Φωτογραφίζοντας τα παιδιά
Ετοιμαστείτε για παιχνιδιάρικα καρέ φωτογράφηση με τα παιδιά. Αλλά ίσως είναι πολύ πιό δύσκολη αποστολή απ ότι δείχνει. Συγχρόνως πιστεύουμε ότι θα είναι και η πιο διασκεδαστική, αν ξεπεραστούν οι πρώτες δυσκολίες. Αν όμως λάβουμε υπόψη στο σχεδιασμό της φωτογράφησης μας τον “παιχνιδιάρικο” παράγοντα που φέρνουν τα παιδιά στην δημιουργική μας εξίσωση, τότε τα καρέ μας θα μας ανταμείψουν.
Συμμετοχή
Βάλτε τους μικρούς συνεργάτες σας στο παιδικό πορτραίτο ή στιγμιότυπο, στο παιγνίδι, δίνοντάς τους κάποιους ρόλους. Ζητήστε να σας “βοηθήσουν” σε κάτι, να ετοιμάσουν το χώρο, πείτε τους πόσο καλά το έκαναν, κάντε τα παιδιά “συμμετοχικά”…
Ξεχάστε τον προγραμματισμό! Αυθορμητισμός πάνω απ’ όλα…
Συνήθως από αυτή τη στήλη λέμε πόσο σημαντικό είναι να σχεδιάζουμε και να προγραμματίζουμε την λήψη. Όμως τα παιδιά θα μας βγάλουν …εκτός προγράμματος. Είναι προφανές ότι ένα παιδί δεν συνεργάζεται όπως ένας ενήλικας. Οπότε τουλάχιστον από άποψη χρόνου θα πέσετε έξω. Φροντίστε όμως να σχεδιάσετε κάποια πράγματα εξαρχής ώστε να μπορείτε κατά τη διάρκεια της φωτογράφησης να αγκαλιάσετε το αυθόρμητο. Θα πρέπει ανάλογα με το location που έχετε επιλέξει να φροντίσετε να έχετε μαζί σας και τον ανάλογο εξοπλισμό. Όπως προαναφέραμε, τα παιδιά δεν συνεργάζονται όπως οι ενήλικες. Απλά πρέπει να βρείτε έναν διαφορετικό τρόπο. Θα πρέπει να τα κάνετε να νιώσουν άνετα και να διασκεδάσουν. Επιλέξτε διαφορετικά μέρη να τα φωτογραφήσετε. Συμπεριλάβετε στη λίστα κάποιος μέρος που νιώθουν ήδη άνετα. Όπως π.χ.το δωμάτιο τους ή το χώρο που παίζουν. Μην ξεχάσετε να τα βγάλετε έξω: σ’ ένα πάρκο ή σε μια παιδική χαρά. Επειδή το να βάλετε απλά τους μικρούς σας φίλους να ποζάρουν θα αποδειχτεί πιο δύσκολο από ότι νομίζετε (και ας το παραδεχτούμε μάλλον βαρετό γι αυτούς) φροντίστε να σχεδιάσετε κάποια δραστηριότητα. Αφήστε τα παιδάκια να παίξουν, να εξερευνήσουν, να τρέξουν. Αφού κάνετε μερικές λήψεις μπορείτε να τους δείξετε τις εικόνες. Θα νιώσουν ότι είναι μέρος του παιχνιδιού. Εξηγήστε τους με ειλικρίνεια τι κάνετε και θα σας βάλουν στην παρέα τους. Η μικρή τους ηλικία δε σημαίνει ότι δεν καταλαβαίνουν. Δείξτε τους την μηχανή σας, αφήστε τα να την κρατήσουν και γιατί όχι να τραβήξουν μια φωτογραφία. Έτσι θα καταλάβουν τι δουλειά κάνετε. Μην τους μιλάτε υποτιμητικά και μην τους δίνετε διαταγές. Αστειευτείτε μαζί τους, κάντε γκριμάτσες και αστείες φωνές. Χαλαρώστε ώστε να χαλαρώσουν κι αυτά. Και το κυριότερο: εξοπλιστείτε με υπομονή. Πολλή υπομονή.
