Η μετάβαση της φωτογραφίας από το αναλογικό στο ψηφιακό είχε ένα μεγάλο θετικό για τους νέους φωτογράφους: H απόκτηση μιας φιλμάτης μηχανής μεσαίου φορμά είναι πλέον εφικτή υπόθεση, και το φιλμ μεσαίου φορμά διατηρεί ακόμα τις «μαγικές» του ικανότητες σε σχέση με το αρκετά μικρότερο 35mm (ή digital FF) φορμά. Η Kodak παραμένει βασίλισσα του έγχρωμου φιλμ: το 2010 κυκλοφόρησαν τα καινούρια Portra 160 & 400, τα οποία έχουν σχεδιαστεί ειδικά για ψηφιοποίηση.
Τα καλύτερα μηχανήματα για ψηφιοποίηση βρίσκονται στα επαγγελματικά εργαστήρια, κοστίζουν χιλιάδες ευρώ και έχουν αρκετές ευκολίες όπως μεγάλη ταχύτητα σάρωσης και αυτόματη χρωματική διόρθωση, αλλά και ένα αρνητικό: η ψηφιοποίηση σε υψηλή ανάλυση βαραίνει την τσέπη του καταναλωτή. Έτσι, οι περισσότεροι φωτογράφοι προτιμούν να ψηφιοποιούν τα αρνητικά τους στο σπίτι, συνήθως με ένα απλό flatbed film scanner όπως τα προσιτά Epson V550 και Canon 9000F. Η δύναμη των flatbed scanners έγκειται στην υψηλή ανάλυση που παρέχουν σε αρνητικά μεσαίου φορμά. Ακόμα και το πιο φτηνό flatbed film scanner κοντράρει στα ίσια τα dedicated film scanner κόστους πολλών χιλιάδων ευρώ. Το πρόβλημα των flatbed scanner όμως, πέρα από την αργή ταχύτητά τους, είναι ότι χρειάζονται χειροκίνητες διορθώσεις για κάθε εικόνα και συνήθως συνοδεύονται από απλοϊκό λογισμικό, που δεν είναι ιδιαίτερα εύχρηστο για τη σωστή ψηφιοποίηση φιλμ. Για αυτό όμως υπάρχει εξειδικευμένο λογισμικό, όπως το Silverfast. Ας δούμε το workflow για ένα έγχρωμο αρνητικό μεσαίου φορμά, από τη στιγμή που βάζουμε το φιλμ στο scanner μέχρι το τελικό αποτέλεσμα.
1 Καταρχάς, καθαρίζω όσο καλύτερα γίνεται την επιφάνεια του σκάνερ, το φιλμ αλλά και τον φορέα. Μετά το Prescan, το πρόγραμμα μου επιτρέπει να ορίσω περιοχή ψηφιοποίησης. Επιλέγω το καρέ που θέλω να ψηφιοποιήσω, βάζοντας μέσα λίγο μαύρο αλλά και λίγο λευκό πλαίσιο.
2 Πατώντας το πλήκτρο του zoom, το scanner ξανακάνει Prescan και εμφανίζει μεγεθυμένο το καρέ που έχουμε επιλέξει. Η λειτουργία Negafix του Silverfast μου επιτρέπει να επιλέξω προφίλ φιλμ, έτσι ώστε το πρόγραμμα να κάνει την καλύτερη δυνατή ψηφιοποίηση. Επίσης, δεν ξεχνάω να ορίσω την ανάλυση της ψηφιοποίησης. Τα flatbed scanners μπορούν άνετα να φτάσουν μέχρι τα 2400ppi, τα οποία δίνουν ανάλυση 35Megapixel σε ένα αρνητικό 6×7.
3 Με το εργαλείο Pipette μπορώ να ορίσω το μαύρο και το λευκό σημείο της εικόνας, σε περίπτωση που η αυτόματη διόρθωση δεν το έκανε σωστά. Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι μπορώ να ορίσω το “neutral point”, που επηρεάζει την ισορροπία λευκού.
4 Εδώ είναι που χρησιμεύουν τα πλαίσια της εικόνας. Χρησιμοποιώ το μαύρο πλαίσιο για να ορίσω το black point και το λευκό για το white point. Αν το αρνητικό ήταν “δύσκολο”, θα έβαζα μέσα στην αρχική επιλογή καρέ ακόμα περισσότερο λευκό και μαύρο, ώστε να κάνω τις χειροκίνητες διορθώσεις πιο εύκολα. Μετά, επιλέγω ως neutral point οποιοδήποτε “ουδέτερο” σημείο δίνει την καλύτερη ισορροπία λευκού. Μπορώ να δοκιμάσω πολλά σημεία για να δω ποιο λειτουργεί καλύτερα. Εν προκειμένω, χρησιμοποίησα το λευκό της βάρκας.
5 Ελέγχω το ιστόγραμμα και το διορθώνω ανάλογα. Η συγκεκριμένη εικόνα δεν ήταν τόσο “βαριά” όσο φαίνεται στην προεπισκόπηση ψηφιοποίησης, οπότε ανεβάζω τους μεσαίους τόνους και προσθέτω ένα stop στο Exposure. Είναι πάντα προτιμότερο να σκανάρω μια πιο “flat” εικόνα και να κάνω διορθώσεις μετά, παρά να επιχειρήσω να βρω την τελική εικόνα πριν την ψηφιοποίηση. Προαιρετικά, ενεργοποιώ το iSRD για να μου καθαρίσει λίγο το αρνητικό από σκόνες και σημάδια. Έπειτα, πατάω Scan και περιμένω να τελειώσει η ψηφιοποίηση.
6 Για το επόμενο στάδιο, περνάω στο Adobe Camera RAW, που παραμένει ο πιο εύχρηστος και γρήγορος τρόπος για να γίνουν απλές διορθώσεις σε μια εικόνα. Επίσης, οι διορθώσεις που γίνονται δεν “καταστρέφουν” το αρχείο και μπορούν να ανακληθούν ανά πάσα στιγμή. Πρώτα, κάνω το crop που θέλω, και ισιώνω τον ορίζοντα μου.
7 Μετά, χρησιμοποιώ το Spot Removal tool για να καθαρίσω σκόνες και λοιπά σημάδια. Για τη συγκεκριμένη διαδικασία είναι πιο εύκολο να κάνω 100% zoom στην εικόνα μου.
8 Στη συγκεκριμένη εικόνα το Exposure μοιάζει σωστό, οπότε κάνω μόνο μικρές διορθώσεις: χαμηλώνω τα shadows και τα blacks, και σηκώνω τα whites, έτσι ώστε να τονιστεί λίγο η αντίθεση της εικόνας. Έπειτα προσθέτω λίγο clarity, που πάντα χρειάζεται στα ψηφιοποιημένα φιλμ. Η εικόνα μου είναι σχεδόν έτοιμη. Το μόνο που μένει να κάνω είναι να διορθώσω λίγο το white balance. Η εικόνα μου είναι έτοιμη!
(Η λήψη έγινε με Mamiya 7 και φακό 65mm f/4, σε Kodak Portra 400). Στο συγκεκριμένο tutorial χρησιμοποιήθηκε το Silverfast SE 8.8 και το Epson Perfection V700. Το Silverfast μπορεί να αποκτηθεί online στο site της LaserSoft Imaging – www.silverfast.com. Το κόστος της απλής έκδοσης (Silverfast SE) ανέρχεται σε 49€.
Του Θοδωρή Μάρκου
Αναδημοσίευση από τον ΦΩΤΟγράφο Νο 246 Ιάνουάριος – Φεβρουάριος 2017
