Aπό ετών έχουν εξαφανιστεί από τις πλατείες των Αθηνών και των υπόλοιπων πόλεων της χώρας οι υπαίθριοι φωτογράφοι. Γραφικότητα που άφησε πίσω της σπουδαία τεκμήρια στα οικογενειακά φωτογραφικά αρχεία. Εμφανίστηκαν στους δρόμους και στις πλατείες των Αθηνών το 1912-13. Πρόσφυγες οι περισσότεροι, με κύριο χαρακτηριστικό τους το ξύλινο τρίποδο. Μηχανές βαμμένες αναλόγως προς το γούστο του φωτογράφου και διακοσμημένες με φωτογραφίες του ίδιου ή με εντυπωσιακές καρτ ποστάλ.
Τις καθημερινές εξυπηρετούσαν κυρίως εκείνους που ήθελαν φωτογραφίες για διάφορες εργασίες τους, όπως π.χ. αστυνομικές ταυτότητες, διαβατήρια, πιστοποιητικά κ.ά. Τις Κυριακές και τις γιορτές εξυπηρετούσαν εκείνους που πόζαραν για μια αναμνηστική φωτογραφία φορώντας τα «καλά» τους. Δεκαετίες ολόκληρες οι ίδιες μηχανές και φωτογράφοι στο ίδιο στέκι. Με το πέρασμα των ετών μετατράπηκαν σε μάρτυρες για πρόσωπα και γεγονότα. Διασώθηκαν ελάχιστα από τα πολύτιμα αρχεία τους, τα οποία συνήθως ήταν παραπεταμένα σε κάποια γωνιά του σπιτιού τους. Πολλοί έβρισκαν απολαυστικό το θέαμα να παρακολουθούν την υπαίθρια φωτογράφιση και να σχολιάζουν τη στάση των φωτογραφούμενων.
Ο Μίλτος Γ. Λιδωρίκης (1871-1951) φρόντισε να διασώσει την απαρχή της εμφάνισής τους στην Αθήνα κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους. Μας παρέδωσε πολύτιμη μαρτυρία για τον χρόνο και τους τόπους εμφάνισης των υπαίθριων φωτογράφων, περιγράφοντας ταυτοχρόνως, με μάλλον ρομαντικό τρόπο, τις ατέλειες και τα ελαττώματά τους. Διότι οι πρώτες φωτογραφίες, οι οποίες τυπώνονταν επί τσίγκου και όχι επί χάρτου, ήταν πολύ σκούρες και θαμπές και «τρόμαζες να αναγνωρίσεις τον αδελφό σου», όπως χαριτολογούσε. Ενας από τους αρχαιότερους φωτογράφους της πλατείας Κλαυθμώνος ήταν ο Φίλιππος Τάγκαλος.
Η πλατεία Κλαυθμώνος, εξάλλου, υπήρξε ένα από τα κύρια στέκια τους και είχε μετατραπεί σε ένα απέραντο ατελιέ! Το 1920 υπήρχαν περισσότεροι από 250 υπαίθριοι φωτογράφοι στην Αθήνα και στον Πειραιά. Ηδη το 1924 «μετανάσται, δουλικά, γρηές, υπηρέτριες, ναύται, φιλάρεσκοι νέοι, γυναίκες που έχουν σχέσιν με τα βιβλιαράκια της υγειονομικής υπηρεσίας της αστυνομίας και, και, και…» κάλυπταν τις φωτογραφικές ανάγκες τους με τους υπαίθριους φωτογράφους. Το πρώτο πλήγμα στο επάγγελμα εμφανίστηκε τα τελευταία προπολεμικά χρόνια ταυτόχρονα με «το Κόντακ».
Πάντως, στα τέλη της δεκαετίας του 1950, σύμφωνα με μαρτυρία του δημοσιογράφου Νίκου Καμπάνη, περίπου 300 υπαίθριοι φωτογράφοι ήταν γραμμένοι στην επαγγελματική τους ένωση που ονομαζόταν «Φαέθων». Ηταν η εποχή που άρχισαν να προβληματίζονται με την εμφάνιση των αυτόματων φωτογραφικών μηχανών και των φωτογραφείων που λειτουργούσαν πλέον στις γειτονιές. Πάντως, είχαν και τη «γιορτινή» τους, τη μόνη από τις 365 ημέρες του χρόνου που αργούσαν. Στις 13 Νοεμβρίου οι υπαίθριοι φωτογράφοι των Αθηνών επέλεγαν να πραγματοποιήσουν μία εκδρομή συνήθως προς τη Λίμνη του Μαραθώνα.
Διαθέτουμε έναν απέραντο πλούτο χρονογραφημάτων και ρεπορτάζ που μας περιγράφουν την εξέλιξη του επαγγέλματος, τη χρησιμότητά του, τις ρομαντικές αλλά και τις δύσκολες στιγμές που βίωσαν οι ιδιόρρυθμοι αυτοί επαγγελματίες της υπαίθρου. Επέμειναν όσο μπορούσαν να εργάζονται ακόμα και όταν εμφανίστηκε η ψηφιακή φωτογραφία. Αλλά το 1981 είχαν απομείνει μόνον 20 εξ αυτών στην Αθήνα και στον Πειραιά. Οι ειδικές προδιαγραφές που απαιτούνταν πλέον για τις φωτογραφίες των ταυτοτήτων και τα αυτόματα μηχανήμα τα μείωσαν δραματικά τον φωτογραφικό αυτόν κλάδο.
Εξάλλου, η Ελλάς ήταν η τελευταία ευρωπαϊκή χώρα που διέθετε υπαίθριους φωτογράφους. Συμφώνως προς όσα αναφέρει ο Αλκής Ξ. Ξανθάκης στην εργασία του για την ιστορία της ελληνικής φωτογραφίας, ο τελευταίος υπαίθριος φωτογράφος εργαζόταν στον δημοτικό κήπο Δράμας. Ηταν ο Νικόλαος Αμπαρτζίδης, ο οποίος άσκησε το επάγγελμά του μέχρι το 2005, για να φύγει από τη ζωή έναν χρόνο αργότερα, σε ηλικία 82 ετών.
Από τον ΕΛΕΥΘΕΡΙΟ ΣΚΙΑΔΑ | Αναδημοσίευση από το περιοδικό ENJOY
Η ιστορία των υπαίθριων φωτογράφων | Πώς έζησαν και πότε εξαφανίστηκαν από την αγορά
