Η γέννηση και η διάδοση των φωτογραφικών μύθων οφείλεται στην ελλιπή γνώση της φωτογραφικής τεχνικής αλλά κυρίως των βασικών κανόνων της αισθητικής και της ιστορίας της φωτογραφίας ανάμεσα σε μεγάλο ποσοστό φίλων της φωτογραφίας. Σήμερα, οι πιο «ανθεκτικοί» μύθοι στον χρόνο αφορούν στην αισθητική, ενώ όσοι σχετίζονται με τον εξοπλισμό έχουν ατονίσει με την ωρίμανση της ψηφιακής τεχνολογίας. Στις επόμενες σελίδες συγκεντρώσαμε όλες αυτές τις διατυπώσεις που ακούγονται δίπλα μας, σε φωτογραφικές συζητήσεις και απέχουν αρκετά βήματα ή …έτη φωτός από τη σύγχρονη φωτογραφία.
Μύθος 1ος Το ασπρόμαυρο είναι συνώνυμο της καλλιτεχνικής φωτογραφίας.
Η παραπάνω αντίληψη ενδεχομένως να ίσχυε έως το Μάιο του 1976, ημερομηνία που ο William Eggleston έκανε την πρώτη ατομική του έκθεση έγχρωμης φωτογραφίας στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (MoMA) της Νέας Υόρκης. Έκτοτε η ημερομηνία αυτή θεωρείται ορόσημο στην ιστορία της καλλιτεχνικής φωτογραφίας από σχεδόν όλους τους ιστορικούς και αναλυτές. Η φιλοξενία της δουλειάς του Εggleston σε ένα τόσο σημαντικό ίδρυμα τέχνης έστρεψε τα βλέμματα της διεθνούς φωτογραφικής κοινότητας στην έγχρωμη φωτογραφία. Έτσι η έγχρωμη έγινε αποδεκτή πλέον και ως μέσο καλλιτεχνικής έκφρασης. Εν κατακλείδι: Η επιλογή του ασπρόμαυρου σε καμία περίπτωση δεν συνεπάγεται αυτόματα την ανάδειξη μιας εικόνας σε έργο τέχνης.
Μύθος 2ος Όσοι επιλέγουν το φιλμ, είναι πιο «ψαγμένοι» φωτογράφοι.
Οι ψηφιακοί αισθητήρες έχουν ξεπεράσει πλέον κατά πολύ τις δυνατότητες του φιλμ, προσφέροντας υψηλότερες αναλύσεις, αστρονομικές τιμές ISO, μεγαλύτερη ευκρίνεια, κατάργηση κόστους αναλώσιμου κ.α. Όταν ένας φωτογράφος στη σύγχρονη εποχή επιλέγει φιλμ, σημαίνει πως θεωρεί πως το οπτικό αποτέλεσμα, που προσδίδει το εν λόγω μέσο, εκπροσωπεί καλύτερα το project του ή δίνει διαφορετικό εικαστικό αποτέλεσμα ή απλώς αρέσκεται στον πειραματισμό. Σε καμία περίπτωση οι τεχνικές δυσκολίες της αναλογικής διαδικασίας δεν ανεβάζουν την αξία του φωτογραφικού έργου.
Μύθος 3ος Ο αναλογικός εξοπλισμός ανήκει στο παρελθόν.
Η ψηφιακή τεχνολογία κυριαρχεί πλέον εδώ και μια δεκαπενταετία, αλλά υπάρχουν ακόμα μερικά σημεία αντίστασης, είτε από τους νοσταλγούς του φιλμ, είτε από εκείνους που αντιλήφθηκαν την ευκαιρία που εμφανίστηκε ξαφνικά μπροστά τους. Σπάνιες μηχανές μεσαίου φορμά ή ακριβές τηλεμετρικές από την εποχή του φιλμ, που αποτελούσαν προνόμια μόνο των ευκατάστατων φωτογράφων προηγούμενων δεκαετιών, ξαφνικά μπορούν να αποκτηθούν με ελάχιστο κόστος. Επιπλέον, εξαιρετικοί φακοί, κατασκευαστών που σήμερα δεν υπάρχουν στον φωτογραφικό χάρτη, μπορούν να βρεθούν στην αγορά των μεταχειρισμένων, σε κλάσμα της τιμής των αντίστοιχων σύγχρονων για ψηφιακές μηχανές. Αυτοί μπορούν να κάλλιστα αξιοποιηθούν αν προσαρμοστούν μέσω adaptor στις σημερινές mirrorless, είτε για video είτε για φωτογραφία.
Μύθος 4ος Ο ακριβός εξοπλισμός εγγυάται την επιτυχία.
