Το flash είναι από τα πιο βασικά εργαλεία φωτισμού, ειδικά για φωτογράφους. Τα φορητά μάλιστα, αποδεικνύονται ανεκτίμητα. Με μικρό σχετικά κόστος, σε συνδυασμό με βασικά εργαλεία ελέγχου του κοντράστ, όπως είναι οι ομπρέλες διάχυσης ή ανάκλασης, ο φωτογράφος είναι σε θέση να έχει στη διάθεσή του συνθήκες ελεγχόμενου φωτισμού studio, όπου και αν βρεθεί. Αντίθετα μάλιστα με την πεποίθηση των πολλών, η πιο ενδιαφέρουσα χρήση του είναι όχι τη νύχτα, αλλά την ημέρα. Στον ήλιο!
Κείμενο – Φωτογραφίες: Στέφανος Σάμιος
Η χρήση του flash την ημέρα δεν είναι μια καινούργια τεχνική. Έχει χρησιμοποιηθεί από παλιά στο ρεπορτάζ για τον έλεγχο του κοντράστ και βρήκε δημιουργική εφαρμογή και στη φωτογραφία μόδας. Είναι γνωστό σαν «fill in flash» και σε γενικές γραμμές λειτουργεί ως ακολούθως: Η φωτομέτρηση γίνεται αρχικά για τα highlights. Για παράδειγμα στην περίπτωση φωτογράφησης μοντέλου, με «κόντρα φως» ως προς τον ήλιο, διασφαλίζει ότι οι φωτισμένες περιοχές μαζί και το περιβάλλον θα εκτεθούν σωστά. Ταυτόχρονα όμως, όπως είναι αναμενόμενο, οι σκιερές περιοχές θα είναι υποφωτισμένες. Ενδεικτικά, στα 125 ISO, 1/125sec με f/16 (κανόνας f/16 για ηλιακό φως) με flash σε μικρή δοσολογία φωτίζονται οι σκιές ενώ πρακτικά τα highlights μένουν ανεπηρέαστα.
Για πιο δραματικά αποτελέσματα, αν η ισχύς του φωτισμού του φλας είναι μεγάλη σε σχέση με το φως ημέρας μπορούν έως και να αντιστραφούν οι φωτιστικές συνθήκες. To f/16 &1/125sec ή το ισοδύναμο f/11 &1/250sec όμως ήταν αρκετά περιοριστικά. Πρακτικά δεν υπήρχε τρόπος να εκμεταλλευτεί κανείς τα ανοικτά διαφράγματα του φακού. Ο περιορισμός εδώ είναι η ταχύτητα συγχρονισμού flash, που έως πρόσφατα έφθανε το πολύ 1/250sec στις περισσότερες μηχανές. Πλέον, με σύγχρονα flash trigger, μπορεί κανείς να χρησιμοποιεί flash σε όλο το εύρος ταχυτήτων, αρκεί η μηχανή να παρέχει τη δυνατότητα «High Speed Sync». Το πώς θα το δούμε παρακάτω.
Τίποτα ιδιαίτερα ακριβό ή εξωτικό στον εξοπλισμό, όπως συνηθίζω στα άρθρα μου. 1. Nikon D700, 12Megapixel 10 ετών. 2. Nikon AF80-20mm f/2,8, 28 ετών. 3. flash Nikon SB800, G.N.38, 15 ετών. 4. flash Nikon SB28, GN36, 21 ετών. 5. Tρίποδο Manfrotto 30 ετών. 6. Ομπρέλλα-διαχυτήρας διαμέτρου 1m. 7. Αντάπτορας προσαρμογής της ομπρέλλας στο τριπόδι. 8. Godox X1n flash trigger, το μόνο σύγχρονο εξάρτημα, αξίας περίπου 80 ευρώ και πραγματικά τελείως απαραίτητο για αυτήν την τεχνική.
