Πριν δέκα χρόνια, σχεδόν κανένας δε νοιαζόταν για μεταχειρισμένες αναλογικές φωτογραφικές μηχανές. Οι ψηφιακές είχαν οριστικά επικρατήσει και όλοι ενθουσιάζονταν με τα megapixel, τις οθόνες και τα αρχεία RAW.
Όμως την τελευταία τριετία κάτι έχει αλλάξει… Όσοι δεν πέταξαν τις φιλμάτες μηχανές τους ίσως έχουν θησαυρό στις ντουλάπες και τα συρτάρια τους. Εντάξει να μην υπερβάλλουμε: Δεν εκτοξεύτηκαν στα ύψη οι αξίες των παλιών μηχανών, αλλά αρκετές από αυτές ζουν στιγμές καινούργιας δόξας -και υψηλής ζήτησης- στο χρηματιστήριο του eBay και των ειδικών καταστημάτων με μεταχειρισμένα.
Οι φυλές των χρηστών παλιών μηχανών
Νέοι: Οι νέοι άνθρωποι ηλικίας 20 και 30 ετών που μπαίνουν για πρώτη φορά στον γοητευτικό κόσμο της φωτογραφίας, ανήκουν στις γενιές που δεν πρόλαβαν να ζήσουν την αναλογική εποχή της εικόνας, την αργυρούχα ή χημική τεχνολογία που χονδρικά ορίζουμε ότι κράτησε ως το 2000. Έτσι σήμερα υπάρχει ένα σημαντικό κοινό με έμφυτη απορία για το τί ήταν τέλος πάντων όλη αυτή η διαδικασία με το φιλμ και τις αντίστοιχες φωτογραφικές μηχανές. Αυτοί ιντριγκάρονται ακόμη περισσότερο όταν συνειδητοποιούν ότι δε χωρίζει άβυσσος τους δύο κόσμους, ότι πολλές από τις παλιές μηχανές δουλεύουν με φακούς που ακόμη και σήμερα διατηρούν τη χρησιμότητά τους και προσαρμόζονται με άνεση στις σύγχρονες mirrorless ή και σε κάποιες μάρκες ψηφιακών όπως Nikon και Pentax.
Παραπέρα αυτό το κοινό μαθαίνει με έκπληξη ότι στην “παλιά εποχή” από την οποία έχουμε απομακρυνθεί μόλις δύο τρεις δεκαετίες υπήρχαν και άλλα φορμά όπως το μεσαίο (120) και το μεγάλο (4χ5in. και ακόμη μεγαλύτερες πλάκες). Επίσης το “κατασκοπικό” 110 και οι κασέττες 126 του Instamatic (από που νομίζετε προήλθε η έμπνευση για το “τετράγωνο” Instagram παρά από τις αναλογίες του φιλμ 126…) και πολλά άλλα μαγικά.
Παλιοί: Αλλά και παλιοί φωτογράφοι με τον παροπλισμένο “αναλογικό” εξοπλισμό κάποια στιγμή, ορισμένοι τουλάχιστον, αισθάνονται ένα deja vu. Συνειδητοποιώντας ότι το φιλμ δεν έχει πεθάνει εντελώς αλλά επιζεί χάρη στoν ενθουσιασμό κυρίως νέων φωτογράφων που θέλουν να νοιώσουν “όπως παλιά”, επιδιορθώνουν και συντηρούν παλιές αγαπημένες μηχανές, και τραβούν μερικά φιλμάκια για να νοιώσουν και αυτοί παρόμοια ξεχασμένα συναισθήματα.
Σπουδαστές: Τέλος υπάρχει η υπαρκτή ομάδα των σπουδαστών των οποίων η φωτογραφική παιδεία πραγματικά θα ήταν ελλιπής αν δεν μάθαιναν τα βασικά της αναλογικής φωτογραφίας. Προφανώς και αυτοί χρειάζονται μηχανές και φακούς για να εκπαιδευτούν.
Οι λόγοι που ακριβαίνουν οι παλιές μηχανές
Όπως αναφέραμε παραπάνω, έχει σχηματιστεί ένας πυρήνας χρηστών που χρειάζονται αναλογική μηχανή για το αγαπημένο τους χόμπι. Όλοι αυτοί στηρίζουν την ανάγκη για hardware και αναλώσιμα. Παραπέρα, ένας λόγος που ενισχύει τη ζήτηση, είναι ότι πλέον δεν παράγονται οι εν λόγω μηχανές και κατά συνέπεια όλο και λιγότερες προσφέρονται στην “δευτερογενή” αγορά. Άλλες έχουν χαθεί οριστικά (φθαρμένες, κατεστραμμένες), άλλες έχουν βγει εκτός ελλείψει ανταλλακτικών κλπ.
Σε πολλές περιπτώσεις οι νυν ιδιοκτήτες είναι απρόθυμοι να τις αποχωριστούν, κυρίως για συναισθηματικούς λόγους. Αποτέλεσμα: περιορισμένη προσφορά σε περιβάλλον αυξανόμενης ζήτησης και οι τιμές ανεβαίνουν συνεχώς, ειδικά σε μερικά δημοφιλή μοντέλα μηχανών, όχι μόνον SLR δεκαετιών 1980 και 1990 όπως θα υπέθετε κανείς, αλλά ακόμη και compact…
Μερικές δημοφιλείς μηχανές
Τα διαχρονικά μοντέλα μηχανών με φιλμ που κερδίζουν την προτίμηση των σημερινών αγοραστών, είναι αυτά που επιμένουν σε κλασσικές σχεδιάσεις και έχουν μείνει ονομαστά για την αξιοπιστία τους. Δεν είναι όλα υποχρεωτικά τελείως manual δηλ. αποκλειστικά με μηχανικό κλείστρο που να δουλεύουν χωρίς μπαταρία, όπως θα περίμενε κανείς. Αντίθετα πολλή ζήτηση έχουν SLR που έγιναν best seller στην εποχή τους και σήμερα, επαναλαμβάνουν τη δημοτικότητά τους. Ενδεικτικά, θα αναφέρουμε μοντέλα όπως Canon A1 και ΑΕ1, Nikon F3, FE, FM2, Οlympus OM1n/OM2n, Pentax Pentax K1000, MX και ME Super, Minolta X300/X700, Yashica FX3 Super, Contax RTS. Aκόμη μεγάλη ζήτηση παρατηρείται για διάσημες στην εποχή τους compact όπως Contax G1/G2, Rollei 35, Υashica T4, Ricoh GR1 κλπ.