Ο σοβαρός εξοπλισμός βελτιώνει αναμφισβήτητα την ποιότητα απεικόνισης και σε ορισμένα φωτογραφικά είδη είναι προαπαιτούμενος (π.χ. φωτογραφία φύσης-συναυλίας-σπορ όπου ο φωτογράφος θα χρειαστεί γρήγορο autofocus και φωτεινούς φακούς). Βασικό πλεονέκτημα είναι ότι επιτυγχάνουμε το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα με λιγότερες προσπάθειες, κερδίζοντας χρόνο, σε σύγκριση με εξοπλισμό κατώτερης κατηγορίας. Να σημειωθεί εδώ πως ο προσιτός εξοπλισμός βοηθάει τον εκκολαπτόμενο φωτογράφο να ανακαλύψει δικούς του τρόπους/πατέντες για τις λήψεις του χωρίς να ρισκάρει ή να δαπανήσει ποσά πέρα από τις δυνατότητές του.
Ο Miroslav Tichy και η αυτοσχέδια μηχανή του. Την κατασκεύασε από εξαρτήματα που έβρισκε στους κάδους απορριμμάτων. Παρόλη την πρωτόγονη ιδιοκατασκευή, παρήγαγε τα γνωστά έργα που εκτέθηκαν σε Νέα Υόρκη, Παρίσι και πολλές άλλες πόλεις!
Μύθος 5ος Ο hi end εξοπλισμός είναι προνόμιο μόνο των επαγγελματιών.
Aυτή την εντύπωση διαχέουν τα περιοδικά και το internet όταν αποκαλούν συγκεκριμένες μηχανές και φακούς «professional». H αλήθεια είναι ότι αυτό γίνεται για να προσδώσουν μεγαλύτερη ακτινοβολία στα hi end προϊόντα, υπονοώντας ότι εφόσον κάτι είναι καλό για επαγγελματίες είναι καλό για όλους. Στην πραγματικότητα μια επαγγελματική μηχανή ή ένας φακός έχει σχεδιαστεί χωρίς περιορισμούς κόστους και αποβλέπει σε σκληρή χρήση και στην καλύτερη δυνατή απόδοση, ενώ σίγουρα μπορεί ο χρήστης να είναι οποιοσδήποτε φωτογράφος με απαιτήσεις.
Μύθος 6ος Υπάρχουν μηχανές που μπορούν να αντεπεξέλθουν σε οποιαδήποτε περίπτωση.
Παρόλο που στις compact συναντάμε και τις all-in-one, δεν θα πρέπει να αποπροσανατολιζόμαστε λόγω της βαρύγδουπης ονομασίας. Η μηχανή “που τα κάνει όλα” αποτελεί ένα από τα διαχρονικά τεχνάσματα του marketing. Στην ιστορία της φωτογραφίας, πάντα υπήρχαν διαβαθμίσεις στον φωτογραφικό εξοπλισμό. Άλλες ανάγκες έχει αυτός που κάνει macro, άλλες ο πορτραιτίστας, άλλες ο τοπιογράφος κλπ. Μία καθαρόαιμη μηχανή για το φωτορεπορτάζ σχεδιάζεται για να εξυπηρετεί στο έπακρο τον συγκεκριμένο σκοπό και δεν θα μπορέσει ποτέ να αποκτήσει το μικρό μέγεθος και τα πλεονεκτήματα μιας μηχανής τσέπης και το αντίστροφο. Επίσης, ένας γρήγορος τηλεφακός θα έχει πάντα συγκεκριμένο -και αξιοσέβαστο- όγκο. Άρα, θα πρέπει να είμαστε σε θέση να αναγνωρίσουμε ποια μηχανή ή ποιο σύστημα είναι σχεδιασμένο για να ικανοποιήσει τις εκάστοτε ανάγκες μας και ει δυνατόν να μην περιοριστούμε σε μία. Βεβαίως, είναι πιθανό οι επιδόσεις της να γίνονται αποδεκτές και σε άλλα πεδία.
Αριστερά: μηχανή μεσαίου φορμά. Δεξιά: μηχανή τσέπης με αισθητήρα APS-C. Τις επιλογές του εξοπλισμού καθορίζουν αποκλειστικά και μόνον οι συγκεκριμένες ανάγκες των λήψεων που έχουμε να κάνουμε
Μύθος 7ος O γνήσιος φακός πορτραίτου πρέπει να έχει εστιακή απόσταση μεταξύ 85-135mm.
Το συγκεκριμένο εύρος εστιακών αποστάσεων για τηλεφακούς πορτραίτου έχει καθιερωθεί επειδή δεν ευνοεί τις γεωμετρικές παραμορφώσεις. Επομένως, πετυχαίνει να αποδώσει τη φυσικότητα του εικονιζόμενου προσώπου δίχως να υπερτονίζει ή να αδικεί τα χαρακτηριστικά του προσώπου. Αυτά αναγράφονται σε όλα βιβλία τεχνικής της φωτογραφίας. Υπέροχα πορτραίτα όμως μπορούν να προκύψουν με φακούς 50mm, 35mm ακόμη και 28mm (!). Η σύγχρονη φωτογραφία το έχει αποδείξει σε πολλές περιπτώσεις. Ας μη ξεχνάμε ακόμη την ευρεία εφαρμογή ευρυγώνιων φακών στη μόδα. Μία δοκιμή θα μας πείσει: με φακό 35mm παίρνουμε την απαιτούμενη απόσταση από το μοντέλο έτσι ώστε να μην παρατηρούνται αντιαισθητικές παραμορφώσεις στο πρόσωπο (μεγάλο κεφάλι κλπ.). Παράλληλα δίνουμε ιδιαίτερη σημασία στο φόντο, που στη προκειμένη περίπτωση καταλαμβάνει σεβαστό τμήμα το κάδρου. Οι ευρυγώνιοι φακοί εκτός από λήψεις που παραπέμπουν σε κινηματογραφικές σκηνές, μας μαθαίνουν να δίνουμε βαρύνουσα σημασία στο δεύτερο πλάνο και κατ’ επέκταση να το αξιοποιούμε για την ενίσχυση του νοήματος της εικόνας μας.
