Στην υποτιθέμενη εξ ολοκλήρου ψηφιακή εποχή μας, υπάρχουν και οι νοσταλγοί. Του αναλογικού παρελθόντος της εικόνας. Αυτοί που επιμένουν να εμφανίζουν και να τυπώνουν στο σκοτεινό θάλαμο αναζητώντας τη χαμένη μαγεία της χημικής διαδικασίας. Τότε που δεν ήξερες στα σίγουρα πως θα σου βγει η λήψη και η αναμονή είχε αυτή τη γλυκόπικρη αίσθηση αβεβαιότητας.
Oι πιο παλιοί θυμούνται σίγουρα το α/μ υπέρυθρο φιλμ, με την απόκοσμη και ασυνήθιστη όψη των πραγμάτων που αποδίδει.
Η υπέρυθρη φωτογραφία πάντα ήταν ένα εξειδικευμένο είδος με καλλιτεχνικές προθέσεις, που επιτρέπει στο δημιουργό να καταγράψει εικόνες σχεδόν από άλλη διάσταση. Εδώ η προσέγγιση είναι διαφορετική από το κανονικό α/μ και πρέπει ο έμπειρος φωτογράφος να προαπεικονίσει το αποτέλεσμα, να κατανοήσει τους περιορισμούς του υπέρυθρου και να το συνδυάσει με τις υπάρχουσες φωτιστικές συνθήκες. Όμως υπάρχει η δυνατότητα ακόμη και οι πρωτόπειροι να πετύχουν καλά αποτελέσματα. Η μοναδικότητα του infrared είναι ότι μπορεί να παρουσιάσει μια άλλη όψη της πραγματικότητας δηλαδή να δούμε την ίδια σκηνή με άλλα μάτια και διάθεση. Βλέπουμε δηλ. μια άλλη ατμοσφαιρικότητα στα λουλούδια, τις φυλλωσιές των δένδρων που είναι διαφορετική από την συνηθισμένη τους όψη, με τονισμένο κόκκο, άλλη υφή και μια “αιθέρια” όψη. 
Το υπέρυθρο μέρος (σχήμα 1) του φάσματος είναι αόρατο στην ανθρώπινη όραση. Για να το καταγράψουμε με φιλμ όπως το Ilford SFX χρειαζόμαστε τη βοήθεια φίλτρου προκειμένου να μπλοκάρουμε ένα μέρος του ορατού φάσματος και ταυτόχρονα να αφήσουμε ένα μέρος του υπέρυθρου να φθάσει στο φιλμ. Τα φίλτρα που χρησιμοποιούνται διαφέρουν: για παράδειγμα, ένα φίλτρο στα 550nm (νανόμετρα) επιτρέπει να περάσει περισσότερο ορατό φως ώστε το υπέρυθρο εφέ να μην είναι τόσο δραστικό. Πιο συνηθισμένο σήμερα είναι το φίλτρο 720nm που αφήνει να περάσει λιγότερο ορατό φως αλλά με επαρκές κοντράστ και γι αυτό αποτελεί την επιλογή των νεοεισερχόμενων στην υπέρυθρη φωτογραφία. Τέλος, το πιο ισχυρό φίλτρο 850nm δεν αφήνει να διέλθει σχεδόν καθόλου ορατό φως και γι αυτό αποδίδει τις πράσινες φυλλωσιές ως λευκές σχεδόν και τους μπλε ουρανούς σαν μαύρους ενώ χρειάζεται παρατεταμένους χρόνους εκφώτισης δημιουργώντας έτσι αρκετές τεχνικές δυσκολίες στη λήψη όπως π.χ. όταν φυσάει αέρας που θολώνει τις εικόνες με δένδρα.
Φίλτρο 720nm
Τι θα χρειαστούμε
•
Αναλογική φωτογραφική μηχανή – σύστημα με ρύθμιση ταχυτήτων (κατά προτίμηση με λειτουργίες shutter priority ή manual) και φακό που να δέχεται φίλτρα.
• Επίσης τρίποδο και ντεκλανσέρ για τις αργές ταχύτητες ή αυτοχρονομέτρη.