Τι να προσέξουμε
Τόσο παλιές φωτογραφικές μηχανές είναι πιθανόν να παρουσιάσουν προβλήματα είτε λόγω μεγάλης χρήσης ή κακομεταχείρισης από τον προηγούμενο ιδιοκτήτη, είτε επειδή δεν έτυχαν σωστής συντήρησης και αποθήκευσης. Μια μηχανή που παρέμεινε για χρόνια σε μια αποθήκη με υγρασία σίγουρα δεν θα έχει αντέξει, το ίδιο αφέθηκε κάπου να την κτυπάει ο ήλιος. Εννοείται ότι ακόμη και σε καλές συνθήκες “παραμονής” αν η μηχανή δεν δουλεύτηκε ποτέ για πολλά χρόνια, θα χρειάζεται το λιγότερο ένα καλό service με λίπανση κλπ. Αν μάλιστα απαιτηθούν και ανταλλακτικά, τότε η διαθεσιμότητα μπορεί να είναι από αμφίβολη ως ανύπαρκτη…
Κατάστημα vs. αγγελία
Tο φυσικό κατάστημα που διακινεί και παλιά ή πιο πρόσφατα μεταχειρισμένα φωτογραφικά έχει αυξημένες υποχρεώσεις απέναντι στους υποψήφιους αγοραστές εφόσον υποτίθεται ότι ελέγχει διεξοδικά κάθε τι που προτείνει και συνήθως δίνει και κάποια εγγύηση. Όσο για την αγορά από αγγελίες ή από το eΒay ο καθένας προχωρά με δική του ευθύνη εφόσον έχει τις απαραίτητες γνώσεις και εμπειρία.
ΤΙPS ΓΙΑ ΠΑΛΙΕΣ ΜΗΧΑΝΕΣ
• Ελέγχουμε για διαρροές, άλατα κλπ. το διαμέρισμα της μπαταρίας ειδικά αν υποπτευόμαστε ότι είχε μείνει η αρχική πολλά χρόνια.
• Eπαληθεύουμε αν δουλεύουν σωστά οι ενδείξεις του φωτομέτρου σε μηχανικές κάμερες
• Προσέχουμε για διαρροές φωτός (light leaks) που συνήθως προκαλούνται από προβλήματα στο “σφράγισμα” της πλάτης.
• Μετά τσεκάρουμε το κλείστρο σε λειτουργία manual. Κάθε ταχύτητα πρέπει να κάνει λίγο διαφορετικό ήχο, ανάλογο με το χρονισμό.
• Φορτώνουμε ένα φιλμ, έστω άχρηστο, και ελέγχουμε την ομαλή προώθηση με τα γρανάζια του μηχανισμού.
• Προτιμάμε μηχανές με χειροκίνητη προώθηση φιλμ – είναι πιο αξιόπιστες μακροπρόθεσμα από αυτές με μοτέρ.
• Κοιτάμε την κατάσταση του καθρέπτη – μήπως κάνει υπερβολικό θόρυβο ο μηχανισμός ή μήπως έχει ίχνη φθοράς στην επιφάνεια.
• Αν έχουμε την ευκαιρία, τραβάμε ένα ολόκληρο φιλμ slides με διάφορα θέματα και μέσω αυτού ελέγχουμε σωστή φωτομέτρηση, εστίαση, το μηχανισμό διαφραγμάτων κλπ.
• Εννοείται ότι παρατηρούμε εξονυχιστικά την εξωτερική και εσωτερική κατάσταση για φθορές, κτυπήματα, “μαγκώματα” στους μηχανισμούς κλπ. και ελέγχουμε αν ανταποκρίνονται όλα τα χειριστήρια.
• Ανοίγουμε την πλάτη και κοιτάμε σε ποιά κατάσταση είναι οι κουρτίνες του κλείστρου εστιακού επιπέδου. Αν είναι μεταλλικές δεν πρέπει να έχουν ίχνη από λιπαντικό. Αν είναι υφασμάτινες να μην έχουν φθορές.
Canon A1 (1978)
Για την εποχή της στάθηκε ένα ηλεκτρονικό θαύμα με microprocessor control αφού διέθετε εκτός αυτοματισμούς προτεραιότητας διαφράγματος/ταχύτητας και πρόγραμμα και ήταν η δεύτερη στην ιεραρχία μετά την F1. Δεχόταν όλους τους φακούς FD & FD Βreachlock (με το κολλάρο) και είχε πολλά αξεσουάρ winder, motordrive, databack κλπ.
Pentax MX (1976)
Μια τελείως μηχανική και μεταλλική ρεφλέξ που έγινε best seller χάρη στο πολύ μικρό μέγεθος σε μια εποχή ογκωδών σχεδιάσεων. Το μηχανικό κλείστρο με τις οριζόντια κινούμενες κουρτίνες φημιζόταν για την αντοχή του. Έκανε γνωστή την μπαγιονέτ μοντούρα Pentax KA.
