Ο άνθρωπος από την πρώτη στιγμή της ύπαρξής του έστρεψε τα μάτια του ψηλά, ατενίζοντας τα ουράνια σώματα, τη σελήνη, τα άστρα και τον γαλαξία. Έτσι, μετά την εφεύρεση της φωτογραφίας, ακολούθησε φυσιολογικά η αστροφωτογραφία, κυρίως για επιστημονικούς σκοπούς, χωρίς να λείπει μια μερίδα παθιασμένων ερασιτεχνών που έχουν κάνει τρόπο ζωής το χόμπι τους.
Την 1η Αυγούστου 2008 θα συμβεί η επόμενη σημαντική ολική έκλειψη ηλίου, ορατή από ένα στενό διάδρομο στο βόρειο ημισφαίριο, που αρχίζει από τον Καναδά και διασχίζοντας τη Γροιλανδία και Αρκτική φθάνει στη Σιβηρία και Μογγολία. Κανονικά θα ήταν η έκτη ολική έκλειψη για το Λουκά Χαψή, τον οποίο όμως απέτρεψε ένα ευτυχές γεγονός, η επικείμενη γέννηση τoυ δεύτερου παιδιού του. Οπότε στο σημείωμα αυτού του μήνα, μας περιγράφει την προηγούμενη εμπειρία του, στις 29 Μαρτίου του 2006 στο Καστελόρριζο.
Προσοχή στον ήλιο!
Ο ήλιος είναι το πιο εντυπωσιακό σώμα του ηλιακού μας συστήματος. Όμως το κυριολεκτικά εκτυφλωτικό φως του, ακόμη και σε φάση έκλειψης, αποτρέπει την κατευθείαν παρατήρησή του και επιφέρει ανεπανόρθωτες βλάβες στον αμφιβληστροειδή του παρατηρητή που δεν παίρνει τα ενδεδειγμένα προφυλακτικά μέτρα. Μια μέθοδος εργασίας είναι η χρησιμοποίηση ηλιακού φίλτρου. Τα ειδικά ηλιακά φίλτρα διακρίνονται ανάμεσα σε πιο φθηνά όπως το Mylar (συνθετικό υλικό που χρησιμοποιείται και στα ηλεκτρονικά), τα πολυμερή και σε εντελώς εξειδικευμένα – και ακριβά – οπτικά φίλτρα βαθμού πυκνότητας 5.0 (συντελεστής μετάδοσης φωτός 1/1000 του 1%) όπως αυτό της εταιρίας Τhousand Oaks Optical που χρησιμοποιήθηκε στην περιγραφόμενη λήψη.
- Aυτοφωτογράφηση κατά τη φάση της ολικό
Φωτογραφίζοντας έκλειψη
Η πρώτη φωτογράφηση έκλειψης ηλίου από το Λουκά Χαψή έγινε πριν πολλά χρόνια με μάλλον …πρωτόγονα μέσα. Με ένα 400άρη φακό και …γυαλιά οξυγονοκόλλησης, τα οποία όταν θυμάται του προκαλούν ανατριχίλα. Μας τόνισε λοιπόν πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος του ηλιακού φίλτρου αφού το αξιοποιεί κανείς συνεχώς εκτός από το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα (2-6min.) κατά τα οποίo ο ήλιος είναι εντελώς καλυμμένος από τη σελήνη, οπότε μπορεί να το αφαιρέσει. Αν και ο ίδιος προτίμησε ένα ακριβό πιστοποιημένο φίλτρο από οπτικό γυαλί που εισάγει τις λιγότερες δυνατές παραμορφώσεις στην εικόνα, και τα πιο προσιτά φίλτρα από ζελατίνα κάνουν τη δουλειά τους, αρκεί να τα έχει προμηθευτεί κάποιος από αξιόπιστη εταιρία.
Πολύ σημαντική είναι η πολική ευθυγράμμιση: αν ο φωτογράφος βρίσκεται στο βόρειο ημισφαίριο θα ευθυγραμμίσει προς το βόρειο πόλο α. βρίσκοντας την απόλυτη οριζοντιότητα με το αλφάδι, και β. διορθώνοντας ανάμεσα σε μαγνητικό και γεωγραφικό βορρά. Τις πληροφορίες για την απαιτούμενη διόρθωση δίνουν υπηρεσίες όπως το National Geophysical Data Center. Στη συνέχεια θα ρυθμίσει τον πολικό άξονα αναφορικά με το γεωγραφικό πλάτος και τη θέση του Πολικού Αστέρα.
