Γιατί δεν βρίσκεται στο κέντρο ενδιαφέροντος των επαγγελματιών φωτογράφων;
Σύμφωνα με μελέτες που μπορεί να επιβεβαιωθούν και από την προσωπική εμπειρία του καθενός, μόνον το 5% του συνολικού χρόνου που αφορά στη δημιουργία μιας φωτογραφίας πηγαίνει στη λήψη. Όλος ο υπόλοιπος χρόνος πάει στο editing, στην αρχειοθέτηση, στην επεξεργασία, στην -πιθανή- εκτύπωσή της κ.ά.
Κατ’ αντιστοιχία, αν δείτε λίγο γύρω σας κι αν κρίνετε οι περισσότεροι από τα προσωπικά σας ενδιαφέροντα, όλος σχεδόν ο ελεύθερος χρόνος του 90% των επαγγελματιών φωτογράφων αναλίσκεται στην ενημέρωση για θέματα τεχνολογίας και εξοπλισμού.
Το ενδιαφέρον είναι μεγάλο για τις νέες μηχανές που βγαίνουν στην αγορά, για τους φακούς, για τα προγράμματα επεξεργασίας, τις γρήγορες κάρτες, τους εκτυπωτές, τα φλας και τα φωτιστικά. Κάποιοι λίγοι -ελάχιστοι- ενδιαφέρονται για τα γενικότερα προβλήματα του κλάδου, ορισμένοι ασχολούνται κάπως με θέματα αισθητικής, βλέπουν δουλειές άλλων συναδέλφων ενώ μερικούς τους προσελκύουν θέματα marketing και προώθησης της δουλειάς και της επιχείρησής τους κλπ.
Το ερώτημα λοιπόν που προκύπτει ως απόρροια όλων των παραπάνω είναι το εξής: Γιατί π.χ. οι ζωγράφοι και οι γλύπτες μιλάνε σχεδόν μονότονα για την πώληση των έργων τους και για ότι συνδέεται με αυτό το κεφαλαιώδες ζήτημα ενώ οι επαγγελματίες φωτογράφοι δείχνουν σαν να μην ενδιαφέρονται σχεδόν καθόλου για τη διάθεση και πώληση των φωτογραφιών τους ως έργων τέχνης;
Γιατί διεθνώς το μόνιμο αφήγημα των πιο δημοφιλών site του επαγγελματικού φωτογραφικού κόσμου, των φωτογραφικών εκδόσεων και περιοδικών είναι η τεχνολογία, τα μυστικά και τα τρικ για πετυχημένες λήψεις και όχι κυρίως και πάνω απ’ όλα η ανάλυση της αισθητικής της φωτογραφικής τέχνης;
Μην βιαστείτε να μου απαντήσετε ότι το θέμα είναι καθαρά οικονομικό και τίποτα παραπάνω. Δηλαδή ότι είναι παντελώς ανύπαρκτη η αγορά της καλλιτεχνικής φωτογραφίας για να συντηρήσει οικονομικά κυρίαρχο λόγο γι’ αυτήν στα μέσα ενημέρωσης – σε αντίθεση με τα φωτογραφικά εργοστάσια που έχουν το χρήμα και ως εκ τούτου μπορούν να έχουν μόνιμα στραμμένα πάνω τους τα φώτα της δημοσιότητας.
Και φυσικά να συντηρούν μόνιμα και τον μύθο ότι νέος εξοπλισμός ίσον καλύτερες φωτογραφίες.
Πιστεύω ότι η ρίζα του ερωτήματος βρίσκεται βαθιά ριζωμένη στο συλλογικό υποσυνείδητο, όχι μόνον του ανυποψίαστου κοινού αλλά και ημών των ιδίων δηλ. των επαγγελματιών φωτογράφων για το τι εστί καλλιτεχνική φωτογραφία. Αυτή η γενικευμένη ασάφεια ή αν θέλετε η έλλειψη ισχυρής και τεκμηριωμένης άποψης έχει να κάνει με την ίδια τη φύση της φωτογραφίας που δυσκολεύεται να ανταποκριθεί σε τρία βασικά κριτήρια που θέτει η αγορά της τέχνης για να την αναγνωρίσει ως έργο τέχνης. Αυτά είναι: η πρωτοποριακή προσέγγιση του δημιουργού, η σπανιότητα και η αυθεντικότητα του έργου του.
Πώς να μιλήσει όμως κάποιος στον φωτογραφικό χώρο για το μεγάλο φετίχ της τέχνης που είναι η μοναδικότητα του καλλιτεχνικού έργου;
Ας δεχτούμε ότι μεταξύ των διαφόρων εκτυπώσεων μιας φωτογραφίας υπάρχουν διαφορές και ότι μόνον αυτή που την έχει τυπώσει ο ίδιος ο φωτογράφος αντιπροσωπεύει το έργο του. Όμως όταν η εικόνα αναπαράγεται ψηφιακά σε άπειρα και ακριβώς ίδια ψηφιακά αντίτυπα τί γίνεται; Το ερώτημα δεν είναι καθόλου ρητορικό.
Σας αναφέρω πως αντιμετώπισαν οι Γάλλοι το ζήτημα της μοναδικότητας του φωτογραφικού έργου. Όχι με λόγια αλλά με νόμο!
Ο (Γαλλικός) νόμος 91-1326 της 23/12/1991 ορίζει ακριβώς τα εξής: “Θεωρούνται ως έργα τέχνης φωτογραφίες των οποίων η εκτύπωση έχει πραγματοποιηθεί από τον ίδιο τον δημιουργό ή υπό την καθοδήγησή του ή από εξουσιοδοτημένο από αυτόν τρίτου προσώπου, είναι υπογεγραμμένες από τον ίδιο τον δημιουργό ή πιστοποιημένες ως γνήσιες από τον ίδιο ή από δικαιούχους του έργου, αριθμημένες μέχρι τριάντα αντίτυπα σε κάθε είδους διάσταση και υλικά εκτύπωσης. Κάθε εκτύπωση που πραγματοποιείται μετά το θάνατο του δημιουργού πρέπει να αναφέρεται ευανάγνωστα ως τέτοια στο πίσω μέρος του έργου”.
Φυσικά στην Ελλάδα δεν έχουμε τέτοιους… περίεργους νόμους, όμως κι αν είχαμε θα άλλαζε κάτι; Θα ρυθμίζονταν αυτόματα η απορρυθμισμένη ή μάλλον ανύπαρκτη αγορά έργων τέχνης; Σίγουρα όχι. Άρα λοιπόν γι αυτό όλη η κουβέντα μεταξύ των επαγγελματιών στρέφεται εκεί που βγαίνει το μεροκάματο: Στις ποικίλες χρήσεις της φωτογραφίας στην καθημερινή ζωή, στην αγορά και στην παραγωγή, στη βιομηχανία των αναμνήσεων. Όμως αυτό είναι άλλο πράγμα και δεν έχει καμία απολύτως σχέση με την αφετηρία της καλλιτεχνικής δημιουργίας και με την πώληση μιας φωτογραφίας ως αυτόνομου και αυθύπαρκτου έργου τέχνης.