Olympus OM1
H πρώτη compact SLR όλων των εποχών πρωτοκυκλοφόρησε το 1973 και στην πορεία με μικροβελτιώσεις ονομάστηκε ΟΜ1n. Ήταν τελείως μηχανική, πολύ ελαφριά παρόλη την εξ ολοκλήρου μεταλλική κατασκευή χωρίς πλαστικά, και η μπαταρία PX625 τροφοδοτούσε μόνον το φωτόμετρο.
Yashica T4
«Cult» compact από τη δεκαετία 1990 με διάσημο φακό Carl Zeiss Tessar T* 35mm f/3,5 που αναπαράγει την αρχετυπική σχεδίαση Tessar τεσσάρων στοιχείων.
Ricoh GR1
Σημαντική compact «γοήτρου» (1996) με σώμα από μαγνήσιο, θρυλικό φακό 28mm f/2,8, προτεραιότητα διαφράγματος κλπ. που παραμένει και σήμερα συλλεκτική.
Nikon F3 (1980)
H πρώτη semipro/pro Nikon με προτεραιότητα διαφράγματος. Διακρινόταν για τη “θωρακισμένη” κατασκευή, την απεριόριστη αντοχή και αξιοπιστία που δεν ξεπεράστηκε. Ήταν τελείως modular (με αφαιρούμενο σκόπευτρο και πλάτη) και είχε πολλές ειδικές εκδόσεις όπως F3HP (Ηigh Eyepoint) F3T (Titanium) κλπ. Επίσης διατέθηκαν σε περιορισμένο αριθμό πολλές “ενισχυμένες” και συλλεκτικές σήμερα εκδόσεις ειδικά για φωτορεπόρτερ, φωτογράφους του National Geographic κ.ά.
Fujifilm GA645
Πρωτοποριακή για την εποχή της (1995) μηχανή μεσαίου φορμά 6χ4,5εκ με autofocus, ενσωματωμένο motor drive και εξαιρετικό ημιευρυγώνιο φακό Fujinon Super EBC 60 f/4. Κυκλοφορούσε και δίδυμο μοντέλο με πιο ευρυγώνιο 45mm f/5,6 [*λεγόταν GΑ 645W). Iδιαιτερότητα ήταν το κάθετο κάδρο (για landscape έπρεπε να έλθει σε κατακόρυφη θέση.)
Olympus OM2N
Πρωτοποριακή για την εποχή της μηχανή hi end με ηλεκτρονικό κλείστρο εστιακού επιπέδου οριζόντιας διαδρομής που βασίζεται στην αρχική ΟΜ2 του 1974 (!) με τεχνολογικά στοιχεία που έκαναν αίσθηση όπως φωτομέτρηση απευθείας από την επιφάνεια του φιλμ (OTF Off The Film) σε πραγματικό χρόνο και φλασομέτρηση TTL. Ήταν από τις λίγες SLR της εποχής της με χρονισμό ως 2min (ανεπίσημα 3,5min), databack, auto-sync flash και συγχρονισμό FP/X.
Contax RTS
Η RTS (1974) ήταν η πρώτη ρεφλέξ που αναβίωσε το όνομα Contax σε συνεργασία με την ιαπωνική Yashica που ανέλαβε την βιομηχανική κατασκευή και τη γερμανική Zeiss για τους φακούς. Τη σχεδίαση ανέλαβε η επίσης γερμανική F.A. Porsche Group ενώ η μοντούρα ήταν η κοινή για τις δύο εταιρίες C/Y. Eίχε ηλεκτρονικά ελεγχόμενο κλείστρο εστιακού επιπέδου ως 1/2000sec. Εναλλασσόμενα θαμπόγυαλα, και δεχόταν winder, motor drive, υπέρυθρα remote control και άλλα προχωρημένα τότε αξεσουάρ.
Minox GT-Ε
H μεγάλη αντίζηλος της Rollei 35 υιοθετούσε μια ιδιότυπη σχεδίαση με πτυσσόμενο φακό που εξαφανιζόταν κάτω από μια «καταπακτή» όταν έκλεινε κάνοντας το σώμα τελείως επίπεδο. Το μοντέλο GT-E διαδέχθηκε τη διαχρονική GT το 1988 αποκτώντας βελτιωμένο φακό Minoxar 35mm f/2,8 ΜC με πολλαπλή επίστρωση και ενσωματωμένο UV φίλτρο, ηλεκτρική τροφοδοσία με μπαταρία CR1/3 N, και όχι τις απαγορευμένες σήμερα υδραργυρικές PX-27 και πιο μοντέρνο design με ανάγλυφες κουκίδες στο σώμα.
Rollei 35s
H πιο μικρή compact 35mm της Rollei στην έκδοση 35S κατασκευαζόταν σε εργοστάσιο της Σιγκαπούρης (1971-81). Ανταγωνιζόταν τη Minox σε διαστάσεις αλλά υπερείχε χάρη στο γόητρο της επωνυμίας και την ποιότητα του φακού Zeiss Sonnar 40mm f/2,8. Ο εξαιρετικός για την αναλυτική ικανότητα και το κοντράστ φακός σχεδιάστηκε στη Γερμανία και έφερε πολλαπλή επίστρωση ΗFT σε αντίθεση με τον αντίστοιχο Tessar 40mm f/3,5 που είχε μονή επίστρωση και φορέθηκε σε άλλες εκδόσεις. Άλλες ιδιομορφίες ήταν ο μοχλός προώθησης φιλμ αριστερά και το hot shoe στη βάση της μηχανής (!).