Η γνώμη του ειδικού
Γιώργος Παχούντης
Φωτογράφος
• Τι παράγοντες πρέπει να λάβουμε υπ’ όψη μας όταν φωτογραφίζουμε παιδιά; Πως μπορούμε να τα πείσουμε να συνεργαστούν;
Το μεγαλύτερο προσόν κατά την γνώμη μου κατά την φωτογράφηση ενός παιδιού, είναι να έχεις την ανάλογη υπομονή. Σε καμία περίπτωση δεν μπορείς να επιβάλεις σε ένα πιτσιρίκι να συμπεριφερθεί σαν ενήλικας. Δεν είναι αυτό το ζητούμενο άλλωστε. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να κανονίσουμε την φωτογράφηση σε συνεννόηση με τους γονείς του παιδιού, σε ώρες που κατά μέσο όρο το παιδί είναι σε καλή διάθεση, δηλ. ξεκούραστο, χορτασμένο και δεν νυστάζει!
• Τι εξοπλισμό χρησιμοποιείτε συνήθως όταν φωτογραφίζετε παιδιά και ποιές τεχνικές;
Ο εξοπλισμός που χρησιμοποιώ για τέτοιες φωτογραφίσεις είναι αυτός που με κάνει να αισθάνομαι άνετα. Από πλευράς οπτικών αναφέρομαι στους 85mm και 35mm φακούς που κατά κανόνα δουλεύω. Προσπαθώ να χρησιμοποιώ τον απλούστερο δυνατό τρόπο εργασίας και να έχω τη ματιά μου προσηλωμένη κυρίως στο θέμα μου και όσο λιγότερο γίνεται στα τεχνικά θέματα. Θα μου άρεσε να φωτογραφίζω με ένα τεράστιο softbox και να το έχω να με ακολουθεί με μαγικό τρόπο παντού αλλά δεν συμφωνεί πάντα το θέμα μου! Επιλέγω λοιπόν τον απλούστερο δυνατό δρόμο και δουλεύω γύρω από το υπάρχον φως όπου αυτό είναι εκμεταλλεύσιμο. Κατά συνέπεια είμαι αντίθετος στον ψυχαναγκασμό ότι οι φωτογραφίες πρέπει να είναι απαραίτητα σε φωτογραφικό φόντο. Ένα καλό πορτραίτο μπορεί να γίνει οπουδήποτε. Παλαιότερα, πίστευα ότι η φωτογραφία ήταν μόνο θέμα καλού φωτισμού και τέλειας φωτοσκίασης, πράγμα που με τα χρόνια ξεπέρασα όταν κατάλαβα ότι το κοινό μου δεν είναι φωτογράφοι αλλά άνθρωποι. Προσπαθώ πλέον να σκέπτομαι ταυτόχρονα σαν απλός άνθρωπος και όχι μόνο σαν φωτογράφος, και να γνωρίζω που απευθύνομαι με αυτές τις εικόνες.
• Τι συμβουλές θα δίνατε στους αναγνώστες που θα πειραματιστούν με παιδικά πορτραίτα;
Για τη φωτογράφηση των παιδικών πορτραίτων θα πρότεινα να προσεγγίζουμε τέτοιες καταστάσεις με την υπομονή που χρειάζεται ένα παιδί: Να αφεθούμε στα φερσίματα που έχει η παιδικότητα, και να το δεχτούμε για αυτό που είναι. Αυτό φυσικά ισχύει για όλα τα πορτραίτα κατά την γνώμη μου. Δηλ. να δεχόμαστε και να είμαστε ευαίσθητοι στις ιδιαιτερότητες των ανθρώπων, όποια ηλικία και φύλο και να έχουν αυτοί. Για μένα λοιπόν στο πορτραίτο δεν υπάρχουν τετριμμένα. Υπάρχουν μόνο τετριμμένες αντιλήψεις.
