Στο πορτραίτο, τα μάτια έχουν την πρώτη θέση στον διάλογο μεταξύ εικονιζόμενου και παρατηρητή. Όλα τα άρθρα τεχνικής πορτραίτου, επισημαίνουν ανελλιπώς τη σημασία του νετ στα μάτια. Αυτό όμως δεν αρκεί. Καλούμαστε να αποδώσουμε τη ζωντάνια των ματιών, ώστε να επιτευχθεί το περίφημο «eye contact» και να επικοινωνείται η ψυχική διάθεση του ατόμου που ποζάρει. Πολύ συχνά στις φωτογραφίες πορτραίτου, παρατηρούμε την αντανάκλαση της φωτεινής πηγής στην ίριδα του ματιού, το γνωστό catchlight που “προδίδει” ποιά και πόσα φωτιστικά μέσα χρησιμοποιήθηκαν. Στα catchlight συγκεντρώνεται η προσοχή των πιο έμπειρων που εξετάζουν τη φωτογραφία. Από την πετυχημένη τους αποτύπωση εξαρτώνται πολλά.
κείμενα – φωτογραφίες Ηλίας Λόης
Ως πηγή φωτισμού για το πορτραίτο σε αυτό το τεύχος, επιλέξαμε το ιδανικό φως, το φυσικό. Κατά συνέπεια, για πορτραίτα “on location” έχουμε θεωρητικά άπειρες επιλογές, οι οποίες συνοψίζονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: σε εξωτερικούς και εσωτερικούς χώρους. Για το πρώτο, η κοντινότερη επιλογή αποτελεί για πολλούς η ταράτσα του σπιτιού, αρκεί να έχει αρκετά τετραγωνικά ελεύθερου χώρου.
Για να “γράψει” το catchlight, τα μάτια του μοντέλου πρέπει να στραφούν προς τη φωτεινή πηγή με τη μεγαλύτερη επιφάνεια, δηλαδή τον ουρανό. Ωστόσο, καλύτερα να κρατήσουμε μυστική την εν λόγω πληροφορία από το φωτογραφιζόμενο, ώστε να μη χαθεί η φυσικότητα του βλέμματος. Ας ζητήσουμε απλά να χαμηλώσει ακουμπώντας σε κάποιο τοίχο ή εναλλακτικά να καθίσει στο έδαφος. Έχοντας πίσω μας τον ουρανό και αρκετά χαμηλότερα από εμάς το μοντέλο,
η ενστικτώδης αντίδραση θα είναι να κοιτάξει προς τα πάνω, αυθόρμητα, το φακό. Σε καμία περίπτωση δεν προτρέπουμε το άτομο που ποζάρει, να κοιτάξει απευθείας τον ήλιο. Αυτό αφενός κινδυνεύει να βλάψει την όραση και αφετέρου θα αποτυπωθούν ρυτίδες και εκφράσεις ενόχλησης στο πρόσωπο.
Σε εσωτερικό χώρο, ισχύει ό,τι και για την πρώτη εκδοχή, με ελάχιστες διαφοροποιήσεις. Το απογευματινό φως που διαχέεται από το παράθυρο δίνει συνήθως πιο αδύναμα catchlight. Δοκιμάζουμε να πλησιάσουμε όσο το δυνατόν περισσότερο το παράθυρο, χωρίς να θυσιαστεί η ισορροπία του κάδρου. Επιπλέον, δεν διστάζουμε να το ανοίξουμε, ακόμα και το τζάμι μπορεί να μας δώσει υψηλότερη ταχύτητα κατά 1-2 stop. Επίσης, η χρήση ανακλαστήρα μας επιτρέπει να κινηθούμε με μεγαλύτερη ευελιξία γύρω από τη φωτεινή πηγή.
Ο ρόλος του ανακλαστήρα
Πορτραίτο και ανακλαστήρας πάνε μαζί! Δεν θα τα χωρίσουμε ούτε σε αυτό το κείμενο. Παρότι βασική αποστολή του ανακλαστήρα είναι να “γεμίζει” τις ανεπιθύμητες σκιάσεις, εδώ αναλαμβάνει να κατευθύνει το φωτισμό στα μάτια, όντας πολύ κοντά στο μοντέλο. Ένας compact ανακλαστήρας διαμέτρου 40-50cm ή τριγωνικού σχήματος κρίνεται ιδανικός. Ακόμα, όταν μιλάμε για close- up λήψεις, η στήριξη του ανακλαστήρα μπορεί να ανατεθεί στα χέρια του φωτογραφιζόμενου, με το φωτογράφο να ελευθερώνεται ώστε να επικεντρωθεί πιο αποτελεσματικά στο θέμα.
Tips
• Μετά τη δύση του ηλίου, τη λεγόμενη μπλε ώρα, είναι πιο δύσκολο να γράψει το catchlight, αλλά όχι ακατόρθωτο. Ο ανακλαστήρας σε συνδυασμό με το ελαφρύ ανασήκωμα του βλέμματος βοηθούν.
• Δίνοντας περαιτέρω ρόλο στην ανάκλαση, μπορούμε να έχουμε ένα αυτοπορτραίτο στα μάτια του μοντέλου (μετακινώντας λίγο παραπέρα τη μηχανή) ή την απεικόνιση ενός τοπίου π.χ. θάλασσας.
• Αν ανατρέξουμε στο αρχείο μας το πιθανότερο είναι να βρούμε αρκετά πορτραίτα με catchlight, δίχως να συνειδητοποιούμε εκ των προτέρων πως πρόκειται για σημαντικό στοιχείο της φωτογράφησης.
Αναδημοσίευση από τον Φωτογράφο Νο 245, Νοέμβριος – Δεκέμβριος, 2016