Περιβαλλοντικό πορτραίτο με ευρυγώνιο φακό 28mm. Φωτ.: Ηλίας Λόης
Μύθος 8ος Οι zoom φακοί καλύπτουν μεγάλο εύρος εστιακών αποστάσεων σε αντίθεση με τους prime, άρα είναι προτιμότεροι.
Η πολυπλοκότητα στη σχεδίαση των zoom, που είναι αναγκαία για την υποστήριξη πολλών διαφορετικών εστιακών αποστάσεων, στη πλειονότητα των περιπτώσεων, φέρει αρκετά μειονεκτήματα έναντι των prime. Μερικά από αυτά είναι τα όχι και τόσο φωτεινά διαφράγματα (π.χ. f/3.5-5.6), η χαμηλότερη ευκρίνεια και το μεγαλύτερο βάρος. Yπάρχει βεβαίως η δυνατότητα να σχεδιαστούν zoom φακοί με πολύ αξιόλογη απόδοση, όμως αυτοί αναγκαστικά είναι πιο πολύπλοκοι, βαρείς και ακριβότεροι.
Αριστερά: Συνηθισμένος zoom κιτ 18-55mm f/3.5-5.6 Δεξιά: Standard φακός 50mm f/1.8
Μύθος 9ος Το τρίποδο είναι ένα δευτερεύον αξεσουάρ, ας προτιμήσουμε κάποιο no name.
Το φθηνό το τρίποδο το παίρνει ο αέρας… Αν όχι, το φθηνό τρίποδο δεν εξασφαλίζει τη σταθερότητα. Το χειρότερο, αν συμβεί να πέσει θα συμπαρασύρει στην καταστροφή την πολύτιμη μηχανή με το φακό μας. Εξ άλλου τρίποδο χρησιμοποιούμε για απαιτητικές λήψεις, οπότε πρέπει να είμαστε απαιτητικοί με τη σχεδίασή του, τη λειτουργικότητα και βεβαίως ασυμβίβαστοι ως προς τη σταθερότητα, απαραίτητη στους παρατεταμένους χρόνους έκθεσης.
Τα αξιόλογα τρίποδα προέρχονται από επώνυμους κατασκευαστές και διακρίνονται διότι πωλούνται ξεχωριστά από τις κεφαλές, κυρίως δε επειδή είναι πράγματι σταθερά.
Μύθος 10ος Όσες πιο πολλές φορές φωτογραφήσω το θέμα, τόσες περισσότερες πιθανότητες έχω να πετύχω.
Η ποσότητα σπανίως είναι ανάλογη της ποιότητας. Εδώ αφού θυμηθούμε τα λόγια του W. Eggleston περί λίγων και καλών κλικ, λέμε πως η συγκέντρωση, η προετοιμασία και η προσοχή σε κάθε πάτημα του κουμπιού, φέρνει συνήθως καλύτερα αποτελέσματα. Αντιθέτως, η φλυαρία των πολυπληθών λήψεων μπερδεύει και αποπροσανατολίζει το φωτογράφο από τον αρχικό σκοπό. Επίσης, ένας λογικός αριθμός λήψεων ελαττώνει τον χρόνο του post production και απλουστεύει τη διαδικασία της μετέπειτα επιλογής. Εξαιρούνται τα είδη για τα οποία επινοήθηκε η λειτουργία της ριπής, όπως η φωτογραφία σπορ ή φύσης.
Μύθος 11ος Χρειάζεται ταλέντο για να γίνω πετυχημένος φωτογράφος.
Η λέξη ταλέντο ακούγεται ακατάπαυστα στον χώρο των τεχνών. Συνήθως κάποιος τη χρησιμοποιεί για να δηλώσει το θαυμασμό του για τον δημιουργό ενός έργου, που τον συγκίνησε ή τον εξέπληξε. Η συχνή αναφορά της δεν υποβαθμίζει το νόημα της λέξης, αλλά μέχρι να καταλάβουμε σε ποιους εκλεκτούς δίνεται το χάρισμα (;), είναι προτιμότερο να μοχθήσουμε για την επόμενη καλή φωτογραφία!
