίσω και να αναδείξω τις φόρμες των αντικειμένων. Με εξιτάρουν τα αντικείμενα με ανακλάσεις τα οποία δημιουργούν τρισδιάστατη αίσθηση και ένα εντυπωσιακό αποτέλεσμα! Αν συνδυαστούν όλα αυτά μαζί μπορούν να δημιουργήσουν μια όμορφη ιστορία.
• Ποιο είναι το βασικό σου setup όταν φωτογραφίζεις still life;
Συνήθως χρησιμοποιώ τρία-τέσσερα φώτα από τα οποία το ένα είναι η κύρια πηγή του θέματος, ένα χρησιμοποιείται για να διαχωρίσω το θέμα μου από το φόντο και ένα φωτίζει το φόντο. Αναλόγως με το θέμα μου, χρησιμοποιώ τα αντίστοιχα εργαλεία διάχυσης της Profoto από το studio μου και «χτίζω» τα αντικείμενα στον χώρο. Μεγάλα softbox, καθώς και strip light είναι αυτά που συνήθως χρησιμοποιώ, γιατί αποτυπώνονται μέσα στο θέμα και δημιουργούν την φόρμα τους. Αγαπημένα μου αξεσουάρ είναι τα grid τα οποία κατευθύνουν το φως χωρίς να το διαχέουν δίνοντας πιο δραματικό αποτέλεσμα.
• Τι συμβουλές θα έδινες στους αναγνώστες μας που θα ασχοληθούν για πρώτη φορά με την still life φωτογράφηση;
Για να δημιουργηθεί ένα θέμα μπορεί να χρειαστούν πολλές ώρες έρευνας, μελέτης των αντικειμένων καθώς και πολλές ώρες στο στούντιο φωτογραφίζοντας και παρατηρώντας. Υπάρχουν πολλά αντικείμενα και υλικά γύρω μας τα οποία μπορείτε να δοκιμάσετε να φωτογραφίσετε. Μπορείτε να φτιάξετε τα δικά σας σκηνικά με διάφορα υλικά, ψάξτε να βρείτε ιδιαίτερα υφάσματα και αντικείμενα. Φωτογραφίστε τα να δείτε πως αντιδρούν στο φως. Μπορείτε να χτίσετε το δικό σας στούντιο με μικρό κόστος και το πιο σημαντικό είναι να βρείτε τον χρόνο και την διάθεση να πειραματιστείτε. Ένα αγαπημένο μου βιβλίο που θα βοηθούσε όσους θέλουν να ασχοληθούν με την φωτογράφιση αντικειμένων είναι το Light Science and Magic το οποίο εξηγεί τεχνικές και μεθόδους γύρω από διάφορα υλικά.
Η γνώμη του ειδικού
Μόνικα Κρητικού
• Ποιος είναι ο απολύτως βασικός εξοπλισμός που χρειαζόμαστε για φωτογραφία still life;
Αντίθετα με τη γενική αντίληψη, δε χρειαζόμαστε studio ή ακριβό εξοπλισμό. Μία κατάλληλα διαμορφωμένη γωνία στο σπίτι αποτελεί καλή βάση. Ο απολύτως βασικός εξοπλισμός μιας φωτογράφισης still life είναι το τρίποδο, ένα soft box (το οποίο μπορούμε να φτιάξουμε με δικά μας, καθημερινά υλικά αντί να στραφούμε σε προϊόν του εμπορίου) και σε περίπτωση τεχνητού φωτός μία λάμπα γραφείου είναι μια καλή λύση, αν χρειαζόμαστε κάποιο κατευθυνόμενο φωτισμό.
Εναλλακτικά, αν φωτογραφίζουμε κατά τη διάρκεια της ημέρας, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε ως πηγή φωτός κάποιο παράθυρο και να φωτίσουμε τα πιο σκοτεινά μέρη με κάποιο ανακλαστήρα. Στην περίπτωση που θα χρησιμοποιήσουμε δύο είδη φωτός, θα πρέπει να προσέξουμε τη διαφορά χρωματικής θερμοκρασίας τους. Για φωτογράφιση μικρών αντικειμένων ο φακός macro (ή με ρύθμιση macro) θα φανεί χρήσιμος. Καθώς για still life φωτογραφίσεις η μηχανή τοποθετείται σε τρίποδο, δεν είναι απαραίτητη η χρήση ενός «γρήγορου» φακού. Επειδή είναι δύσκολο και ακριβό να έχουμε διαφορετικούς φακούς, ανάλογα με τα αντικείμενα φωτογράφισης, είναι κατάλληλος ένας φακός zoom.
