Φωτογραφία © Mads Nissen, Δανία, Scanpix/Panos, WPP of the Year 2014
Εάν βλέπατε την παραπάνω φωτογραφία, χωρίς καμία απολύτως άλλη πληροφορία, τί θα καταλαβαίνατε; Το πιθανότερο να λέγατε ότι απεικονίζει το σώμα κάποιου… νεκρού και δίπλα του ένα οικείο πρόσωπο να θρηνεί βουβά τον χαμό του. Κι όμως (ολόκληρη) η λεζάντα της φωτογραφίας λέει άλλα: “Ο Jon και ο Alex, ζεύγος ομοφυλόφιλων σε μία τρυφερή στιγμή. Αγία Πετρούπολη, Ρωσία. Οι λεσβίες, οι ομοφυλόφιλοι, οι τρανσέξουαλ και μπισέξουαλ βιώνουν μία όλο και πιο δύσκολη καθημερινότητα στη Ρωσία”. Αυτό ήταν! Η ανακοίνωση των βραβείων WPPhoto 2014 που πραγματοποιήθηκε σχεδόν τρεις μήνες πριν στο Άμστερνταμ από τον αρχαιότερο, εγκυρότερο και μεγαλύτερο μη κερδοσκοπικό φωτογραφικό οργανισμό στον κόσμο, γνωστό ως World Press Photo, πυροδότησε αντιδράσεις που καλά κρατούν εδώ και μήνες! Η επιλογή και βράβευση με το Μεγάλο Πρώτο Βραβείο της παραπάνω φωτογραφίας μεταξύ χιλιάδων άλλων συμμετοχών απ’ όλη την Υφήλιο και μάλιστα από πολυμελή επιτροπή διακεκριμένων προσωπικοτήτων υψηλού κύρους από τον χώρο της εφηρμοσμένης και καλλιτεχνικής φωτογραφίας στάθηκε αφορμή να τεθούν μία σειρά από ερωτήματα. Θυμίζουμε ότι ο οργανισμός Word Press Photo έχει ως σκοπό να προάγει και αναδείξει την καλή και έγκυρη φωτοδημοσιογραφία. Δηλαδή δέχεται προς κρίση μόνο φωτογραφίες ρεπορτάζ και όχι άλλου είδους εικόνες (π.χ. φύση, τοπίο, ζώα, αφηρημένες και εννοιολογικές συνθέσεις, αρχιτεκτονικά θέματα κλπ.) Το πρώτο, βασικό και θεμελιώδες ερώτημα διατυπώθηκε -και απαντήθηκε -από τον Jean-François Leroy, Διευθυντή του μεγαλύτερου Φεστιβάλ φωτοδημοσιογραφίας στον κόσμο ‘’Visa pour l’ image’’:
– Μία φωτογραφία ρεπορτάζ πρέπει να γίνεται άμεσα κατανοητή ή θα πρέπει να καταφεύγει ο θεατής της φωτογραφίας σε μακροσκελείς λεζάντες για να καταλάβει
τί θέλει… να πει ο ποιητής; Η απάντηση του J. F. Leroy ήταν κατηγορηματική: Θα πρέπει αμέσως να καταλαβαίνουμε περί τίνος πρόκειται χωρίς να καταφεύγουμε στην ανάγνωση της λεζάντας η οποία οφείλει να δρα υποβοηθητικά δείχνοντας μόνον τόπο, χρόνο, ονόματα και τίποτα άλλο…
-Είναι εφικτό να αποφεύγονται σπέκουλες, σκοπιμότητες μη φωτογραφικές και άλλα κρυφά ή φανερά συμφέροντα που προωθούνται με όχημα διεθνή φωτογραφικά βραβεία και αυτό λόγω της μεγάλης δημοσιότητας που τα συνοδεύει;
Σ’ αυτό το σημείο οι απόψεις διίστανται… Υπάρχει μία μεγάλη μερίδα υποστηρικτών της άποψης “Ο σκοπός αγιάζει τα μέσα”. Αν είναι -λένε- να γίνει αξιοποίηση μία φορά του μέσου για να αναδειχτούν προβλήματα που διαφεύγουν της προσοχής της διεθνούς κοινής γνώμης, τότε… ναι καλώς δόθηκε το πρώτο βραβείο σε αυτή τη φωτογραφία! Φυσικά καταγράφτηκε και η -πλειοψηφούσα- άποψη ό,τι αυτού του είδους οι σπέκουλες είναι αναποτελεσματικές γιατί προκαλούν τα αντίθετα από τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα. Τέλος πολλές φωνές υψώθηκαν (με πολλά κοσμητικά είναι αλήθεια…) κατά της κριτικής επιτροπής, θέτοντας ερωτήματα: Δεν συνέ-βησαν άλλα σημαντικά γεγονότα το 2014; Δεν υπήρχε προσφυγιά, τζιχαντιστές, Έμπολα, Ουκρανία για να αναδειχτούν μέσα από
τον φακό των φωτορεπόρτερ; Η καταπίεση των ομοφυλόφιλων στη Ρωσία είναι το υπ’ αριθμόν 1 θέμα που απασχολεί την Υφήλιο σήμερα; Πολλοί αναλυτές τοποθετήθηκαν επίσης στο καίριο και εν πολλοίς αναπάντητο ερώτημα:
– Μπορεί μία φωτογραφία ρεπορτάζ – που εξ ορισμού πρέπει να ενημερώνει – να θεωρηθεί ως “καλλιτεχνική” φωτογραφία; Δηλαδή να είναι ταυτόχρονα ρεαλιστική και κατανοητή και παράλληλα φωτογραφία τέχνης -δηλαδή να μην κατευθύνει, να μην ενημερώνει, να μην εγκλωβίζει τη σκέψη αλλά να την αφήνει ελεύθερη και ακηδεμόνευτη; Και οι κόντρες, οι συζητήσεις και οι ιδεολογικοί διαπληκτισμοί καλά κρατούν στο διαδίκτυο, στις σελίδες των φωτογραφικών περιοδικών, σε παρέες, λέσχες και φωτογραφικά σωματεία. Ο στόχος με δυο λόγια πέτυχε: όλοι έμαθαν ότι στη Ρωσία του Πούτιν συμβαίνει και αυτό: γκέι και λεσβίες καταπιέζονται…