Βρέφη
Περιμένοντας την έκφραση”
Η υπομονή είναι το Α και το Ω στη λίστα προσόντων του φωτογράφου παιδιών. Ιδιαίτερα με τα βρέφη λίγων μηνών που η επικοινωνία είναι δύσκολη, ο μόνος μας σύμμαχος είναι η τύχη. Αφιερώνοντας αρκετό χρόνο, όλο και κάποιο γελάκι ή γκριμάτσα θα μας χαρίσει το βρέφος…. 
Η φωτογράφηση
Η παιδική περί πορτραίτου εκδοχή
Οι επιλογές είναι πολλές. Μπορείτε να κάνετε σκηνοθετημένα πορτραίτα με ένα ευφάνταστο concept και δραματοποιημένο φωτισμό (δείτε και το portfolio του τεύχους πως φωτογραφίζει πορτραίτα της κόρης του ο ομογενής Bill Gekas) ή να δοκιμάσετε την προσέγγιση του αυθόρμητου στιγμιότυπου, όπου πιθανόν θα πάρετε πιο εύκολα αποτελέσματα.
Κατά τη διάρκεια της φωτογράφησης θα πρέπει να μείνετε στο ύψος των παιδιών και να μην τα τραβάτε από ψηλά. Μόνο αν είστε στο ύψος των ματιών όπως με τους ενήλικες θα πάρετε ένα αληθινό και ενδιαφέρον πορτραίτο. Δοκιμάστε διαφορετικές γωνίες αν θέλετε κάτι πιο εξεζητημένο. Τραβήξτε από κάτω προς τα πάνω ή αντίθετα για πιο αστεία και ζωντανά καρέ. Αφού το μικρό μοντέλο νιώσει άνετα πλησιάστε για να αποτυπώσετε με τη φωτ. μηχανή τη μοναδική παιδική ζωντάνια. Ειδικά τα μικρότερα παιδιά έχουν ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά όπως μεγάλα μάτια, μικρές μύτες, αστεία δόντια…
Φωτογραφίστε παιδάκια με την παρέα τους ενώ επιδίδονται σε μια δραστηριότητα ή απλά παίζουν. Η αλληλεπίδραση τους και μόνο θα σας φέρει πολλά όμορφα καρέ.
Αποδεχτείτε εξαρχής ότι τα παιδιά θα δουν την φωτογράφηση σαν παιχνίδι και θα κινούνται διαρκώς. Αν έχετε ετοιμάσει τον εξοπλισμό σας και τις αναγκαίες ρυθμίσεις εκ των προτέρων δεν θα αντιμετωπίσετε πρόβλημα.
Τεχνικές
Για καλύτερα παιδικά πορτραίτα και στιγμιότυπα
• Ρυθμίστε το διάφραγμα για αρχή περίπου στο f/2,8 -f/4 για να φλουτάρετε το background αλλά συγχρόνως να έχετε εστιασμένο το πρόσωπο του παιδιού. Mε τηλεφακό πορτραίτου πειραματιστείτε και με πιο ανοικτά διαφράγματα f/2.8 ως f/1.8 έχοντας εστιάσει προσεκτικά στα μάτια του παιδιού.
• Η ρύθμιση ISO εξαρτάται πάντα από το location της φωτογράφησης. Όσο χαμηλότερα τα ISO τόσο καλύτερη είναι η ευκρίνεια και η χρωματική πιστότητα. Ξεκινήστε από ISO 200, μένουμε όσο πιο χαμηλά μας επιτρέπουν οι φωτιστικές συνθήκες και προσπαθήστε να μην ξεπεράσετε τα ΙSO 800.