Μύθος 12ος Είμαι μεγάλος σε ηλικία για να αρχίσω να μαθαίνω φωτογραφία…
Ο Stephen Shore ξεκίνησε στα 15 έτη του, ο Antoine d’Αgata στα 30. Και οι δύο σημάδεψαν την ιστορία της φωτογραφίας για διαφορετικούς λόγους. Τα παραδείγματα φωτογράφων που ξεκίνησαν σε μικρή ή μεγαλύτερη ηλικία είναι πολυάριθμα. Το συμπέρασμα είναι ότι δεν υπάρχει “σωστή” ηλικία για να ξεκινήσουμε τη καριέρα μας και η εμπειρία δεν είναι πάντα απαραίτητη για ένα πετυχημένο ξεκίνημα. Αρκεί μια “σπίθα” σε συνδυασμό με όρεξη και συνεχή προσπάθεια για το ένα βήμα παραπάνω.
Ο Stephen Shore, στα πρώτα του βήματα, μαθήτευσε δίπλα στον έμπειρο pop καλλιτέχνη Andy Warhol. Ωστόσο, το ύφος τους δεν είναι καν συγγενικό. Ο Shore ανέπτυξε το δικό του προσωπικό ύφος.
Μύθος 13ος Η τεχνική αρτιότητα ισούται με ενδιαφέρουσες φωτογραφίες.
Με το πέρασμα της φωτογραφίας από το αναλογικό στο ψηφιακό, οι βασικοί παράγοντες της τεχνικής έγιναν κτήμα των πολλών και σύντομα καθένας μπορούσε να δημιουργήσει εύκολα -τεχνικά- άριστες εικόνες. Κάτι παρόμοιο, σε μικρότερη κλίμακα, συνέβη βέβαια και με την ενσωμάτωση των πρώτων αυτοματισμών στις μηχανές της δεκαετίας του ‘80. Και ενώ τα γεγονότα αυτά έκαναν τη ζωή των φωτογράφων ευκολότερη, δεν μπόρεσαν ποτέ να εξασφαλίσουν ενδιαφέρουσες φωτογραφίες. Εκείνες που κρατούν το βλέμμα του θεατή για ώρα και τον προκαλούν να τις κοιτάξει ξανά και ξανά, προσπαθώντας να μάθει περισσότερα γι αυτές. Αυτός άλλωστε είναι και ο λόγος έκδοσης του μονοθεματικού τεύχους που κρατάμε στα χέρια μας, η κυρίαρχη σημασία του ύφους στη φωτογραφία. Η τεχνική, ως παρακλάδι του, οφείλει να το υπηρετεί όσο το δυνατόν πιο συνειδητά.
Μ13: Μία «κουνημένη» με λανθασμένο WB, φωτογραφία μπορεί δυνητικά να αφηγηθεί την συγκεκριμένη ιστορία καλύτερα από μία τεχνικά άρτια λήψη. Φωτ.: Ηλίας Λόης
Μύθος 14ος Η μελέτη του manual της φωτογραφικής μηχανής είναι περιττή, αφού είμαι έμπειρος φωτογράφος.
Αναμφισβήτητα, ο φωτογράφος που χρησιμοποιεί αρκετά χρόνια το σύστημα μιας συγκεκριμένης εταιρίας, μπορεί να προσαρμοστεί ευκολότερα σε ένα νεοφερμένο μοντέλο. Ωστόσο, η μελέτη του εγχειριδίου χρήσης, μπορεί να αποκαλύψει πλήθος δυνατοτήτων που μέχρι πρότινος δεν γνωρίζαμε για τη σύγχρονη και πολύπλοκη ψηφιακή φωτογραφική μηχανή μας.
Η πλήρη γνώση των χειριστηρίων αποκαλύπτει δυνατότητες που μέχρι πρότινος αγνοούσαμε στη φωτ. μηχανή μας
Μύθος 15ος Οι σχολές φωτογραφίας είναι μονόδρομος για τη φωτογραφική γνώση.
Το θέμα αυτό απασχολούσε και απασχολεί τον χώρο. Σπουδαίοι φωτογράφοι παραλείπουν να αναφερθούν στις σπουδές τους, αρκούμενοι στη παρουσίαση του portfolio, των εκθέσεων ή των λευκωμάτων τους. Άλλοι πάλι δίνουν βαρύνουσα σημασία σε αυτές. Πριν μερικές δεκαετίες οι σπουδές στο εξωτερικό ή η μαθητεία δίπλα σε έναν έμπειρο φωτογράφο ήταν η μόνη λύση για να μάθει κανείς φωτογραφία. Σήμερα, το φωτογραφικό μέσο είναι πιο εύκολα προσβάσιμο από ποτέ, τα σεμινάρια/εργαστήρια αφθονούν και το διαδίκτυο είναι πάντα πρόθυμο να δώσει απαντήσεις. Επίσης, οι εκθέσεις δίνουν το “παρών” μέσα και έξω από ετήσιους θεσμούς προσφέροντας απλόχερα γνώση και έμπνευση. Επομένως, υπάρχει ένα πλήθος ερεθισμάτων για τον εκκολαπτόμενο φωτογράφο, που αν συνδυαστεί με διαρκή προσπάθεια και όρεξη για αναζήτηση μπορεί να προσφέρει όλες τις απαραίτητες γνώσεις για τη δουλειά του.
Έργο του David Alan Harvey. Ο φωτογράφος αποτελεί μέλος του Magnum από το 1997, διατηρώντας πολυετή συνεργασία με το περιοδικό National Geographic, δίχως να έχει σπουδές φωτογραφίας στο βιογραφικό του.
