Οι σημερινέςψηφιακές DSLR και mirrorless έχουν υπερσύγχρονα συστήματα autofocus, τα οποία σπάνια δεν ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις. Eνώ όμως τη λάθος φωτομέτρηση έχουμε τη δυνατότητα να τη διορθώσουμε σε ένα βαθμό κατά την επεξεργασία, για την ανεστίαστη εικόνα δεν υπάρχουν πολλά περιθώρια. Και όλοι γνωρίζουμε ότι μια φλου φωτογραφία είναι πάντα αποτυχημένη – πέρα από τη σπάνια περίπτωση του (εκούσιου) …φλου.
Σημεία εστίασης
Τα σημεία εστίασης απεικονίζονται στο σκόπευτρο είτε σε μορφή τετραγώνων είτε ως κουκίδες συνήθως σε κόκκινο, κίτρινο ή πράσινο χρώμα. Ο αριθμός και η διάταξή τους διαφέρει από μοντέλο σε μοντέλο και από κατασκευαστή σε κατασκευαστή. Τα σημεία εστίασης μας δείχνουν ακριβώς αυτό που λέει το όνομά τους, τις μικρές περιοχές στις οποίες θα εστιάσει η μηχανή μας. Καθένα από αυτά τα τετράγωνα αντιστοιχεί στη θέση ενός AF σημείου που μπορεί να αποτελείται από ένα ή περισσότερα pixel. Τα συναντάμε συνήθως σε ομάδες των 3. 5, 9, 11 ακόμη και των 45 αλλά και σε εντυπωσιακούς αριθμούς που ξεπερνάνε την εκατοντάδα σε προηγμένες SLR και CSC. Αν η μηχανή δεν έχει εστιάσει με ακρίβεια σε ένα έστω από αυτά σημεία θα αρνηθεί να ενεργοποιήσει το κλείστρο (εφόσον βρίσκεται σε λειτουργία focus priority).
Λειτουργίες επιλογής σημείων AF
Ποιά λειτουργία AF να επιλέξουμε; Πόσα σημεία εστίασης να επιλέξουμε; Όσο αποδοτικά και να είναι τα συστήματα AF είναι εξίσου πολύπλοκα και αν δεν κατανοούμε πως λειτουργεί το καθένα και για ποια περίπτωση ενδείκνυται το καθένα τότε δεν παίρνουμε τη βέλτιστη απόδοση εστίασης. Ας δούμε λοιπόν τα διαφορετικά modes. Κάθε κατασκευαστής φυσικά τα ονομάζει διαφορετικά αλλά αν κατανοήσουμε τη βασική τους λειτουργία θα μπορούμε να τα αναγνωρίσουμε εύκολα.
Tips
• Αν θέλουμε ακαριαία αντίδραση του autofocus, η επιλογή ενός κεντρικού σημείου είναι μονόδρομος.
• Με μοναδικό σημείο, κάνουμε το κόλπο των παλιών φωτογράφων. Μισοπατημένο το κουμπί του κλείστρου, focus lock στο βασικό αντικείμενο ενδιαφέροντος και καδράρισμα όσο θέλουμε. Ακούγεται περίπλοκο, αλλά είναι απλό.
• Τα πολλαπλά σημεία εστίασης απασχολούν μερικά εκατοστά του δευτ. τον επεξεργαστή της μηχανής. Μερικές φορές αυτή η ελάχιστη υστέρηση είναι κρίσιμη.
Μοναδικό σημείο
Στη Nikon ονομάζεται Single Point, στην Canon Manual AF Point, στη Sony Flexible Spot κτλ. Όταν επιλέγουμε αυτή τη λειτουργία η μηχανή χρησιμοποιεί ένα μοναδικό σημείο, το οποίο διαλέγουμε και το οποίο αντιστοιχεί στο βασικό μας αντικείμενο. Συνήθως μας δίνεται η επιλογή να μετακινήσουμε το σημείο δεξιά, αριστερά, πάνω ή κάτω. Η μηχανή θα υπολογίσει το focus μόνο στο συγκεκριμένο σημείο χρησιμοποιώντας σταυροειδείς ή κάθετους αισθητήρες.