• Ποιο θεωρείτε ότι είναι το βασικό στοιχείο μιας επιτυχημένης φωτογραφίας still life;
Το still life ή νεκρή φύση, όπως αυτό μεταφράζεται σε ελληνικούς όρους, είναι μία ιδιαίτερη φωτογράφιση. Καλούμαστε να αποτυπώσουμε ακίνητα στοιχεία, τα οποία μπορεί να μην έχουν τη δυναμικότητα ή το ενδιαφέρον ενός τοπίου ή ενός πορτραίτου και να τους προσδώσουμε την ηρεμία ή τη δυναμικότητα που τους αρμόζει ή μας εκφράζει. Οι μεταβλητές που έχουμε να αντιμετωπίσουμε, είναι πολύ λιγότερες από αυτές του κάδρου ενός βουνού ή ενός προσώπου και είναι στην πλειονότητά τους κάτω από τον έλεγχο του φωτογράφου. Πρέπει να θυμόμαστε όμως, ότι το ενδιαφέρον σε μία still life φωτογραφία δεν εξαρτάται από το απεικονιζόμενο θέμα, αλλά από τη δημιουργικότητα μας ώστε να αναδείξουμε το αντικείμενο με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Η σύνθεση της φωτογραφίας παίζει σημαντικό ρόλο σε αυτό.
• Φυσικός ή τεχνητός φωτισμός;
Η επιλογή της πηγής φωτός εξαρτάται από το ύφος που θέλουμε να δώσουμε και φυσικά από το αν θέλουμε να έχουμε πλήρη έλεγχο. Ο φυσικός φωτισμός, που προέρχεται από ένα παράθυρο ή από τον υπάρχοντα φωτισμό ενός δωματίου, φωτίζει ένα πλάνο γενικά, χωρίς έντονες σκιές – συνήθως – και χωρίς να έχουμε τη δυνατότητα να φωτίσουμε μια ιδιαίτερη πλευρά του αντικειμένου για μεγαλύτερη ένταση. Βέβαια, ο υπάρχων φωτισμός ή το φως της ημέρας, μπορεί να προσδώσει φυσικότητα στη λήψη μας, ειδικά αν βάλουμε στο κάδρο μας μέρος του φυσικού φόντου. Χρησιμοποιώντας τεχνητό φωτισμό π.χ. μία λάμπα γραφείου, μπορούμε να πειραματιστούμε δημιουργώντας διαφορετικά set-up, καθώς έχουμε τη δυνατότητα να φωτίσουμε το αντικείμενο από διαφορετική πλευρά κάθε φορά και να δώσουμε στο πλάνο μας το κατάλληλο βάθος. Φυσικά, μπορούμε σε κάθε περίπτωση να συνδυάσουμε τα δύο είδη φωτισμών χρησιμοποιώντας ένα παράθυρο και συμπληρώνοντας με κάποιο τεχνητό φωτισμό. Προσοχή απαιτείται όταν φωτογραφίζουμε γυάλινα ή μεταλλικά αντικείμενα καθώς οι επιφάνειές τους λειτουργούν σαν καθρέπτες και δυσκολεύουν το κάδρο μας.
• Ποια είναι η βασική συμβουλή που θα δίνατε σε έναν ερασιτέχνη;
Καθώς η μηχανή είναι στηριγμένη σε τρίποδο, υπάρχει ο κίνδυνος να καταλήξουμε με εικόνες που θα έχουν την ίδια ή παρόμοια σύνθεση. Είναι βασικό να αλλάζουμε τη θέση του τριπόδου. Αλλάξτε τη γωνία λήψης, το ύψος… Πειραματιστείτε με το βάθος πεδίου αλλάζοντας διάφραγμα. Βάλτε στο πλάνο σας μέρος του φυσικού φόντου ώστε να δώσετε φυσικότητα στη λήψη σας, αν αυτό ταιριάζει. Μην αφήσετε τη στατικότητα της μηχανής να “ακινητοποιήσει” τη δημιουργικότητά σας.
Αναδημοσίευση από το ΦΩΤΟγράφο τεύχος Νο 224