Μύθος 16ος Ο επαγγελματίας φωτογράφος είναι ικανότερος από τον ερασιτέχνη.
Αυτός ο διαχωρισμός φαίνεται πως μόνο σύγχυση διασπείρει. Επαγγελματίας θεωρείται όποιος έχει το νόμιμο δικαίωμα άσκησης του επαγγέλματος, δηλαδή βιοπορίζεται από τη φωτογραφία. Ερασιτέχνης είναι εκείνος που φωτογραφίζει δίχως χρηματικές απολαβές. Εδώ σταματάει η διάκριση. Η ιστορία της φωτογραφίας έχει διδάξει ένα πράγμα: αν η φωτογραφία ή το σύνολο των εικόνων ενός φωτογράφου έχει να δηλώσει κάτι με μοναδικό/εύστοχο τρόπο, τότε αυτός ο δημιουργός θεωρείται πετυχημένος. Κατά συνέπεια, η κατηγοριοποίησή του ως ερασιτέχνη ή επαγγελματία ελάχιστη σημασία έχει. Τα σχετικά παραδείγματα στην ιστορία της φωτογραφίας είναι πολλά.
Μύθος 17ος Ακολουθώντας τον κανόνα των τρίτων στη σύνθεση, δημιουργούμε ενδιαφέρουσες φωτογραφίες.
Η εν λόγω συνθήκη διαιρεί το κάδρο σε εννέα ίσα παραλληλόγραμμα, μέσω δύο οριζόντιων και δύο κάθετων αξόνων που ισαπέχουν μεταξύ τους. Δηλ. προτρέπει το φωτογράφο να μην τοποθετήσει το θέμα στο κέντρο ή στις άκρες, αλλά σε ένα από τα σημεία τομής των αξόνων. Αν ο εν λόγω κανόνας “σπάσει” συνειδητά (και όχι για χάρη εντυπωσιασμού) ενδεχομένως και κατά περίπτωση, μπορεί να δημιουργήσει πολύ πιο ισχυρές εικόνες από τις ισορροπημένες της χρυσής αναλογίας.
Αψηφώντας επιτυχημένα τον κανόνα των τρίτων σε τοπίο και πορτραίτο… Φωτ.: Ηλίας Λόης
Μύθος 18ος Το τύπωμα των φωτογραφιών είναι προαιρετικό πλέον και απαιτείται μόνο σε εκθέσεις και portfolio.
H κύρια πηγή εξόδου (output) του σύγχρονου φωτογραφικού workflow είναι η οθόνη. Σε ένα καλιμπραρισμένο monitor o φωτογράφος μπορεί να κάνει όλες τις απαραίτητες διορθώσεις και να αποτιμήσει το τελικό αποτέλεσμα. Ωστόσο, η φωτογραφία ξεκίνησε και παραμένει μία “τυπωμένη” τέχνη. H εκτύπωση βοηθά στην καλύτερη και ταχύτερη κατανόηση πολλών παραμέτρων αισθητικής και τεχνικής. Βλέποντας το δημιούργημα μας τυπωμένο σε καλό φωτογραφικό χαρτί, σεβαστού μεγέθους, αντιλαμβανόμαστε τα όρια και τις δυνατότητες της φωτογραφίας.
Μύθος 19ος Η ψηφιακή επεξεργασία αλλοτριώνει το φωτογραφικό έργο.
Μία συχνή παρερμηνεία στην εποχή της ακμής των προγραμμάτων επεξεργασίας όπως το δημοφιλές Photoshop, των δημιουργικών ψηφιακών φίλτρων κλπ. είναι ότι αποτελούν κάτι νέο και παραποιούν την πραγματικότητα. Το φωτογραφικό μέσο αλλοιώνει από τη γέννηση του την πραγματικότητα, επομένως είναι μάταιο να κατηγορούμε για αυτό και τη μετέπειτα επεξεργασία. Tο Photoshop και τα συγγενικά προγράμματα έχουν τις ρίζες τους στις τεχνικές επεξεργασίας του σκοτεινού θαλάμου. Εκεί όπου ο Ansel Adams άλλοτε σκούραινε (burn) και άλλοτε φώτιζε (dodge) τμήματα των εικόνων του, δημιουργώντας τις διάσημες ασπρόμαυρες εκτυπώσεις του με βάση το zωνικό σύστημα. Βεβαίως κάθε φωτογραφικό είδος θέτει τα δικά του όρια στο editing. Για παράδειγμα, στη φωτογραφία δρόμου απαγορεύεται η αφαίρεση στοιχείων από την εικόνα, αφού την ακυρώνει (βλέπε την υπόθεση Steve McCurry). Αντιθέτως, στη digital art αποτελεί τον πυρήνα. Ουσιαστικά, αυτό που έχει σημασία είναι οι διορθώσεις και οι αλλαγές κατά το post production να υποστηρίζονται πλήρως από τον σκοπό του φωτογράφου και να μην γίνονται για να “σώσουν” μία κακή λήψη ή να εξαπατήσουν τον θεατή.