Πολλαπλά σημεία
Η επόμενη επιλογή αφορά πολλαπλά σημεία εστίασης που ομαδοποιούνται και μερικές φορές παραμετροποιούνται. Στο Group Area AF ο αριθμός των σημείων διαφέρει από μηχανή σε μηχανή ενώ ακόμα και η ίδια η μηχανή μπορεί να δίνει διαφορετικές επιλογές στον αριθμό των σημείων που χρησιμοποιούνται κάθε φορά. Για παράδειγμα στην Canon EOS 7D MkII ο χρήστης μπορεί να επιλέξει ανάμεσα σε 4 ή 8 σημεία τα οποία μπορεί να μετακινήσει όπως θέλει ανάμεσα στα 65 σημεία εστίασης που έχει η μηχανή συνολικά ή να επιλέξει το Zone AF όπου 8 σημεία εστίασης μπορούν να κινηθούν ανάμεσα σε 9 προκαθορισμένες θέσεις. Υπάρχει και το Wide Zone AF, όπου τα σημεία εστίασης διευρύνονται σε μια πολύ μεγάλη περιοχή και ο χρήστης επιλέγει για το αν η περιοχή θα κινηθεί δεξιά αριστερά ή στο κέντρο.
Στην περίπτωση της Νikon τώρα, συναντάμε το Dynamic AF-Area Mode, που είναι πιο πολύ μια ειδική λειτουργία του AF, κατά την οποία αφού επιλέξουμε ένα σημείο εστίασης για να ρυθμίσει το focus, αν το αντικείμενο στο οποίο έχουμε εστιάσει κουνηθεί τότε η μηχανή ενεργοποιεί τα γειτονικά σημεία AF για να το ακολουθήσει και να διατηρήσει την εστίαση με ακρίβεια. Για καλύτερα αποτελέσματα θα πρέπει να ακολουθήσουμε το κινούμενο αντικείμενο με το φακό ώστε να παραμείνει κοντά στο αρχικό σημείο εστίασης. Στο Dynamic AF της Nikon ανάλογα με το μοντέλο προσφέρεται δυνατότητα επιλογής ανάμεσα σε 9, 11, 21, 39 ή 51-σημεία AF.
Αυτόματη επιλογή
Στην αυτόματη λειτουργία η μηχανή επιλέγει μόνη της το σημείο όπου θα εστιάσει από το σύνολο των διαθέσιμων σημείων AF. Συνήθως εστιάζει είτε στο μεγαλύτερο αντικείμενο που έχουμε στο κάδρο μας ή σε αυτό που βρίσκεται πιο κοντά στον φακό.
Phase Detection και Contrast Detection
Στις DSLR και CSC δύο είναι οι τεχνολογίες λειτουργίας τoυ AF. Το Phase Detection που υλοποιείται µε ξεχωριστό αισθητήρα στη βάση του πενταπρίσματος και συναντάται στην πλειονότητα των DSLR και το Contrast Detection που αξιοποιεί ορισµένα pixel του κυρίως αισθητήρα και κατά βάση προέρχεται από τον κόσµο των compact.
Στο σύστημα phase detect autofocus η DSLR αφήνει να διέλθει ένα µέρος της φωτεινής δέσµης προς τον ειδικό αισθητήρα phase detect (στην πράξη ένα chip με μικρή επιφάνεια). Aφού περάσει από το φακό και ανακλαστεί από τον καθρέπτη προς το πεντάπρισµα, κατά ένα µικρό µέρος επιστρέφει στο δευτερεύοντα καθρέπτη και το φως προσπίπτει στον αισθητήρα AF τύπου phase detect. Για κάθε σηµείο εστίασης υπάρχουν δύο pixel με μικροφακούς.