Μάριος Βάινβουρμ
Ψηφιακό Τύπωμα
Παρατηρείται όντως μια αυξημένη κινητικότητα στην αναλογική φωτογραφία τα τελευταία χρόνια που σταθεροποιείται όλο και περισσότερο. Δεν αρκεί βέβαια για να κάνει βιώσιμο από μόνη της ένα εργαστήριο. Όμως αν υπάρχουν τα μηχανήματα και οι υποδομές, αντιπροσωπεύει ένα υπαρκτό μερίδιο των εργασιών. Συναισθηματικά όμως για μας τους παλιότερους στο χώρο που κάποτε το φιλμ και οι γύρω με αυτό υπηρεσίες κάλυπταν το 100% της οικονομικής δραστηριότητας, υπάρχει μια συναισθηματική φόρτιση για το φιλμ. Το βλέπουμε σαν υποχρέωση να συνεχίσουμε να καλύπτουμε τους φίλους του φιλμ με υπηρεσίες εμφάνισης και εκτύπωσης. Στην αρχή οι ενδιαφερόμενοι ήταν οι άνθρωποι που άργησαν να κάνουν τη μετάβαση στο ψηφιακό, έχοντας πολύ καλό αναλογικό φωτογραφικό εξοπλισμό. Τα τελευταία χρόνια όμως, βλέπουμε ζωηρό και αυξανόμενο ενδιαφέρον από νεώτερες γενιές είτε σαν μόδα π.χ. με τα φίλτρα του Instagram, την τάση της Lomography και κατά δεύτερο λόγο σε αναζήτηση του διαφορετικού. Εμείς παρέχουμε υπηρεσίες εμφάνισης α/μ, έγχρωμου και slide φιλμ καθώς και συνοδευτικά services σκαναρίσματος, κοντάκτ κλπ. Πιστεύω ότι η ενασχόληση με την αναλογική φωτογραφία είναι μεγάλος δάσκαλος γιατί σε βάζει σε διαδικασία περίσκεψης πριν τη λήψη, να είσαι πιο αυστηρός με τον εαυτό σου και το μέσο. Αυτός είναι ένας εξαιρετικός τρόπος να γίνει κανείς καλύτερος φωτογράφος.
Θοδωρής Μάρκου
Φωτογράφος
Η σχέση μου με την αναλογική φωτογραφία ξεκίνησε πριν από μια δεκαετία. Είχα δουλέψει αρκετά με την ψηφιακή εικόνα, και δεν είχαμε ταιριάξει όσο ήθελα. Έψαχνα το μέσο που θα με εξέφραζε καλύτερα, και κατέληξα στο να αποκτήσω μια μηχανή μεσαίου φορμά. Ο συνδυασμός του φορμά, της διαφορετικής φωτογραφικής διαδικασίας και του τελικού αποτελέσματος ήταν καταλυτικός.
Η αναλογική φωτογραφία εμπεριέχει μια οργανική υφή που ποτέ δεν κατάφερα να διακρίνω στο ψηφιακό μέσο. Ακόμα και στη σύγχρονη εκδοχή της, μέσω της άμεσης ψηφιοποίησης του αρνητικού, οι εικόνες που παίρνω στο φιλμ φαντάζουν – στα μάτια μου τουλάχιστον – πολύ ανώτερες από τις αντίστοιχες ψηφιακές.
Εκτός όμως από τις τελικές εικόνες, σημαντική είναι και η διαδικασία μέχρι το αποτέλεσμα. Όταν φωτογραφίζω με φιλμ, έχω πιο δομημένη φωτογραφική σκέψη. Επιλέγω το αντίστοιχο φιλμ ανάλογα με την εικόνα που θέλω να δημιουργήσω και ελέγχω τις φωτογραφικές συνθήκες ώστε να ταιριάζουν στο τελικό αποτέλεσμα. Αφουγκράζομαι περισσότερο το περιβάλλον και τη ροή των καταστάσεων γύρω μου, και λειτουργώ με μεγαλύτερη συγκέντρωση.
Τέλος, όταν έρθει η ώρα να ασχοληθώ με τις φωτογραφίες που προέκυψαν, νιώθω μια ελευθερία έχοντας κατά νου ότι ούτε χρειάστηκε να στηθώ για ώρες μπροστά σε ένα πρόγραμμα επεξεργασίας εικόνας… αλλά ούτε θα μπορούσα να πετύχω το συγκεκριμένο φωτογραφικό ύφος όσο απλά και ξεκάθαρα το πετυχαίνει η συμβίωσή μου με το φιλμ.
Leica M4-P
Αν υπήρξε μια διαχρονική φιλμάτη μηχανή γοήτρου στα 35mm που η απήχησή της ξεπέρασε ακόμη και την αναλογική εποχή αυτή ήταν η τηλεμετρική Leica M-mount στις διαδοχικές ενσαρκώσεις της. H original M4 του 1966 ήταν η πρώτη rangefinder M-mount Leica με βελτιωμένο μοχλό προώθησης φιλμ, καλύτερο σύστημα επανατύλιξης φιλμ και απλούστερη φόρτωση φιλμ. Η Μ4-P είχε και το hot shoe της Μ4-2 (1977) και επιπλέον frame lines 28mm και 75mm στο σκόπευτρο, δηλ. είχε τα ζευγάρια 28/90, 35/135 και 50/75mm δηλ. κάθε φορά ο χρήστης έβλεπε δύο περιγράμματα στο σκόπευτρο που οριοθετούσαν το πραγματικό καρέ του.
Nikon FE
H Nikon FE παρέμεινε στην παραγωγή από το 1978 ως το 1983 και στάθηκε μία από τις πρώτες «ηλεκτρονικές» ρεφλέξ 35mm, υπό την έννοια ότι είχε ηλεκτρομηχανικό κλείστρο χρονιζόμενο ως 1/1000sec που έδινε τη δυνατότητα και για λειτουργία προτεραιότητας διαφράγματος εκτός από το manual. Συγκαταλεγόταν στις πιο αξιόπιστες μηχανές της εποχής. Mαζί με την FM μοιραζόταν το ίδιο σασί. Το 1983 τη διαδέχθηκε η βελτιωμένη FE2.
