Το manual mode είναι συνώνυμο του απόλυτου ελέγχου της μηχανής μας. Όμως είναι χρονοβόρο και για αυτό η χρήση του περιορίζεται σε λήψεις studio. Απαιτεί τη ρύθμιση τριών παραμέτρων, της ταχύτητας κλείστρου, του διαφράγματος και της ευαισθησίας ISO για τη σωστή εκφώτιση του καρέ.
Επομένως, η manual φωτομέτρηση είναι πολύ βολική κατά τη διάρκεια μιας φωτογράφησης που ο φωτισμός είναι συγκεκριμένος και η ένταση του σταθερή. Όταν όμως υπάρχουν ισχυρές φωτιστικές πηγές στα άκρα, αλλού φωτεινά σημεία και αλλού σκοτεινά, με κομμάτια ουρανού ενδιάμεσα, η έκθεση πρέπει να προσαρμοστεί αναλόγως για να αντισταθμίσει τις διαφορετικές συνθήκες φωτεινότητας. Συγκεκριμένα, στο ηλιόλουστο αστικό τοπίο, έχουμε ανομοιομορφία φυσικού φωτισμού, την οποία αρκετές φορές δυσκολεύεται να αντιμετωπίσει το φωτόμετρο της μηχανής.
ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ
Ένα καλό σκηνικό εξάσκησης της αντιστάθμισης έκθεσης είναι ένας χώρος όπου το φως ΔΕΝ κατανέμεται ομοιόμορφα (συνήθως συμβαίνει με ηλιόλουστο καιρό) και ταυτόχρονα περιέχει πλήθος διαφορετικών χρωμάτων. Στο νησί Burano της Βενετίας, που απεικονίζεται στα παραδείγματα λήψεων, συναντάμε όλες αυτές τις συνθήκες. Στα πρώτα βήματα εξοικείωσης με τη λειτουργία, βοηθάει να έχουμε ενεργοποιημένο το LiveView και να βλέπουμε το αποτέλεσμα, σε πραγματικό χρόνο.
Γιατί να χρησιμοποιήσουμε αντιστάθμιση έκθεσης;
Για τη σωστή απόδοση των τόνων. Τα φωτόμετρα των μηχανών είναι ανακλώμενου τύπου, δηλαδή αποτιμούν το φως που ανακλάται από τα αντικείμενα. Είναι καλιμπραρισμένα για το τυπικό μεσαίο τόνο γκρι 18% του προσπίπτοντος φωτός. Αυτό πρακτικά σημαίνει πως σε λήψεις με αντικείμενα μεσαίων τόνων δεν υπάρχει πρόβλημα. Αν όμως φωτογραφίσουμε έναν άσπρο τοίχο θα βγει γκρι. Αυτό συμβαίνει γιατί το φωτόμετρο “νομίζει” ότι βλέπει μεσαίους τόνους. Σε αυτή την περίπτωση, με τη χρήση της αντιστάθμισης έκθεσης υπερεκθέτουμε περίπου 1 1/2 stop και το άσπρο αποδίδεται σωστά στη λήψη. Σε σκούρες επιφάνειες εργαζόμαστε αντίστροφα.
Εδώ χρειάστηκε να ρυθμίσουμε -2 stop στην αντιστάθμιση έκθεσης. Αν «υπακούαμε» το φωτόμετρο της μηχανής, οι πολύ ισχυρές δέσμες φωτός της χρυσής ώρας, θα οδηγούσαν σε αποτέλεσμα που θα θύμιζε Trent Parke…
Για αισθητικούς λόγους. Όταν δεν έχουμε να κάνουμε με διαφημιστική φωτογραφία ή κάποιο συγγενικό είδος που απαιτεί ακρίβεια στην απόδοση των χρωμάτων, η “σωστή” έκθεση είναι υποκειμενική. Κάθε φωτογράφος βλέπει διαφορετικά και αναλόγως φωτίζει. Αναγνωρίζει πόσο φως υπάρχει εκεί μπροστά και αποφασίζει πόσο από αυτό θα αξιοποιήσει. Η έκθεση που είναι φαινομενικά λανθασμένη, μπορεί να συντελεί στην ατμόσφαιρα και το ύφος της εικόνας. Εμπνευσμένες low key και high key σκηνές συναντάμε στα έργα των Paolo Pelegrin και Jana Dorn, αντίστοιχα.
Που τη βρίσκουμε;
Αφού επιλέξουμε στη μηχανή μας μία από τις παρακάτω λειτουργίες: προτεραιότητα διαφράγματος (Av/A), προτεραιότητα ταχύτητας (Tv/S) ή 
program (P), αναζητούμε το κουμπί ±. To κρατάμε πατημένο και περιστρέφουμε την ροδέλα προσθέτοντας ή αφαιρώντας EV (Stop). Τότε θα δούμε αντίστοιχη αυξομείωση στην ταχύτητα του φωτοφράκτη. Σε high-end μηχανές προσφέρεται ξεχωριστή περιστροφική κλίμακα, όπου αναγράφονται τα stop και οι υποδιαιρέσεις τους για άμεση διόρθωση της υπερέκθεσης ή της υποέκθεσης. Επομένως, εκείνοι που χρησιμοποιούν την αντιστάθμιση έκθεσης σε μόνιμη βάση, π.χ. οι φωτογράφοι δρόμου, ας σκεφτούν την αγορά μιας μηχανής με το ξεχωριστό dial.
Tips:
• Σε περιπτώσεις όπου ο πολύ έντονος ήλιος κάνει δυσανάγνωστη την οθόνη και δεν έχουμε στη διάθεση μας χρόνο για να σιγουρευτούμε για τη σωστή έκθεση (π.χ. συμβουλευόμενοι το ιστόγραμμα), ας δοκιμάσουμε τη λειτουργία Auto Exposure Bracketing (AEB). Τότε η μηχανή κάνει μια ακολουθία από τρεις διαδοχικές λήψεις, του ίδιου θέματος, μία με την “κανονική” 
έκθεση, μία υπερ-φωτεισμένη κατά +1/2 stop και μία υπο-φωτισμένη κατά +1/2 stop. Μερικές μηχανές κάνουν bracketing και σε μεγαλύτερο εύρος (πιο πολλές λήψεις με ρυθμιζόμενο βήμα μεταξύ τους).
• Αν αμφιβάλλουμε, είναι καλύτερο να υπερεκθέτουμε ή να τραβάμε RAW. Οι ψηφιακοί αισθητήρες (σε αντίθεση με το φιλμ) έχει αρκετή ανοχή, η οποία μπορεί να διορθωθεί ικανοποιητικά (τουλάχιστον έως 2 stop) στο post production.
• Προσοχή: H αντιστάθμιση έκθεσης έχει παρόμοιο εικονίδιο στο μενού των περισσότερων μηχανών με την αντίστοιχη λειτουργία για το φορητό φλας.
κείμενο-φωτογραφίες: Ηλίας Λόης