«Γυμνό» flash στον ήλιο
Πρόκειται για την «πυροσβεστική» περίπτωση. Το «γυμνό» δηλ. χωρίς κάποιου είδους διάχυση flash παρέχει οξύ φωτισμό υψηλού contrast από μπροστά και δεξιά-επάνω, όπως στη μικρή φωτογραφία. Οι σκιερές περιοχές φωτίζονται ενώ ταυτόχρονα διατηρείται η «κόντρα» φωτιστική συνθήκη του μοντέλου από τον ήλιο αριστερά και πίσω. Θα μπορούσε κανείς να χρησιμοποιήσει εναλλακτικά ανακλαστήρα στην ανάλογη θέση του flash, προκειμένου να φωτίσει τις σκιερές περιοχές του προσώπου. Εδώ υπάρχουν δύο ζητήματα: Αρχικά, η χρήση ανακλαστήρα προϋποθέτει κατ’ αρχήν την ύπαρξη βοηθού. Και με βοηθό πάντως, ειδικά με μεγάλης επιφάνειας ανακλαστήρα, καλοκαίρι και σε ανοικτό χώρο, μία ξαφνική ριπή ανέμου, μπορεί να σας χαρίσει την εμπειρία της Mary Poppins live! Τα μελτέμια για παράδειγμα, καθιστούν απαγορευτική τη χρήση ανακλαστήρα.Εκεί, το fill in flash είναι μονόδρομος. Χρειάζεται προσοχή στη θέση του flash. Εάν είναι πολύ κοντά στον άξονα της μηχανής, ο φωτισμός αμέσως γίνεται τελείως μετωπικός και επίπεδος. Σαν το φωτισμό που δίνει το flash όταν βρίσκεται επάνω στη μηχανή.
Tips
• Το γυμνό flash μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα με γυαλάδες σε ιδρωμένο ή λιπαρό δέρμα. Σαν σημειακό, υψηλού contrast φως επίσης, δημιουργεί σαφείς και πυκνές σκιές που χρειάζονται προσοχή.
• Το σχεδόν μετωπικό flash, βοηθά μερικές φορές αν χρησιμοποιηθεί διακριτικά και σε μικρή ισχύ. Δημιουργεί τις μικρές λάμψεις που βλέπουμε στο κοντινό των ματιών, τα περιβόητα «catch lights», που ζωντανεύουν το βλέμμα σε ένα πορτραίτο στη σκιά.
Λήψη με f/4, 1/2000sec, 200mm. Η υψηλή ταχύτητα συγχρονισμού 1/2000sec επιτρέπει να χρησιμοποιήσω ανοικτό διάφραγμα f/4, (άρα θολό φόντο), ενώ ταυτόχρονα διατηρώ σωστή την τονικότητα των highlights. Παράλληλα, το f/4 δεν απαιτεί πολύ ισχυρό flash, κάτι ιδιαίτερα βολικό αν έχουμε ένα απλό φορητό φλας. Προσοχή στο χρώμα! Το «γυμνό» flash έχει συνήθως χρωματική θερμοκρασία γύρω στα 6.000 Κelvin, δηλ. είναι λίγο πιο ψυχρό χρωματικά από το daylight. Η λύση είναι είτε χρωματική διόρθωση στο flash με ζελατίνα ή αργότερα στο editing.
Flash με ομπρέλα στη σκιά
Εδώ τοποθέτησα το μοντέλο σε σκιερή περιοχή του χώρου φωτογράφησης (ένα παλιό λατομείο). Η βασική φωτομέτρηση έγινε για το φωτισμένο από τον ήλιο φόντο ώστε να είναι πυκνό τονικά. Σε αυτές τις συνθήκες, το πρόσωπο του μοντέλου θα ήταν πολύ υποφωτισμένο. Τον βασικό φωτισμό του ανέλαβε το flash μέσω ομπρέλας-διαχυτήρα, σε θέση 45° ως προς το πρόσωπο επάνω και δεξιά.
Το τρίποδο με την ομπρέλα βρίσκεται πολύ κοντά στο πρόσωπο του μοντέλου ενώ η ομπρέλα απέχει το πολύ 40-50cm από αυτό. Έτσι, επιτυγχάνονται ταυτόχρονα δύο στόχοι: Α. απαιτείται μικρότερη ισχύς από το flash, άρα μικρότεροι χρόνοι ανακύκλωσης και γίνεται οικονομία στις μπαταρίες. Β. το contrast του φωτισμού είναι ακόμα μικρότερο. Σε ανάλογες συνθήκες, όπου ο περιβάλλων φωτισμός δεν είναι ιδιαίτερα ισχυρός, όπως για παράδειγμα στη σκιά, με συννεφιά ή το σούρουπο, ο φωτογράφος έχει τη μεγαλύτερη δημιουργική ευελιξία με αυτήν την τεχνική.