Praktica MTL5
Ήταν μια από τις πιο εμπορικά πετυχημένες SLR του ανατολικού μπλοκ κατασκευαζόμενη από το εργοστάσιο Pentacon της τότε Ανατολικής Γερμανίας. Ήταν τελείως μηχανική και ξεκίνησε να διατίθεται το 1983. Παρότι παρωχημένη τεχνολογικά με τη βιδωτή μοντούρα Μ42 που είχε προ πολλού εγκαταλειφθεί στη Δύση, δελέαζε με τη χαμηλή τιμή και τη φωτομέτρηση stop down meter ΤΤL με βελόνα (το φωτόμετρο έπαιρνε ηλεκτρική τάση από μια υδραργυρική μπαταρία). Ο μεταλλικός φωτοφράκτης καθέτου διαδρομής χρονιζόταν ως 1/1000sec με flash sync 1/125sec.
Pentax K1000
Η φήμη της Κ1000 κτίστηκε γύρω από την κατασκευαστική απλότητα και την αξιοπιστία. Ήταν η φθηνότερη ρεφλέξ στην γκάμα Pentax με τη διαχρονική μοντούρα μπαγιονέτ P-K μετά την εγκατάλειψη της βιδωτής μοντούρας Μ42. Δεν είναι τυχαία η εξωτερική ομοιότητα με την προηγούμενη σειρά Spotmatic που χρησιμοποιούσε Μ42. Μεταλλική και τελείως manual δεν έχει πολλές απαιτήσεις συντήρησης ούτε ανάγκη μπαταρίας πέρα από τη λειτουργία του φωτομέτρου.
Nikon FM2
Μεγάλο best seller για τη Nikon που παρουσιάστηκε το 1982 και διατηρήθηκε στην παραγωγή ως το 2001. Έμεινε θρυλική για την αξιοπιστία όσο και για τη σχεδίαση του μεταλλικού κλείστρου εστιακού επιπέδου καθέτου διαδρομής που χρονιζόταν ως το 1/4000sec και συγχρόνιζε ως 1/250sec. μια επίδοση αξεπέραστη για πολλά χρόνια. Εξίσου σπουδαία ήταν η κατασκευή από κράμα αλουμινίου/ορειχάλκου με εξωτερική επιφάνεια καουτσουκένιας υφής.
Canon T90
Χαρακτηρίζεται ως η πιο προχωρημένη ρεφλέξ της Canon που φέρει τη μοντούρα FD πριν αυτή καταργηθεί προς όφελος της autofocus μοντούρας EF ενώ το φουτουριστικό για την εποχή (1986) design είχε αναλάβει ο διάσημος ιταλός Luigi Collani. Ενσωμάτωνε μοτέρ με ταχύτητα προώθησης 4,5fps, προηγμένη τριπλή φωτομέτρηση (επιλεκτική, κεντρικά ζυγισμένη και spot) καθώς και λειτουργίες PSAM.
Pentax ME-Super
Στην ultra compact σειρά Οlympus OM1/2 η Pentax απάντησε με την επίσης πολύ μικρών διαστάσεων, σειρά MX και ΜΕ. Δύο δίδυμες μηχανές η πρώτη με μηχανικό και η δεύτερη με ηλεκτρονικά ελεγχόμενο φωτοφράκτη. Φυσική εξέλιξη της ME απετέλεσε η ΜΕ Super (1979) που τότε ήταν η πιο ελαφριά στην κατηγορία της, μόλις 440γρ. διέθετε προτεραιότητα διαφράγματος και manual, χρονισμό ως 1/2000sec, μηχανική ταχύτητα 1/125sec ώστε να συνεχίζει να λειτουργεί και χωρίς μπαταρία και δύο κουμπάκια αντί για τον συνηθισμένο επιλογέα ταχυτήτων.
Yashica FX3
Η μηχανική αυτή SLR (1979) ήταν η πεμπτουσία της απλότητας. Κατασκευαζόταν από την Cosina και είχε ελαφρύ μεταλλικό σώμα, μηχανικό κλείστρο, απλό σύστημα φωτομέτρησης με τρία LED και χάρη στην μεγάλη της αξιοπιστία έγινε σύντομα δημοφιλής. To σημαντικό της πλεονέκτημα ήταν η ενιαία μοντούρα Contax/Yashica που σήμαινε ότι δεχόταν ακόμη και τους σπουδαίους φακούς Zeiss T*.
Βασίλης Γεραμάς
Το 2014 πήρα μια πρωτοβουλία για το e-darkroom, ένα site για τους παλιούς και νεώτερους θιασώτες της αναλογικής τεχνολογίας, περιλαμβάνοντας πολλά πράγματα για σκοτεινό θάλαμο, φιλμάτες μηχανές μικρού και μεσαίου φορμά κοκ. Με δεδομένη την πολύ θετική ανταπόκριση σε όλη την Ελλάδα, από νέους φωτογράφους, σχολές, ομάδες και σεμινάρια κλπ. το πράγμα προχώρησε. Μερικοί ήταν νέοι που έρχονταν για πρώτη φορά σε επαφή με το αναλογικό και άλλοι αυτοί που ανακάλυψαν ξανά τις παλιές τους μηχανές, με μια διαδικασία που έμοιαζε ρομαντική αλλά και διαφορετική από την ψυχρή τελειότητα του ψηφιακού. Το e-darkroom και η τάση που εκπροσωπεί αναπτύχθηκε πολύ ως το 2019, και έδειξε εντυπωσιακή δυναμική παρόλο που τα φιλμ είναι λίγα και ακριβά, τα εργαστήρια που ασχολούνται μετρημένα στα δάκτυλα του ενός χεριού. Νομίζω ότι οι καταναλωτές αγάπησαν το φιλμ για τρεις λόγους: Πρώτον γιατί με βάση τις περιορισμένες αριθμητικά, μόλις 36 λήψεις, κάνει το φωτογράφο να σκέφτεται πολύ το κάδρο του. Δεύτερον: αποπνέει την ψυχολογία της αναμονής μέχρι να δει κανείς την οριστική εικόνα και τρίτον, διότι σαν αποτέλεσμα είναι πιο ανθρώπινο και πραγματικό σε αντίθεση με την υπερβολική ευκρίνεια και σούπερ ανάλυση του ψηφιακού.