• Φιλμ όπως το Ilford SFX (που θεωρείται σχεδόν υπέρυθρο λόγω της εκτεταμένης απόκρισης στο υπέρυθρο φάσμα και είναι πιο φιλικό για να ξεκινήσει κάποιος στο IR).
• Χώρο με λιγοστό φως για την φόρτωση του φιλμ στη μηχανή. Με το Ilford SFX δεν είναι απαραίτητη η φόρτωση σε συνθήκες σκοτεινού θαλάμου.
Η διαδικασία
Η εκφώτιση του υπέρυθρου (IR) φιλμ αποτελεί ένα από τα φωτογραφικά …μυστήρια. Πρώτον, η φασματική απόκριση του φιλμ δεν είναι ίδια με ένα φιλμ daylight και δεύτερον xρησιμοποιούνται διαφορετικά φίλτρα τα οποία αποκόπτουν μεγάλο μέρος της φωτεινότητας και έτσι 
μακραίνουν οι χρόνοι εκφώτισης.
Βέβαια το ilford SFX δεν είναι ένα φιλμ full infrared. Έχει εμουλσιόν με εκτεταμένη ευαισθησία και στο κανονικό ορατό φάσμα αλλά και στο υπέρυθρο ως 720nm oπότε σύμφωνα με τους ειδικούς συνιστάται η έκθεση σε συνθήκες με αίθριο ουρανό και αρκετή ηλιοφάνεια. Για παράδειγμα με φίλτρο 720nm μια φωτεινή μέρα προτείνεται η λήψη με f/8 kai 1sec. Εννοείται ότι το bracketing +/-1stop (ως προς τις ταχύτητες κλείστρου) είναι καλή ιδέα για να είμαστε “ασφαλείς”.
Εκτός από τους χρόνους, στο υπέρυθρο έχουμε μια ακόμη ιδιομορφία: δεν εστιάζει στο ίδιο επίπεδο με το ορατό φως ή αλλιώς η υπέρυθρη δέσμη φωτός εστιάζει ελαφρώς πιο κοντά δημιουργώντας το φαινόμενο που ονομάζουμε infrared focus shift. Mάλιστα στην παλιά (αναλογική) εποχή της εικόνας ορισμένοι φακοί έφεραν ειδική σήμανση για το σημείο εστίασης του υπέρυθρου (κόκκινο βέλος στη φωτογραφία του φακού δίπλα).
Βέβαια, το βάθος πεδίου ειδικά όταν φωτογραφίζουμε με ευρυγώνιους ως στάνταρ φακούς συγκαλύπτει τις αποκλίσεις απόστασης εστίασης. 
Με το συνιστώμενο f/8 του παραπάνω παραδείγματος και ευρυγώνιο φακό 28mm είναι σίγουρο ότι οποιαδήποτε απόκλιση λόγω infrared focus shift περνάει απαρατήρητη.
Άλλο ένα θέμα είναι το καδράρισμα. Τα ΙR φίλτρα είναι πραγματικά πολύ σκούρα και σκοτεινιάζουν τόσο πολύ το είδωλο στο πεντάπρισμα της SLR ώστε είναι δύσκολο να καδράρει κανείς σωστά. Έτσι πολλοί συνηθίζουν να κάνουν το καδράρισμα χωρίς το φίλτρο και να το προσθέτουν την τελευταία στιγμή. Σε αυτή την περίπτωση βέβαια τα βιδωτά φίλτρα δεν βολεύουν και αποδεικνύεται πιο εργονομική η λύση με τα συστήματα φίλτρων (με ξεχωριστούς φορείς).
Know how: Ilford SFX
• Χωρίς φίλτρα συμπεριφέρεται σαν κανονικό α/μ φιλμ με ευαισθησία ISO 200
• Εμφανίζεται με όλους τους συνηθισμένους εμφανιστές
• Η τοποθέτηση στη φωτ. μηχανή γίνεται στη σκιά αλλά δεν χρειάζεται σκοτεινό θάλαμο
• Μπορεί να εμφανιστεί σε τύμπανο αλλά και αυτόματα μηχανήματα
• Τυπικός χρόνος εμφάνισης με ID-11 διάλυση 1+1 = 17min (θερμοκρασία 20ο C)
Αναδημοσίευση από το ΦΩΤΟγράφο τεύχος Νο 272
