«Tά πάντα ῥεῖ, πάντα χωρεῖ, καὶ οὐδὲν μένει» (Ηράκλειτος)
Έχω ένα προσωπικό πάθος με τους ουρανούς και τα σύννεφα. Η φευγαλέα φύση τους πάντα με γοήτευε. Διαλογίζομαι παρατηρώντας τα να αλλάζουν μορφές. Βρίσκω ότι κάνει καλό στην αυτογνωσία μου. Παράλληλα, η φωτογράφησή τους συνδέεται άμεσα με την πεμπτουσία της τέχνης μας: τη Σισύφεια απόπειρα σύλληψης του εφήμερου.
Σκεπτόμουν επίσης ότι αποτελεί πρώτης τάξης θεματολογία τον καιρό της καραντίνας. Σου δίνεται απλόχερα το υπερθέαμα στο παράθυρο ή το μπαλκόνι σου. Αρκεί να μπορείς να το εκτιμήσεις. Στην εποχή του φιλμ, κάθε αξιοπρεπής φωτογράφος, έπρεπε να έχει μία μικρή έστω συλλογή από φωτογραφικά φίλτρα στο βασικό εξοπλισμό του. Ειδικά για την ασπρόμαυρη φωτογραφία, αυτό ήταν σχεδόν μονόδρομος. Καταπληκτικά τοπία με δραματικούς, σκούρους ουρανούς απαιτούσαν τη χρήση συνήθως κόκκινου φίλτρου πάνω στο φακό. Η λογική ήταν απλή. Το χρώμα του ουρανού έχει σαν βασικό συστατικό το κυανό. Το συμπληρωματικό χρώμα του κυανού είναι το κόκκινο. Κατά συνέπεια, όταν βρίσκεται στο φακό το κόκκινο φίλτρο, «μπλοκάρει» την κυανή ακτινοβολία και έτσι, στην τελική εικόνα, ότι είναι κυανό στη σκηνή που φωτογραφίζουμε υποφωτίζεται και καταγράφεται σαν πιο σκούρο τονικά απ’ ότι θα καταγραφόταν χωρίς το φίλτρο. Αντίθετα, ότι είναι κόκκινο, «ευνοείται» τονικά και καταγράφεται σαν πιο ανοικτός τόνος από το κανονικό*1. Στις μέρες μας, της ψηφιακής φωτογραφίας, όλες οι λήψεις είναι επί της ουσίας έγχρωμες (εφ’όσον φωτογραφίζουμε με RAW format που συνιστάται ανεπιφύλακτα). Ο έλεγχος που έχουμε πλέον στα αποτελέσματα της τελικής α/μ εικόνας, είναι ασύλληπτος σε σχέση με το παρελθόν. Στην συγκεκριμένη περίπτωση, όταν θέλουμε να επιτύχουμε δραματικούς ουρανούς ανάλογους με αυτούς του κόκκινου φίλτρου, η λύση είναι απλούστατη*2. Στη διπλανή σελίδα παραθέτουμε ένα αντιπροσωπευτικό παράδειγμα.
Η βασική έγχρωμη φωτογραφία, εκ πρώτης όψεως φαίνεται σχετικά αδιάφορη:
- 1 Στο Lightroom, ή στο Raw convertor του Photoshop, μετατρέπουμε σε “B&W” τη φωτογραφία.
- 2 Στη συνέχεια κάνουμε τις βασικές διορθώσεις σε έκθεση, κοντράστ κλπ και το πιο σημαντικό, πηγαίνουμε στα sliders “B&W” και μειώνουμε την ένταση (Luminosity) της μπλέ και κυανής συνιστώσας. Αυτόματα οι ουρανοί μας σκουραίνουν και αποκτούν «έρμα»*3.
Με αυτό σαν βάση πηγαίνουμε στη συνέχεια στο Photoshop για spotting και επιπλέον τονικές παρεμβάσεις κατά βούληση. Με τα λευκά σύννεφα στο κάδρο η εικόνα μας μετουσιώνεται σε φανταστικό τοπίο, με τύπου «William Turner» αισθητικές αναφορές με έντονο «λυρισμό».
Εναλλακτικά, απ’ ευθείας στο Photoshop, έχοντας φορτώσει την έγχρωμη εικόνα, μπορούμε στη συνέχεια να κάνουμε τη μετατροπή σε ασπρόμαυρη και να επιτύχουμε ανάλογα αποτελέσματα με ένα “Adjustment layer/ Black & White”. Αυτόματα η φωτογραφία μας γίνεται ασπρόμαυρη. Στη συνέχεια μειώνουμε την ένταση στα μπλε και κυανά, όπως ακριβώς κάναμε προηγουμένως.
Εδώ χρησιμοποίησα μια παλιά και σπάνια πλέον, μηχανή Kodak DCS Pro 14n, «τέρας» ανάλυσης για τα δεδομένα του 2003 . Full frame, 14Megapixel, βασισμένη σε σώμα Nikon D80, δύστροπη εξ αρχής και ξεπερασμένης τεχνολογίας με τα σημερινά δεδομένα. Μου αρέσει όμως να χρησιμοποιώ παλιά μηχανήματα! Ο φακός ήταν ο αγαπημένος μου: manual focus Nikkor 105mm f/2,5
*1 Σε αυτό το τελευταίο φαινόμενο με το κόκκινο φίλτρο, όπου τα κόκκινα στοιχεία του θέματος εμφανίζονται πιο ανοικτά στην ασπρόμαυρη φωτογραφία στηρίζεται μια άλλη εφαρμογή που έχει να κάνει με βελτίωση των τόνων της επιδερμίδας. Θα το δούμε σε άλλο άρθρο.
*2 Υπάρχουν και πολλοί άλλοι τρόποι παρέμβασης στο Ρhotoshop και το Lightroom για ανάλογα αποτελέσματα. Αυτός είναι κατά τη γνώμη μου ο πιο άμεσος.
*3 Μην πάρετε κατά γράμμα τις ενδείξεις που χρησιμοποίησα εδώ στο B&W panel του Lightroom όπως φαίνονται στο screen shot. To πιο βασικό είναι η μείωση της έντασης στα μπλε και κυανά κατ’αρχήν.
Tips
• Ο ουρανός στα καλύτερά του, από πλευράς πυκνότητας και τονικότητας γενικά. Είναι αργά το μεσημέρι ή την ανάλογη ώρα το πρωί με τον ήλιο στην πλάτη μας. Οι παλιότεροι μάλιστα χρησιμοποιούσαν αυτόν τον ουρανό σαν σημείο φωτομετρικής αναφοράς.
• Εδώ, εστιάζουμε στο άπειρο. Δεν έχουμε ζητήματα βάθους πεδίου ώστε να χρησιμοποιήσουμε πολύ κλειστό διάφραγμα ή αντίθετα πολύ ανοικτό. Ένα μεσαίο διάφραγμα, στην περιοχή του f/8 για prime φακό ή f/11 για τυπικό φθηνό zoom είναι καλή επιλογή. Σε αυτήν τη θεματολογία χρειάζεται οξύτητα και στα μεσαία διαφράγματα οι φακοί αποδίδουν καλύτερα.
Αναδημοσίευση από το ΦΩΤΟγράφο τεύχος Νο 266