• Το Shutter Priority (προτεραιότητα ταχύτητας ή κλείστρου) είναι ίσως η ιδανική λειτουργία αυτοματισμού έκθεσης όταν έχουμε να κάνουμε με παιδιά. Ρυθμίστε εσείς την ταχύτητα και η μηχανή το διάφραγμα. Αυτό μας ευνοεί γιατί έχουμε τον απόλυτο έλεγχο στην ταχύτητα της λήψης και κατά συνέπεια να αποφασίζουμε εμείς και μόνον αν θα παγώσουμε ή φλουτάρουμε την κίνηση. Τα παιδιά συνήθως κινούνται γρήγορα οπότε συχνά οι φωτογράφοι χρειάζονται γρήγορη ταχύτητα. Με compact μηχανή αν δεν έχει Shutter Priority δοκιμάστε τη “σκηνή” Sports. Θεωρητικά χρειάζεστε ταχύτητα 1/250-1/500sec όταν τα παιδιά τρέχουν.• Η προφανής επιλογή για το πορτραίτο του παιδιού είναι οι τηλεφακοί πορτραίτου με εστιακή απόσταση 85-105mm κυρίως για το μικρό βάθος πεδίου. Το παιδικό όμως πορτραίτο δίνει την επιλογή να χρησιμοποιήσετε και standard φακούς, γιατί συχνά θέλουμε ν απεικονίσουμε τα παιδιά στον περίγυρό τους. Πλησιάστε αρκετά κοντά στα παιδιά με έναν 50άρη φακό και γεμίστε το καρέ με το γλυκό και συχνά αστείο πρόσωπο του παιδιού.
Επίσης ας ξέρουμε ότι ο παλιός, καλός και φτηνός 50άρης φακός πάνω στο APS-C μεταμορφώνεται σε έναν 75mm και μάλιστα με φωτεινό διάφραγμα π.χ. f/1,8 ή ακόμη f/1,4 και κατά συνέπεια σε ένα πολύ καλό φακό πορτραίτου.
• Αν δεν έχετε δικά φωτιστικά μέσα (flash ή tungsten) δεν υπάρχει πρόβλημα. Εκμεταλλευτείτε ένα μέρος με καλό φυσικό (περιβαλλοντικό) φωτισμό που θα πρέπει άλλωστε να αποτελεί την πρώτη μας επιλογή.
Επίσης σκεφτείτε ότι τα παιδιά κινούνται συνέχεια και θα είναι δύσκολο να μετακινείτε συνεχώς το φωτιστικό setup. Αν φωτογραφίζετε σε εσωτερικό χώρο με flash στρέψτε προς το ταβάνι ή ένα λευκό τοίχο ή χρησιμοποιείστε diffuser για να μην χτυπάει άμεσα το παιδί.
Η γνώμη του ειδικού
Όλγα Μπατίροβα
Φωτογραφος
• Ποίες είναι οι κυριότερες δυσκολίες όταν φωτογραφίζουμε παιδιά;
Από την προσωπική μου εμπειρία, πολλές φορές, κυρίως τα μικρά παιδιά δε θέλουν το φακό, δε θέλουν να ποζάρουν, γιατί δε ξέρουν ακόμα. Aλλά και τα μεγαλύτερα παιδιά, περισσότερο τα κορίτσια, κάνουν στο πρόσωπο μορφασμούς γιατί προσπαθούν να χαμογελάσουν, αλλά το αποτέλεσμα είναι πολύ στημένο, με πολλή αμηχανία. Πάντα προσπαθώ η φωτογράφιση να γίνεται σε εξωτερικό χώρο, σε κάποιο πάρκο για παράδειγμα, όπου το παιδί παίζει. Ειδικά αν πρόκειται για μικρό παιδί λέω στους γονείς να φέρουν κάποια παιχνιδάκια ή φαγητό, π.χ. μήλα ή μπισκοτάκια, ώστε το παιδί θα παίζει στο περιβάλλον και πάω εγώ και φωτογραφίζω. Στα μεγαλύτερα παιδιά δίνω την ελευθερία να κάνουν ό,τι θέλουν ώστε να βγαίνουν οι φωτογραφίες πιο ζωντανές και φυσικές.