Μπορεί να δημιουργήσει δηλαδή οπουδήποτε ελεγχόμενους φωτισμούς σαν να βρισκόταν στο studio.
Τα ανοικτά διαφράγματα, που επιτρέπει το High Speed Sync, από αισθητικής πλευράς είναι πολύ σημαντικά στην περίπτωση των πορτραίτων. Επίσης, αυξομειώνοντας την ταχύτητα συγχρονισμού του κλείστρου, κρατώντας σταθερό το διάφραγμα, μπορεί να επέμβει στη φωτεινότητα του φόντου χωρίς να επηρεάσει ριζικά το φωτισμό του μοντέλου.
Τόσο στη δεξιά φωτογραφία όσο και στην εισαγωγική στο άρθρο, χρησιμοποιήθηκε η ίδια φωτιστική διάταξη: flash με ομπρέλα-διαχυτήρα διαμέτρου 1m και λήψη με f/4, 1/2000sec, 200mm. Η μικρή φωτογραφία επάνω, χωρίς flash, δίνεται για σύγκριση. Σωστά εκφωτισμένο το πρόσωπο στη σκιά, αλλά το φόντο υπερφωτισμένο και άτονο. Ο φωτισμός «επίπεδος» και το χρώμα πιο ψυχρό.
Flash με ομπρέλα-διαχυτήρα στον ήλιο
Εδώ χρησιμοποιήθηκε η ίδια ακριβώς διάταξη, μόνο που όλοι μαζί βρεθήκαμε στον ήλιο. Ο ήλιος φωτίζει το περιβάλλον και σε σχέση με το μοντέλο βρίσκεται από πίσω, επάνω και αριστερά. Το φως του είναι αυτό που δημιουργεί τα φωτεινά περάσματα και κάποιες έντονες σκιές στο πρόσωπο του μοντέλου στην αριστερή φωτογραφία. Τον κυρίως φωτισμό του μοντέλου ανέλαβε πάλι το flash με τη διαχυτική ομπρέλα από εμπρός δεξιά και επάνω, σε γωνία 45° περίπου. Η κατάσταση είναι σαφώς πιο ελεγχόμενη από πλευράς σκιών, γυαλάδων κλπ του flash, λόγω του μαλακού contrast που παρέχει ο διαχυτήρας. Εδώ να σημειωθεί ότι με ομπρέλα και flash σε ένα τρίποδο, όσο και βαρύ να είναι, ποτέ δεν μπορείς να είσαι ήσυχος σε ανοικτό χώρο. Ένα απρόσμενο αεράκι και το flash με την ομπρέλα πέφτει και γίνεται κομμάτια. Στην καριέρα μου, τουλάχιστον δύο πανάκριβα studio flash έπαθαν σοβαρές ζημιές σε ανάλογες περιπτώσεις. Χρειάζεται κάποιος να το προσέχει και να το κρατάει συνεχώς, οπότε η παρουσία βοηθού κρίνεται απαραίτητη! Επίσης, καλό θα είναι να έχει προβλεφθεί κάποιος τρόπος σκίασης της οθόνης της μηχανής. Πρόκειται για σχετικά «ντελικάτη» τεχνική και στο πολύ έντονο φως είναι δύσκολο να βλέπεις τι κάνεις.
Η αριστερή φωτογραφία έγινε με f/2,8 και ταχύτητα 1/4000sec, 145mm. Ο ήλιος βρίσκεται πίσω μεν, αλλά υπό γωνία σε σχέση με το μοντέλο. Η δεξιά φωτογραφία έγινε με f/4, 1/4000sec στα 135mm. Ο ήλιος βρίσκεται σχεδόν πίσω από το μοντέλο. H ρύθμιση ευαισθησίας τέθηκε στο 200 ISO, το ελάχιστο της D700.
Βοηθός και φωτογράφος backstage ήταν ο αγαπημένος Μιχάλης Κωνσταντάς. Μοντέλο η, υπέροχη και αγαπημένη επίσης, Μαρία.
Αναδημοσίευση από το ΦΩΤΟγράφο τεύχος Νο 258