Film 2020
Έγχρωμα & ασπρόμαυρα
Μπορεί η ψηφιακή τεχνολογία να έχει προχωρήσει σχεδόν στα όριά της, όμως οι νέοι φωτογράφοι που πειραματίζονται με το αναλογικό ή οι παλιοί που ανασύρουν τις παλιές μηχανές τους, χρειάζονται τις κατάλληλες εμουλσιόν. Οι επιλογές δεν είναι όσες στην αναλογική εποχή, όμως τα τελευταία χρόνια, παρατηρείται καλύτερη προσφορά.
Ας μην ξεχνάμε μια βασική διαφορά από τις ψηφιακές μηχανές. Ότι το φιλμ αλλάζει θεμελιωδώς το ύφος της παραγόμενης φωτογραφίας: εκεί που με μια ψηφιακή μηχανή κάνουμε τα πάντα ρυθμίζοντας το White Balance, την ευαισθησία ΙSO ή κάποια προφίλ, στην αναλογική διάσταση της εικόνας με το φιλμ προσδιορίζουμε αν θέλουμε α/μ ή χρώμα, λεπτό ή χονδρό κόκκο, αργή ή γρήγορη ευαισθησία, υψηλό χρωματικό κορεσμό ή φυσική απόδοση κλπ. κάθε φιλμ έχει το δικό του χαρακτήρα και θα καθορίσει τι φωτογραφία θα προκύψει, μαζί βέβαια με την επεξεργασία στο σκοτεινό θάλαμο. Η ομορφιά του φιλμ είναι ότι μοιάζει σαν κάθε φορά να μεταμορφώνεται η μηχανή, σαν να αλλάζει προσωπικότητα και να έρχεται στα μέτρα κάθε λήψης.
Η μοναδικότητα της λήψης
Η ψηφιακή φωτογραφία έχει ένα θετικό στοιχείο που όμως μερικές φορές λειτουργεί αρνητικά. Δεν υπάρχει κόστος αναλώσιμου: Έτσι οι χρήστες ενθαρρύνονται να κάνουν άπειρες λήψεις, όμως δεν συγκεντρώνονται σε κάθε καρέ και τείνουν (ενστικτωδώς) να σπαταλούν χρόνο σε υπερβολικά πολλά καρέ, από τα οποία μετά ελπίζουν ότι θα διαλέξουν τα πιο πετυχημένα.
Οι παλιότεροι της αναλογικής εποχής λειτουργούσαν αντίθετα. Έχοντας τον περιορισμό των 36 στάσεων στο καρούλι 35mm ή των πολύ λιγότερων στο 120, εστίαζαν πολύ στην επιτυχία κάθε επιμέρους καρέ, προσπαθώντας να εξοικονομήσουν φιλμ και να μην χρειαστεί να αλλάξουν στη μέση μιας σειράς από λήψεις του ίδιου θέματος, ειδικά σε εξωτερικούς χώρους. Έτσι δημιουργήθηκαν γενιές ολόκληρες από προσεκτικούς φωτογράφους για τους οποίους κάθε καρέ είχε αξία και μοναδικότητα. Για το σκοπό αυτό πρόσεχαν πολύ τις τεχνικές λεπτομέρειες, φρόντιζαν να είναι απόλυτα εξοικειωμένοι με τις ρυθμίσεις της εκφώτισης, της εστίασης, της σταθερότητας κλπ. και αρκετοί μάθαιναν και τα μυστικά του σκοτεινού θαλάμου ιδιαίτερα στο ασπρόμαυρο.
Παράμετροι επιλογής φιλμ
Η επιλογή φιλμ αποτελεί πραγματικό εργαλείο για τον φίλο του αναλογικού, αφού έτσι χειρίζεται τη χρωματική γκάμα, την τονικότητα, την υφή και τη λεπτομέρεια. Eίναι κάτι ανάλογο με το ζωγράφο με την παλέτα του, που την έχει σκεφθεί πριν αρχίσει να δημιουργεί τον πίνακα. Έτσι ο φωτογράφος πρέπει να διαλέξει:
• Α/μ ή έγχρωμο
• Αρνητικό ή διαφάνεια (slide)
• Ευαισθησία (ASA/ISO)
• Εμφάνιση κανονική ή με push/pull
• Κοκκίωση (λεπτόκοκκα/χονδρόκοκκα)
Επίσης να σκεφθούμε και κάτι άλλο που έχει σχέση με τα οικονομικά. Ενώ για να έχουμε απαιτήσεις από την ψηφιακή εικόνα πρέπει να δώσουμε αρκετά χρήματα σε ψηφιακό εξοπλισμό, με μια παλιά μεταχειρισμένη φιλμάτη μηχανή και ένα καλό λεπτόκοκκο φιλμ μπορούμε να πετύχουμε εξαιρετικά αποτελέσματα, ενώ ταυτόχρονα μαθαίνουμε φωτογραφία. Τίποτε δεν είναι μεγαλύτερο σχολείο στο imaging από την αναλογική φωτογραφία, μαθαίνοντας από πρώτο χέρι χειρισμούς με manual SLR, το ρόλο και την ταυτότητα κάθε φιλμ κλπ.