Ο Ansel Adams με μία από τις δημοφιλέστερες φωτογραφίες του σε δύο διαφορετικές εκδόσεις: πριν και μετά το post production. Η μέρα με τη νύχτα, στην κυριολεξία, χάρη στις ακριβείς επεμβάσεις του στην μετέπειτα επεξεργασία.
Μύθος 20ος Αφού υπάρχει το Photoshop, μπορώ να επαναπροσδιορίσω το φως στις φωτογραφίες μου μετά τη λήψη.
Μέσα από τις σελίδες του ΦΩΤΟγράφου ή το Internet έχουμε γνωρίσει τον θαυμαστό κόσμο των προγραμμάτων επεξεργασίας και πως μπορούν να μεταμορφώσουν τις λήψεις μας. Μπορούν να διορθώσουν το μακιγιάζ στο πορτραίτο, να αφαιρέσουν περιττά στοιχεία στη φωτογραφία τοπίου και πολλά άλλα. Όμως, η φωτογραφία βασίζεται εξ ορισμού στο φως, το οποίο δεν μπορεί να παραχθεί κατά τη διάρκεια του post production, παρά μόνο να διορθωθεί σε κάποιο βαθμό. Βεβαίως, τα προγράμματα επεξεργασίας αποτελούν πολύτιμο σύμμαχο, αλλά δεν πρέπει να αντικαθιστούν τη φωτογραφική σκέψη στο στάδιο της λήψης. Μύθος 21ος Κάθε μηχανή αποδίδει διαφορετικά χρώματα, άρα αυτό αποτελεί κριτήριο επιλογής.
Φωτιστικές συνθήκες που είναι σχεδόν αδύνατο να επιτευχθούν στο Photoshop, χωρίς να διαταραχθεί η φυσικότητα. Φωτ.: Ηλίας Λόης
Μύθος 21ος Κάθε μηχανή αποδίδει διαφορετικά χρώματα, άρα αυτό αποτελεί κριτήριο επιλογής.
Η πρόταση αυτή ακούγεται συχνά ακόμα και σε συζητήσεις επαγγελματιών. Εμπεριέχει μία μικρή δόση αλήθειας, η οποία ωστόσο δεν επαρκεί για την επιβεβαίωσή της. Κατά την επεξεργασία των αρχείων JPEG από το firmware της μηχανής, τα χρώματα συχνά αποδίδονται λίγο διαφορετικά από την πραγματικότητα. Αυτό συμβαίνει διότι με βάση διάφορα ψυχοτεχνικά τεστ που δείχνουν την ενστικτώδη προτίμηση των ανθρώπων σε ορισμένους τόνους και χροιές, οι σχεδιαστές των εργοστασίων προτιμούν να προσαρμόζουν αναλόγως την χρωματική εξισορρόπηση των JPEG. Για παράδειγμα, στα πορτραίτα οι θερμότεροι τόνοι της επιδερμίδας είναι πιο ευχάριστοι και συνήθως εκφράζουν φιλικότητα. Αυτές οι χρωματικές “επεμβάσεις” εφαρμόζονται μόνο σε αρχεία φορμά JPEG και όχι στα RAW, όπου υπάρχουν απεριόριστες δυνατότητες διορθώσεων. Οπότε η επιλογή μιας μηχανής με κριτήριο μόνον το color rendering στα αρχεία JPEG, είναι ανούσια και χωρίς ιδιαίτερη σημασία.
Μύθος 22ος Τα φίλτρα για τους φακούς αποτελούν απαραίτητο αξεσουάρ του φωτογράφου.
Οποιαδήποτε οπτική επιφάνεια προστίθεται στο εμπρόσθιο κρύσταλλο του φακού εισάγει ένα -έστω μικρό- βαθμό υποβάθμισης της μέγιστης ευκρίνειας. Την εποχή των ασπρόμαυρων φιλμ συνήθιζαν να προσαρμόζουν συγκεκριμένα φίλτρα για τον έλεγχο της τονικότητας ή φίλτρα CC και LB σε περίπτωση χρήσης έγχρωμου φιλμ για τον έλεγχο της χρωματικής θερμοκρασίας με διάφορες φωτιστικές πηγές κλπ. καθώς και διάφορα φίλτρα ειδικών εφέ. Στην ψηφιακή εποχή όλες αυτές οι διορθώσεις και επεμβάσεις γίνονται καλύτερα και με πολλές παραμετροποιήσεις μέσω Photoshop. Τα φίλτρα που διατηρούν την αξία τους είναι εκείνα που προστατεύουν το εμπρός κρύσταλλο από γρατσουνιές, σκόνη και πτώσεις (UV-Skylight) και εν μέρει τα πολωτικά και φίλτρα ουδέτερης πυκνότητας (ND).
Eφαρμόζοντας «ψηφιακό» orange filter στο στάδιο της επεξεργασίας, αποφεύγουμε τη μείωση της ευκρίνειας από τα παραδοσιακά φίλτρα και το αντίστοιχο κόστος.