H διάταξη αυτή αναλύει µε τη µέθοδο διαφοράς φάσης και συγκρίνει στοιχεία για κάθε ζευγάρι pixel. Αν δεν είναι απολύτως ταυτόσηµα πληροφορεί σχετικά τον µηχανισµό αυτόματης εστίασης για διόρθωση. Το σύστηµα µε ανίχνευση διαφοράς φάσης, επί της αρχής δουλεύει συγκρίνοντας δύο διαφορετικά δεδοµένα. Όταν το φως περάσει µέσα από τους µικροφακούς και µέσω αυτών προσπέσει στην επιφάνεια των pixel, αν το αντικείµενο είναι εστιασμένο, οι ακτίνες φωτός από τα άκρα κάθε µικροφακού συγκλίνουν στο κέντρο και πρέπει να σχηματίζουν ταυτόσηµες εικόνες. Αντίθετα σε περίπτωση διαφοράς, οι ακτίνες δεν συγκλίνουν τέλεια.
Το contrast detect είναι κατά τεκµήριο πιο αργό σε απόκριση από το phase detect. Στις DSLR χρησιμοποιείται κατά κύριο λόγο στο Live View, τη στιγµή που ο καθρέπτης έχει ανασηκωθεί και η φωτεινή δέσµη πηγαίνει κατευθείαν στον αισθητήρα. Για να προσδιορίσει η µηχανή την σωστή ή όχι εστίαση, υπολογίζει την αύξηση του κοντράστ στα περιγράµµατα των σχηµάτων.
Οι προτιμήσεις των φωτογράφων
Τί πιστεύουν οι επαγγελματίες και ποιά επιλογή εστίασης προτιμούν;
Ηλίας Διακουμάκος
Ένα ή πολλά σημεία εστίασης; Η προσωπική μου άποψη τείνει στο ένα και μοναδικό. Αλλά αυτό να υπάρχει παντού για να με βοηθά στην άμεση σύνθεση των φωτογραφιών. Συνεπώς …πολλά! Όσο το δυνατόν περισσότερα -σταυροειδή κατά προτίμηση για να «κλειδώνουν» καλύτερα στο θέμα. Να μη χρειάζεται να επανασυνθέτω ή να κροπάρω. Και σίγουρα να υπάρχει η δυνατότητα να επιλέγω γρήγορα. Ειδικά για φωτογραφίες με θέματα που κινούνται και το μπροστινό τους μέρος βρίσκεται κοντά στο άκρο του κάδρου.
Λευτέρης Παρασκευαΐδης
Χρησιμοποιώ πάντα ένα εκ των μεμονωμένων σημείων εστίασης στην μηχανή μου, ανεξάρτητα από το θέμα που φωτογραφίζω, γιατί πιστεύω πως είναι ο καλύτερος τρόπος να έχω πλήρη έλεγχο και την μέγιστη δυνατή ακρίβεια στην εστίαση. Μπορεί αυτό μερικές φορές να μου κοστίζει σε ταχύτητα εστίασης, θεωρώ όμως πως η σιγουριά που μου παρέχει ειδικά σε συνθήκες χαμηλού φωτισμού, αντισταθμίζει την λεπτομέρεια αυτή.
Νίκος Βασιλάκης
Στη φωτογράφηση πορτραίτου η εστίαση επιβάλλεται να γίνεται στα μάτια. Είτε στο κοντινό είτε στο ολόσωμο πορτραίτο, τα μάτια είναι αυτά που ο θεατής παρατηρεί πρώτα. Για το λόγο αυτό το σύστημα αυτόματης εστίασης πολλαπλών σημείων δεν είναι επαρκές καθώς μπορεί να μην είναι τόσο ακριβές. Η ακρίβεια είναι απαραίτητη στα πορτραίτα επειδή συνήθως οι λήψεις γίνονται με πολύ ανοικτά διαφράγματα και άρα πολύ ρηχό βάθος πεδίου.
Λουκάς Χαψής
Ίσως με πείτε λίγο συντηρητικό, αλλά στην εστίαση θέλω πάντα να διατηρώ εγώ τον έλεγχο. Όταν έχεις απέναντι ένα αντικείμενο και πρέπει να κάνεις γρήγορη λήψη, είναι ρίσκο να αφήσεις τη μηχανή να αποφασίσει που ακριβώς θες να εστιάσεις. Ενώ με focus lock τα πράγματα είναι απλά. Το ίδιο και στο στούντιο σε still life θέματα δεν υπάρχει κανένας λόγος να επιλέξεις πολλαπλά σημεία αφού πάντα γνωρίζεις το κυρίως θέμα.