Οι επιλογές είναι τεράστιες εκτός από εμουλσιόν και στα φορμά: 110, 35mm, 120, πλάκες μεγάλου φορμά 10×12,5, 13×18, 20x25cm ή ακόμη και υλικά instant, ανάλογα με τη μηχανή.
Η εμφάνιση
Δύο είναι οι προσεγγίσεις στην εμφάνιση του φιλμ. Να το παραδώσει κάποιος σε εργαστήριο ή να το αναλάβει προσωπικά, ειδικά στο α/μ που θεωρείται απλούστερο και μπορεί να γίνει σε οικιακό σκοτεινό θάλαμο.
H διαδικασία είναι μάλλον απλή. Συνοπτικά, χρειάζεται ένα τανκ εμφάνισης, ένα έως τρία ογκομετρικά δοχεία, ένα θερμόμετρο και ένα χρονόμετρο. Επίσης μια παροχή νερού σε θερμοκρασία 20ο Κελσίου (και αν τα χημικά που θα χρησιμοποιήσουμε είναι σε σκόνη, χρειάζεται νερό 40ο C για να τα διαλύσουμε) και αποχέτευση για να φεύγει το νερό που χρησιμοποιείται για το πλύσιμο του φιλμ (και τα άχρηστα χημικά). Για το φόρτωμα του φιλμ στο τανκ χρειάζεται χώρος με πλήρη συσκότιση (και αν δεν υπάρχει, τότε ένας φωτογραφικός “σάκος αλλαγής”). Για να στεγνώσει το φιλμ χρειάζεται να το κρεμάσουμε από ένα σταθερό σημείο σε ένα καθαρό (χωρίς σκόνη) χώρο για αρκετή ώρα.
Fujifilm Provia 100F RDP-III
Μέσης ευαισθησίας φιλμ διαφανειών Ε-6 (συμβατό και με εμφανίσεις CR-56 και C6R) με πολύ χαμηλό κόκκο και πλούσια τονικότητα. Επιδέχεται εμφάνιση -1/2stop και πουσάρισμα +2stop με μικρή επίδραση σε χρωματική ισορροπία. Χάρη στα πολύ καλά χαρακτηριστικά αμοιβαιότητας (reciprocity failure) είναι κατάλληλο για λήψεις με αργές ταχύτητες χωρίς διόρθωση χρόνου εκφώτισης.
Κοdak Gold 200
Κλασικό έγχρωμο αρνητικό C-41 με εμουλσιόν που παράγεται για δεκαετίες και έχει παγιωθεί στις συνήθειες των φωτογράφων. Μέση ευαισθησία και μεγάλη ανοχή ως 2stop στο σφάλμα έκθεσης εγγυώνται καλά αποτελέσματα ακόμη και στα χέρια των μη ειδικών.
Ilford Delta 400 Professional
Γρήγορο α/μ φιλμ με ειδικούς κρυστάλλους Core-Shell που εξασφαλίζουν εξαιρετική συμπεριφορά στην κοκκίωση και ομοιόμορφη δομή κρυστάλλων. Έχει βασική ευαισθησία ISO 400 αλλά χάρη στην μεγάλη ευελιξία μπορεί να υπο/υπερ/εμφανιστεί σε εύρος ISO 200-3200.
Kodak Professional Ektar 100
Ανώτερης ποιότητας έγχρωμο αρνητικό που χαρακτηρίζεται από έντονο χρωματικό κορεσμό, και χαμηλό κόκκο με την τονικότητα Cinematic Vision της Kodak. H εμουλσιόν με Τ-Grain προσαρμόζεται στις ανάγκες της σάρωσης ενώ οι ζεύκτες DIR συμβάλλουν στην υψηλή ευκρίνεια, τη λεπτομέρεια και το ζωηρό χρώμα.
Lomography Potsdam Kino 100
Πανχρωματικό α/μ μέσης ευαισθησίας ISO 100 που σχεδιάστηκε ειδικά για να ακολουθεί την τονικότητα του νέου γερμανικού σινεμά. Κατάλληλο και για reversal εμφάνιση για όσους θέλουν να πειραματιστούν.
Ilford HP5 Plus
Διάσημο πανχρωματικό α/μ φιλμ γενικής χρήσης, που παράγεται για δεκαετίες. Χαρακτηρίζεται από το μεγάλο εύρος έκθεσης, για χρήση σε διάφορες φωτιστικές συνθήκες και το μεσαίο κοντράστ. Με βασική ευαισθησία ISO 400 προσαρμόζεται με ευκολία σε πουσάρισμα.
ADOX SCALA 160
Μοναδικό ασπρόμαυρο φιλμ διαφανειών (reversal) με βάση τριοξικής κυτταρίνης που προέρχεται από την εμουλσιόν του αντίστοιχου Agfa Scala 200 με μικρή μείωση της ευαισθησίας. Xρειάζεται ειδική εμφάνιση.
Rollei Infrared 400
Yπέρυθρο α/μ φιλμ βασισμένο σε εμουλσιόν Agfa με ονομαστική ευαισθησία ISO 400 χωρίς φίλτρο. Έχει εκτεταμένη ευαισθησία στο υπέρυθρο φάσμα σε μήκος κύματος ως 820nm. Κατάλληλο για daylight ή tungsten. H πολυεστερική βάση είναι πιστοποιημένη για αντοχή ως 500 χρόνια ενώ διευκολύνει το σκανάρισμα.