Μύθος 23ος Οι υπερεκτεθειμένες / υποεκτεθειμένες φωτογραφίες είναι λάθος και χρειάζονται διόρθωση στο post production.
Η σωστή έκθεση επιτρέπει την τέλεια αναπαραγωγή των τόνων και είναι απαραίτητη σε όλα τα είδη φωτογραφίας. Ωστόσο, πολλοί φωτογράφοι επιδιώκουν την επιλεκτική επέμβαση στη φωτεινότητα, δηλαδή τη χρησιμοποιούν ως εργαλείο, για να αποδώσουν καλύτερα το νόημα της εικόνας. Χαρακτηριστικά παραδείγματα φωτογράφων που αξιοποιούν υποέκθεση-υπερέκθεση στο έργο τους είναι οι Paolo Pelegrin και Prasiit Sthapit.
Ο Prasiit Sthapit είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα φωτογράφου που κάνει ευρεία χρήση της ελεγχόμενης υπερέκθεσης
Μύθος 24ος Οι μηχανές με αισθητήρα APS-C είναι για ερασιτέχνες.
Οι αισθητήρες APS-C (23,6χ15,6mm), πρωτοεμφανίστηκαν περίπου πριν μια 15ετία, μαζΪ με το full frame. Επειδή είναι φθηνότεροι στην παραγωγή από τα silicon wafers σε σύγκριση με τους full frame (36x24mm) κουβαλούν μέχρι σήμερα τη ρετσινιά της μηχανής του ερασιτέχνη. Όμως η σύγχρονη τεχνολογική εξέλιξη τους έχει ανεβάσει σε υψηλότερο επίπεδο και υπάρχουν και επαγγελματικές μηχανές με παρόμοιο φορμά. Εννοείται όμως ότι για ίδια Megapixel, δομικά ο full frame sensor υπερτερεί του APS-C.
Oι Fujifilm XT-2 & Nikon D500 αποτελούν ορόσημο για το φορμά APS-C στις κατηγορίες των mirrorless/dslr, αντίστοιχα
Μύθος 25ος Όσο υψηλότερη η ανάλυση (MP) του αισθητήρα, τόσο καλύτερη η ποιότητα των φωτογραφιών.
Τo χαρακτηριστικό που καθορίζει κατά βάση την ποιότητα απεικόνισης είναι το μέγεθος (φορμά) του αισθητήρα. Συγκρίνοντας δύο αισθητήρες 24Megapixel, ο πρώτος 1/2.3in από smartphone και ο δεύτερος APS-C από dslr, είναι προφανές ποιός θα αποδώσει καλύτερα. Επίσης, φωτεινό (κυριολεκτικά) παράδειγμα που αποδεικνύει ότι η υψηλή ανάλυση δεν είναι πανάκεια αποτελoύν οι top of the range DSLR Canon ΕΟS 1D X MkII και Nikon D5 με μόλις 20 και 21Megapixel, αντίστοιχα όταν οι αναλύσεις στο full frame έχουν υπερβεί και τα 50MP. Όμως θυσιάζουν την μέγιστη ανάλυση προς όφελος της εξάλειψης του θορύβου και της δυναμικής περιοχής, δηλ. παραμέτρους που είναι πιο σημαντικές από τη δυνατότητα να τυπωθεί μια φωτογραφία -χάρη στα πολλά MP- σε τεράστιες διαστάσεις, κάτι που σπάνια συμβαίνει.
Η Nikon D5 έχει αισθητήρα full frame 21Μegapixel αλλά δεν έχει κανένα πρόβλημα να φωτογραφίσει και σχεδόν στο απόλυτο σκοτάδι χάρη στην απίστευτη ευαισθησία που φθάνει ως ISO 3.280.000!!
Μύθος 26ος Ένας σκληρός δίσκος υψηλής χωρητικότητας αρκεί για την αποθήκευση των εικόνων για μια ζωή.
Ένα χαρακτηριστικό των υλικών φορέων ψηφιακού υλικού δηλ. σκληρών και οπτικών δίσκων, USB flash drive, κάρτών SD κλπ. είναι ότι δεν ζουν αιώνια. Όλα τα αποθηκευτικά μέσα και ειδικά οι δίσκοι SSD έχουν πεπερασμένη διάρκεια ζωής ανάλογα με το πόσες εγγραφές κάνουμε και όχι με τη χρονική διάρκεια που τους έχουμε στην κατοχή μας. Παραδείγματος χάρη, ο βασικός σκληρός δίσκος του υπολογιστή μας, στον οποίο είναι εγκατεστημένο το λειτουργικό σύστημα και επιτελούνται συνεχείς εγγραφές/διαγραφές έχει σαφώς μικρότερη διάρκεια ζωής από έναν δίσκο back-up o οποίος δουλεύει λίγες ώρες. Η χωρητικότητα των μέσων αποθήκευσης τα τελευταία χρόνια έχει αυξηθεί κατά πολύ, ενώ το κόστος τους έχει ελαττωθεί σημαντικά. Aς μην διστάσουμε να δαπανήσουμε μερικά χρήματα παραπάνω για εφεδρικούς δίσκους backup, τους οποίους τοποθετούμε σε διάφορα μέρη (έναν στο γραφείο, έναν στο σπίτι κλπ.) προνοώντας για παν ενδεχόμενο: μηχανική βλάβη, ατύχημα ή κλοπή.