Η έκλειψη στο Καστελόρριζο
Η κεντρική φωτογραφία της διπλανής σελίδας από την έκλειψη του Μαρτίου 2006 απεικονίζει την corona, δηλ. το φωτεινό στεφάνι που περιβάλλει τον ηλιακό δίσκο. Για να την υλοποιήσει
ο Λουκάς χρησιμοποίησε φακό Canon ΕF με εστιακή απόσταση 800mm την οποία θεωρεί ιδανική για την καταγραφή ολόκληρου του ηλιακού στέμματος. Η χρήση τηλεσκοπίου με μεγαλύτερη εστιακή απόσταση προφανώς θα έκοβε μέρος της corona. Oι περισσότεροι αστρονόμοι προτίμησαν την Τουρκία και τη Λιβύη, χώρες για τις οποίες τα στατιστικά προγνωστικά ηλιοφάνειας ήταν καλύτερα. Παρόλα ταύτα ο Λουκάς θεώρησε σκόπιμο να γίνει η λήψη επί ελληνικού εδάφους, ταξιδεύοντας ως το Καστελόρριζο.
Για καλή τύχη, ο καιρός στάθηκε σύμμαχός του: δεν είναι καθόλου σπάνιο όλη η προσπάθεια να ακυρωθεί από νεφώσεις που σκιάζουν ή κρύβουν εντελώς το φαινόμενο. Αποφασιστικός είναι ο ρόλος της άρτιας προετοιμασίας: σε ένα τόσο εξειδικευμένο project, και το παραμικρό εξάρτημα αν λείψει μπορεί να συμπαρασύρει το εγχείρημα σε αποτυχία.
Iσημερινή οδήγηση
Ο ήλιος, όπως όλα τα άστρα, ακολουθεί μια φαινομενική κίνηση στον ουράνιο θόλο. Αν πραγματοποιήσουμε λήψη μεγάλης διάρκειας, τότε αρχικά θα φλουτάρει και σε πιο παρατεταμένες λήψεις θα καταγραφεί ως φωτεινή τροχιά (light trail). Για την αποφυγή αυτής της παρενέργειας, οι ειδικοί χρησιμοποιούν ειδικές βάσεις, ισημερινής οδήγησης. H μέθοδος αυτή μεταφράζεται σε φαινομενική ακινητοποίηση των άστρων στον ουράνιο θόλο. Ολόκληρο το σύστημα μηχανής (ή τηλεσκοπίου) περιστρέφεται με τη βοήθεια ενός γυροσκοπικού εξαρτήματος χαμηλής ταχύτητας, του οποίου ο άξονας προσανατολίζεται στον πόλο του ουρανού.
Ο Λουκάς Χαψής μας είπε
• Έφθασα από το προηγούμενο βράδυ στο Καστελόρριζο για να έχω το χρόνο να βρω την ιδανική θέση που περιλάμβανε και την πόλη, να κάνω τις ρυθμίσεις (ακριβής πολική ευθυγράμμιση του βορρά κλπ.)
• Η βάση Great Polaris που χρησιμοποιώ έχει ειδικό μηχανισμό Polar Finder ο οποίος διευκολύνει αποφασιστικά την ευθυγράμμιση.
• Χρειάστηκαν 10 καρέ με bracketing από 1/500 ως 1sec. και δύο ώρες επεξεργασία στο Photoshop με τη μέθοδο Pellett που αναδεικνύει τη δομή της corona.
• Μια λήψη που αγαπώ είναι το sequence (πoλλαπλή έκθεση ανά 4 λεπτά στο ίδιο καρέ), που καταγράφει όλο το χρονικό της έκλειψης με παραστατικό τρόπο.
κείμενα Παναγιώτης Καλδής, φωτογραφίες Λουκάς Χαψής
Αναδημοσίευση από τον ΦΩΤΟγράφο 176, Αύγουστος, 2008