• Τι εξοπλισμό χρησιμοποιείτε;
Πάντα, ειδικά με τα παιδιά, προσέχω την ταχύτητα. Πρέπει να είναι γρήγορη επειδή τα παιδιά κινούνται συνέχεια. Είναι το πρώτο πράγματα που φροντίζω για να είμαι σίγουρη ότι η φωτογραφία δε θα βγει κουνημένη. Για εξοπλισμό, επειδή μ’ αρέσει ο σταθερός φακός, κατά 90% χρησιμοποιώ τηλεφακό πορτραίτου 85mm f/1.8. Απλά υπάρχουν κάποιες φορές, λιγότερες βέβαια με τα παιδιά, όπου χρειάζεσαι το zoom, για να είσαι πιο μακριά. Ορισμένες φορές καταφεύγω σε έναν εξίσου χρήσιμο φακό, τον 24-105mm f/4 για να έχω μια απόσταση ασφαλείας χωρίς να αναγκάζομαι να πλησιάσω πολύ.
• Θεωρείτε ότι αν πλησιάζει πολύ ο φακός τα παιδιά τρομάζουν;
Όχι, αντίθετα αρκετές φορές δείχνουν να ενδιαφέρονται επειδή βλέπουν κάτι διαφορετικό, όπως μία μεγάλη ρεφλέξ φωτογραφική μηχανή. Επίσης έχει συμβεί να πουν κάποιοι γονείς ότι τα παιδιά τους είναι δύσκολα και δεν κάθονται να τα φωτογραφίσουν. Αλλά σε μένα δέχονται πολύ εύκολα να ποζάρουν. Τον ξένο τον αντιμετωπίζουν διαφορετικά, και βλέποντας την μεγάλη κάμερα τους τραβάει το ενδιαφέρον πολλές φορές. Οπότε ισχύει ότι είναι πιο εύκολο να φωτογραφίζεις τα ξένα παιδιά, παρά τα δικά σου.
• Ποίες οδηγίες θα μπορούσατε να δώσετε στους αναγνώστες μας που θα πειραματιστούν με επιτυχία πάνω στα παιδικά πορτραίτα;
Όπως είπα και πριν, πρέπει να είναι γρήγορη η ταχύτητα κλείστρου και επίσης να προτιμούν τα ανοιχτά διαφράγματα, αξιοποιώντας το φυσικό περιβαλλοντικό φως που δίνει πολύ ωραία αποτελέσματα. Μια συμβουλή είναι να προσπαθούν να μη πιέζουν το παιδί να ποζάρει, είτε μεγάλο είτε μικρό. Το αφήνουμε να παίζει, και όπως ασχολείται με τα δικά του, είμαστε κάπου εκεί και το φωτογραφίζουμε. Διαφορετικά δε γίνεται. Όταν πρόκειται για παιδιά που μόλις αρχίζουν να περπατούν πρέπει να είμαστε πολύ χαμηλά, στο ίδιο επίπεδο με εκείνα. Γενικά τα κάδρα “αφ’ υψηλού” δεν βγαίνουν πετυχημένα. 