Μύθος 27ος Χρειάζομαι ένα εξωτικό ή ασυνήθιστο location για να βγάλω καλές φωτογραφίες.
Σε ορισμένα είδη φωτογραφίας, όπως την ταξιδιωτική/τουριστική, αυτό είναι το ζητούμενο. Όμως, στα περισσότερα είδη και κυρίως στη καλλιτεχνική φωτογραφία, αυτό αποτελεί μια εύκολη δικαιολογία, που αποδυναμώνει τον επίδοξο φωτογράφο. Αρκεί να χρησιμοποιήσει επαρκώς τα άπειρα οπτικά τρικ που έχει στη διάθεση του (φως, γωνία λήψης, καδράρισμα) για να δημιουργήσει το “δικό του” location για το εκάστοτε project. Δεν είναι τυχαίο πως σπουδαίοι Έλληνες φωτογράφοι δρόμου εξαίρουν τη σημαντικότητα του «απωθητικού» αστικού αθηναϊκού τοπίου στην εξάσκηση της ματιάς τους. Επιπλέον, ας μην ξεχνάμε πως φωτογραφία και πραγματικότητα είναι δύο εκ διαμέτρου αντίθετες έννοιες.
Η ικανότητα ελέγχου του φωτισμού φυσικού-τεχνητού οδηγεί στην δημιουργία των προσωπικών μας location, μεταμορφώνοντας καθημερινούς χώρους, που άλλοτε περνούσαν αδιάφοροι Φωτ.: Ηλίας Λόης
Μύθος 28ος Το location scouting αφορά μόνο τους φωτογράφους τοπίου.
Η διαδικασία αυτή μας είναι γνωστή από τον κινηματογράφο (ρεπεράζ). Στο στάδιο του pre-production ο σκηνοθέτης μαζί με τους αρμόδιους συντελεστές αναζητούν τους κατάλληλους χώρους (εσωτερικούς ή εξωτερικούς) για κάθε σκηνή της ταινίας. Κάτι ανάλογο απαιτείται εκτός από τη φωτογραφία τοπίου και στο πορτραίτο. Η ανακάλυψη και η καταγραφή χώρων-τοποθεσιών πριν την ημέρα της φωτογράφησης ενισχύει την αυτοπεποίθηση του φωτογράφου και του προσφέρει απλόχερα τον χρόνο να σκεφτεί τους υπόλοιπους παράγοντες της φωτογράφησης πχ ρούχα, πόζες κλπ. Επίσης, έτσι υπάρχει δυνατότητα για plan B ή C σε περίπτωση που κάτι πάει στραβά στο επιλεγμένο location. Αρκετοί φωτογράφοι δρόμου έχουν παραδεχτεί πως εφαρμόζουν παρόμοια τακτική, αναμένοντας την αποφασιστική στιγμή.
Μύθος 29ος Το editing γίνεται σε οποιοδήποτε υπολογιστή
Το πρώτο πράγμα που φροντίζουμε όταν “στήνουμε” ένα pc για επεξεργασία φωτογραφίας (το στάδιο του post production) είναι η οθόνη. Πρέπει να καλύπτει όσο το δυνατόν μεγαλύτερο εύρος του χρωματικού χώρου Adobe RGB, να έχει καλό panel (ΙPS) και δυνατότητα καλιμπραρίσματος. Επίσης, ανάλογη προσοχή χρειάζεται και η κάρτα γραφικών. Η ταχύτητα του επεξεργαστή και τα GB της μνήμης RAM είναι δευτερεύοντα, επειδή δεν επηρεάζουν το οπτικό αποτέλεσμα, αλλά καλό είναι να έχουμε γρήγορη CPU και αρκετή RAM (min. 8-16GB).
Μύθος 30ος Τα smartphones είναι για selfies…
Είναι και για selfies. Όμως ας μην υποτιμούμε την διείσδυσή τους στον ‘‘σκληρό πυρήνα’’ των φωτογράφων. Πρακτικά μπορούν να αξιοποιηθούν σε οποιοδήποτε φωτογραφικό είδος, αρκεί να υποστηρίζεται επαρκώς ο λόγος προτίμησης τους, έναντι μιας άλλης μηχανής. Επιπλέον, τα προηγμένα μοντέλα με τις αξιόλογες οθόνες μπορούν να αξιοποιηθούν για απομακρυσμένο έλεγχο της (εξοπλισμένης με WiFi)μηχανής, μέσω κατάλληλου app.
Φωτογραφικό λεύκωμα του Robert Herman, όπου οι λήψεις έγιναν αποκλειστικά με smartphone. Το έργο απέκτησε τη δική του θέση στην σύγχρονη καλλιτεχνική φωτογραφία
Toυ Ηλία Λόη
Αναδημοσίευση από τον Μονοθεματικό τεύχος No 12. «Ύφος & στυλ στη φωτογραφία» A΄ Τετράμηνο 2017
