Πριν λίγους μήνες δημιουργήθηκε ένα πολύ σοβαρό ζήτημα στη Γερμανία με καλλιτεχνικές αλλά κυρίως ηθικές και κοινωνικές προεκτάσεις, που δεν ακούστηκε ούτε συζητήθηκε ιδιαίτερα στην Ελλάδα. Το Mουσείο Folkwang της πόλης Essen ακύρωσε προγραμματισμένη έκθεση -ιδιαίτερα σπάνιο γεγονός για τη Γερμανία- με θέμα: “Balthus: οι τελευταίες εικόνες”.
Στην έκθεση θα παρουσιάζονταν 2.000 φωτογραφίες Polaroid, που είχε βγάλει ο διάσημος Πωλονο-γάλλος ζωγράφος στα τελευταία χρόνια της ζωής του.
Ο Balthasar Klossowski de Rola (1908-2001) γνωστός ως Balthus (Μπαλτίς) υπήρξε αδιαμφισβήτητα ένας από τους πλέον αναγνωρίσιμους ζωγράφους του 20ου αιώνα και καλλιτέχνης με διεθνή ακτινοβολία.
Έργα του κοσμούν τα μεγαλύτερα μουσεία του κόσμου με αξίες που στην αγορά της τέχνης αποτιμώνται σε πολλά εκατομμύρια ευρώ και με τις γκαλερί και τα μουσεία να συνωστίζονται για το ποιο θα εκθέσει δουλειά του.
Εκτός από τη ζωγραφική ο Balthus, όπως πάρα πολλοί άλλοι καλλιτέχνες, ασχολούνταν και με τη φωτογραφία. Συγκεκριμένα έκανε λήψεις Ρolaroid με θεματολογία πάντα νωχελικές και αισθησιακές πόζες νεαρών κοριτσιών. Όχι πορνογραφικές, όχι προκλητικές, όχι χυδαίες αλλά με αισθησιακές και ερωτικές προεκτάσεις και ερμηνείες…
Αυτή του η φωτογραφική δραστηριότητα έγινε ευρέως γνωστή εκεί κάπου στα ογδόντα του χρόνια (πέθανε σε ηλικία 95 ετών).
Η σειρά του “Τα 115 polaroid της Άννας”, παρουσιάσθηκαν πέρυσι τέτοιο καιρό στη πολύ γνωστή γκαλερί Gagosian της Νέας Υόρκης και έκαναν όχι απλά θόρυβο αλλά πάταγο στους καλλιτεχνικούς κύκλους. Παράλληλα την ίδια περίοδο στο φημισμένο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης οι επισκέπτες έκαναν τεράστιες ουρές για να δουν την έκθεση – αφιέρωμα στο έργο του με τίτλο “Balthus: Γάτες και κορίτσια – ζωγραφιές και προκαταλήψεις”.
Η πουριτανική και συντηρητική Αμερική αδιαφόρησε ανεχόμενη τις πολύ ιδιαίτερες και διφορούμενες φωτογραφικές του δημιουργίες.
Ο 87χρονος Balthus το 1995 και δίπλα του η τότε 11χρονη Anna Wahli
Δε συνέβη όμως το ίδιο και στη Γερμανία. Και μόνον η αναγγελία ότι το φημισμένο Μουσείο Folkwang της πόλης Essen θα έδειχνε όχι 115 αλλά όλες, δηλαδή συνολικά 2.000 Ρolaroid με τις ανήλικες μούσες του καλλιτέχνη ξεσήκωσε θύελλα αντιδράσεων που κορυφώθηκαν λίγες μέρες πριν το άνοιγμα της έκθεσης. Και οδήγησαν τη διεύθυνσή του Μουσείου στην ακύρωσή της υπό τον φόβο σοβαρών ποινικών κυρώσεων.
Όλο αυτό το κύμα διαμαρτυριών και ατελείωτων συζητήσεων ιδιαίτερα στη Γερμανία για το τι είναι Τέχνη και τι όχι, για το που βρίσκονται τα όρια μεταξύ του καλλιτεχνικά αποδεκτού και του ηθικά απορριπτέου, για το πως και που… έβρισκε τα μοντέλα του ο γηραιός καλλιτέχνης, έβγαλε στη “φόρα” διάφορες λεπτομέρειες που τα διεθνή μέσα ενημέρωσης φρόντισαν να αναδείξουν. Αναφέρουμε χαρακτηριστικά μία από αυτές. Λατρεμένη μούσα του Balthus ήταν η μικρή Anna Wahli, που ζούσε με την οικογένειά της στο καντόνι της Vaud, στo Rossiniere της Ελβετίας, μέρος όπου έζησε τα τελευταία χρόνια της ζωής του και ο διάσημος καλλιτέχνης.
Οι γονείς της μικρής ήταν εύποροι (γιατρός ο πατέρας της) και γνώριζαν πολύ καλά ότι η κόρη τους όχι μόνον επισκέπτονταν το ατελιέ του γείτονα καλλιτέχνη αλλά και ότι πόζαρε γι’ αυτόν, έχοντας μάλιστα δει και τις Ρolaroid. Οι πόζες της μικρής Άννας ξεκίνησαν όταν αυτή ήταν 8 ετών και σταμάτησαν στα 16 της. Η σχέση της αυτή υπήρξε καθοριστική για τη ζωή της, οδηγώντας τη να γίνει σήμερα ψυχοθεραπεύτρια και κοινωνική λειτουργός.
Πέρα όμως από αυτή την χαρακτηριστική ιστορία του τρόπου σκέψης μιας μέσης αστικής Ελβετικής οικογένειας, ουδέποτε στην πολύχρονη καριέρα του ζωγράφου υπήρξαν δικαστικές διαμάχες ή άλλου είδους εμπλοκές με αφορμή την αδυναμία του στην “απαθανάτιση της παιδικής αθωότητας” (έτσι χαρακτήρισαν οι κριτικοί τέχνης αυτή του την ιδιαιτερότητα). Συγκεκριμένα η επιμελήτρια της έκθεσης στο Metropolitan της Ν.Υ., ανέφερε χαρακτηριστικά ότι: “Ο Balthus μετατρέπει τον υποσυνείδητο έμφυτο ερωτισμό των κοριτσιών σε τέχνη…”
Και οι συζητήσεις για τις ηθικές, νομικές, καλλιτεχνικές και άλλες διαστάσεις του έργου του καλά κρατούν ολόκληρους μήνες τώρα και όλο αυτό με αφορμή τα Ρolaroid και όχι τους αντίστοιχους ζωγραφικούς πίνακες του καλλιτέχνη, αν αυτό κάτι σας λέει.