Η γνώμη του ειδικού
Λουκάς Χαψής
ΦΩΤΟΓΡΑΦΟΣ
•Ποιες είναι οι δυσκολίες όταν φωτογραφίζουμε παιδιά;
Θα ήθελα να διευκρινήσω ότι κυρίως φωτογραφίζω τα δικά μου παιδιά με απώτερο σκοπό να έχω πλήρες όσο και πρωτότυπο υλικό από την παιδική τους ζωή. Από τα καταπληκτικά και ανεπανάληπτα πρώτα χρόνια της ζωής όταν οι παιδικές υπάρξεις απλώνουν το βλέμμα τους και μαθαίνουν σιγά σιγά ένα πρωτόγνωρο για αυτά κόσμο, με μια αθωότητα που δεν συναντιέται αλλού. Πολλοί γονείς προσπαθούν να φωτογραφίζουν την παιδική ηλικία αλλά συνήθως πέφτουν στην παγίδα της κοινοτυπίας. Πρώτα απ’ όλα πρέπει να ξεχωρίσουμε τα παιδιά από τους ενήλικους. Τα παιδιά δεν είναι μοντέλα αλλά προθυμοποιούνται να κάνουν πολλά πράγματα αν τα επιβραβεύσεις με κάτι και αν αντιμετωπίσουν τη φωτογράφηση σαν παιγνίδι. Στα δικά μου παιδιά που φωτογραφίζω συνεχώς, προσπαθώ αυτό να το περνάω συνεχώς, ανάλογα με τις περιστάσεις. Π.χ. στις νεροτσουλήθρες παίζαμε με το γιό μου και προσπαθούσε να με βρέξει και εγώ κατέγραφα τη στιγμή. Στα παιδιά αρέσει η δράση, το κυνηγητό, το αστείο μέρος του παιγνιδιού. Αυτός που έχει την μηχανή πρέπει να μετέχει αν θέλει να έχει αυθεντικά καρέ, αυθόρμητα και αληθινά και όχι τις συνηθισμένες πόζες. Συμβαίνει συχνά η μηχανή να κινδυνέψει, ο φακός να γεμίσει δακτυλιές αλλά δεν πειράζει: είναι μέρος της δουλειάς και της ευχαρίστησης να δουλεύεις με παιδιά.
•Ποιες τεχνικές και μεθόδους εφαρμόζεις;
Σε πολλές περιπτώσεις σε πάρκα, ζωολογικούς κήπους κλπ. βλέπω τους γονείς που προσπαθούν να “στήσουν» τα παιδιά και αποτυγχάνουν. Καλύτερα να έχει κανείς το βλέμμα και το ένστικτο του φωτορεπόρτερ. Να υποψιάζεσαι ποιο θα είναι το επόμενο καρέ, που θα ξετυλιχτεί η δράση. Ευτυχώς με τις ψηφιακές μηχανές δεν χρειάζεται να κάνει κανείς οικονομία στις πόζες και έχει την ευκαιρία να καταγράψει αυτό που θέλει.
•Ποιος είναι ο κατάλληλος εξοπλισμός;
Σίγουρα δεν αξίζει να ασχοληθούμε με smartphones όσο κι αν είναι της μόδας… Για να βγάλει κανείς αξιοπρεπείς παιδικές φωτογραφίες πρέπει να δει το θέμα σοβαρά και να ανανεώσει τον εξοπλισμό του. Οι μοναδικές στιγμές με τα παιδιά μας δεν επαναλαμβάνονται οπότε πιστεύω ότι έχει νόημα το καλύτερο. Αντί να σπαταληθούν χρήματα για πράγματα π.χ. ρούχα, για μένα αποτελεί προτεραιότητα μια πολύ καλή μηχανή με τον ανάλογο φακό. Προσωπικά προτιμώ τους ευρυγώνιους, που έχουν χαρακτήρα, βάζουν μέσα στο κάδρο μεγάλο μέρος της πραγματικότητας, συγχωρούν σφάλματα εστίασης χάρη στο μεγάλο βάθος πεδίου, είναι εύχρηστοι ώστε να μπορούν άνετα να δουλεύονται και manual focus κλπ. Επίσης με ένα ασύρματο remote control διευκολύνεται ο φωτογράφος για αυτοφωτογράφηση, μια πολύ καλή ιδέα: δεν είναι λίγοι οι γονείς που ελάχιστες φωτογραφίες έχουν μαζί με τα παιδιά τους, οπότε η ευκαιρία να μπει κανείς στο ίδιο κάδρο δεν πρέπει να χάνεται!!
Αναδημοσίευση από το ΦΩΤΟγράφο τεύχος Νο 223