Kodak Professional Portra 400
Yψηλής ευαισθησίας επαγγελματική εμουλσιόν έγχρωμου αρνητικού ονομαστικής ευαισθησίας ISO 400 με έντονο κορεσμό και χαμηλό κοντράστ προσαρμοσμένη στις ανάγκες του πορτραίτου, του γάμου κλπ. Υιοθετεί την τεχνολογία Cinematic Vision της Κοdak με κόκκους Τ-Grain.
Fujifilm Fujicolor 200
Έγχρωμο λεπτόκοκκο αρνητικό φιλμ C-41 γενικής χρήσης, γνωστό επί δεκαετίες. Προσφέρει ζωηρή χρωματική παλέτα με φυσικούς τόνους επιδερμίδας. Χαρακτηρίζεται από το ιδιαίτερα μεγάλο εύρος έκθεσης ώστε να συγχωρεί σφάλματα φωτομέτρησης ενώ προσαρμόζεται σε φωτιστικές πηγές ακόμη και φθορισμού.
FUJIFILM Fujicolor Superia X-TRA 400
Έγχρωμο αρνητικό φιλμ C-41 με εμουλσιόν νέας γενιάς που εφαρμόζει τεχνολογία τεσσάρων στρωμάτων και Super Fine Sigma Grain για ελαχιστοποιημένο κόκκο και υψηλή απόδοση λεπτομέρειας. Προτείνεται για πορτραίτο και ότι σχετίζεται με φυσική απόδοση της ανθρώπινης επιδερμίδας. Έχει ονομαστική ευαισθησία ISO 400.
Kodak Professional TriX 400
Kλασσικό α/μ πανχρωματικό φιλμ με μεγάλη διακριτική ικανότητα και καλό κόκκο. Διακρίνεται για την ανοχή σε σφάλματα έκθεσης και την ευελιξία στα χημικά εμφάνισης. Ειδικό για πουσάρισμα και πειραματισμό στο σκοτεινό θάλαμο.
Ilford XP2 400 Super
Moναδικό χρωμογενές α/μ φιλμ που σημαίνει ότι μπορεί να εμφανιστεί για ευκολία σε στάνταρ χημικά C-41. Επιτυγχάνει την πιο ισορροπημένη συμπεριφορά σε τονικότητα και κόκκο σε ευαισθησία ISO 400. Οι εικόνες τυπώνονται σε κλασικά α/μ χαρτιά, Multigrade και R-A4.
Fujifilm Professional Velvia RVP 50
Επαγγελματική εμουλσιόν διαφανειών Ε-6 με ευαισθησία ISO 50 που έγινε διάσημη για τον πολύ ισχυρό χρωματικό κορεσμό και τον εξαιρετικά λεπτόκοκκο χαρακτήρα για max απόδοση λεπτομέρειας. Είναι συμβατή με εμφάνιση CR-56 και μπορεί να δεχθεί υποεμφάνιση 1/2stop και πουσάρισμα 1stop. Kυκλοφορεί και σε έκδοση με ευαισθησία ISO 100.
FUJIFILM Fujicolor PRO 400H Professional
Επαγγελματικού προσανατολισμού έγχρωμο αρνητικό φιλμ C-41 με ονομαστική ευαισθησία ISO 400 ειδικά σχεδιασμένο για μαλακό κοντράστ και ομαλή απόδοση των δύσκολων τόνων της επιδερμίδας ώστε να ταιριάζεται ιδιαίτερα σε πορτραίτα και γάμους. Χάρη στην τεχνολογία κόκκων Sigma Grain διακρίνεται για το λεπτόκοκκο χαρακτήρα και την ικανότητα αναπαραγωγής της λεπτής υφής.
Kodak Professional Ektachrome E100
H ονομαστή εμουλσιόν έγχρωμων διαφανειών (εμφάνιση Ε6) αναβιώνει προσφέροντας εξαιρετικά χαμηλό κόκκο, ζωντανά χρώματα και συνολικά χαμηλό/μεσαίο κοντράστ. Αυτά συνυπάρχουν με ευρεία δυναμική περιοχή και ουδέτερη τονική παλέτα. Το χαμηλό D-min μεταφράζεται σε λαμπρά λευκά.
Ferrania P30
Πανχρωματικό α/μ με χαμηλή ευαισθησία ISO 80, “αόρατο” κόκκο και εμουλσιόν που έχει σχεδιαστεί από το μηδέν. Παράγεται στο ανακαινισμένο εργοστάσιο της Ferrania στο Μοntenote της Βόρειας Ιταλίας. Συμβατό με όλους σχεδόν τους εμφανιστές που κυκλοφορούν.
Fujifilm Neopan Acros II
Ορθοπανχρωματικό α/μ φιλμ δεύτερης γενιάς με έμφαση στην απουσία φαινομένου κοκκίωσης χάρη στη σχεδίαση της εμουλσιόν με τεχνολογία Super Fine-S Grain. Επίσης έχει βελτιωμένα χαρακτηριστικά σφάλματος αμοιβαιότητας (reciprocity failure) ώστε να συμπεριφέρεται ομοιόμορφα σε αργούς χρόνους έκθεσης.
Ilford FP4Plus
Παραδοσιακή α/μ εμουλσιόν με μεγάλη ιστορία. Χαρακτηρίζεται από το λεπτό κόκκο και την μεγάλη ευκρίνεια και έτσι ταιριάζει ιδιαίτερα σε μεγάλες μεγεθύνσεις και ψηφιοποίηση σε υψηλές αναλύσεις. Διακρίνεται για το ασυναγώνιστο εύρος έκθεσης από -2stop ως +6stop.
Αναδημοσίευση από το ΦΩΤΟγράφο τεύχος Νο 269
