Μεγάλo Λιβάδι, Σέριφος. Μεταλλωρύχοι ποζάρουν μπροστά σε στοά στο -τότε- μεταλλείο
Γύρω στα τέλη του 19ου αιώνα, ίσως και λίγο νωρίτερα, άρχισε η ουσιαστική εξόρυξη μετάλλων στην Ελλάδα από εταιρείες στις οι οποίες είχαν παραχωρηθεί αποκλειστικά δικαιώματα από το Ελληνικό κράτος. Το 1880 την εκμετάλλευση των μεταλλευμάτων της Σερίφου ανέλαβε εργολαβικά από την εταιρεία «Σέριφος Σπηλιαζέζα» ο γερμανός Emile Grohmann. Την περίοδο 1885-1910, υπήρξε συστηματική ανοδική αύξηση της παραγωγής σιδηρομεταλλευμάτων, μέχρι το 1910, περίπου. Θετική συνέπεια ήταν ο διπλασιασμός του πληθυσμού, εξαιτίας της άφιξης νέων μεταλλωρύχων. Οι συνθήκες εργασίας όμως ήταν κακές, η ασφάλεια ανύπαρκτη και τα ημερομίσθια πενιχρά. Εκτός όλων αυτών, το 1915 υπήρξε κρίση στις τιμές των μετάλλων με συνέπεια τη μείωση της παραγωγής. Τον Αύγουστο του 1916 οι μεταλλωρύχοι κηρύξαν απεργία, που οργάνωσε ο πρώιμος συνδικαλιστής Κωνσταντίνος Σπέρας. Οι διαβουλεύσεις δεν έφεραν κανένα αποτέλεσμα με συνέπεια οι μεταλλωρύχοι να καταλάβουν το λιμάνι και να μην επιτρέπουν επί 20 ημέρες τη φόρτωση των μεταλλευμάτων. Η απεργία αυτή χαρακτηρίστηκε τότε «στασιαστικό κίνημα» από ορισμένους αθηναϊκούς κύκλους. Έτσι στις 21 Αυγούστου επενέβη η χωροφυλακή υπό τον υπομοίραρχο Χρυσάνθου η οποία κατόπιν διαταγής του, άνοιξε πυρ κατά των απεργών που εμπόδιζαν τη φόρτωση με συνέπεια να σκοτωθούν τέσσερις απεργοί. Οι μεταλλωρύχοι αντέδρασαν και επιτέθηκαν με πέτρες και ξύλα, σκοτώνοντας τέσσερις χωροφύλακες, μεταξύ αυτών και τον επικεφαλής, ενώ τραυμάτισαν κι άλλους. Οι απεργοί κατέλαβαν κατόπιν τα μεταλλεία στο Μεγάλο Λιβάδι και ύψωσαν τη Γαλλική σημαία.
Τις επόμενες μέρες οι εξεγερμένοι ελέγχαν το νησί. Στις αρχές Σεπτεμβρίου έφτασε εκεί το πολεμικό «Αυλίς» με 250 στρατιώτες και δικαστικούς από τη Σύρο. Η διοίκηση του σωματείου και ορισμένοι εργάτες συνελήφθησαν και φυλακίστηκαν στη Σύρο. Έτσι έληξε άδοξα η πρώτη μεγάλη και δραματική απεργία που βάφτηκε με αίμα…
Έχω αναφερθεί από τη σελίδα αυτή για το ρόλο και τη σημασία που έχει (τουλάχιστον μέχρι τις μέρες μας) το φωτογραφικό ντοκουμέντο.
Μια φωτογραφία από τις τραγικές στιγμές στη Σέριφο θα ήταν ένα εξαιρετικά πολύτιμο ιστορικό στοιχείο. Απ’ όσα γνωρίζω, όμως, δεν υπάρχει. Ας μην ανησυχούμε όμως γι’ αυτό!
Πιστεύω ότι σε μερικά χρόνια κάποιο άλλο ή το ίδιο, αλλά σε νεότερη έκδοση Photoshop, θα μπορεί με σχετική ακρίβεια να μας δημιουργήσει… το συμβάν!
Υπάρχουν όμως φωτογραφίες, όλες τους δημοσιευμένες και γνωστές, με τους μεταλλωρύχους να ποζάρουν στην είσοδο των μεταλλείων στο Μεγάλο Λιβάδι. Δύο από αυτές βρέθηκαν στα χέρια σπουδάστριάς μου ή οποία και μου τις παραχώρησε για να τις αντιγράψω. Τραβήχτηκαν από κάποιον άγνωστο ως σήμερα φωτογράφο οποίος φωτογράφησε τα μεταλλεία και τους εργαζόμενους το 1906, προφανώς κατ’ εντολήν της εταιρείας. Είναι βέβαιο ότι ορισμένοι από αυτούς που ποζάρουν, κοιτάζοντας με την πρέπουσα σοβαρότητα το φακό, πρέπει να είχαν λάβει μέρος στην απεργία του 1916. Ίσως κάποιοι να ήταν ανάμεσα στους νεκρούς της μεγάλης αυτής απεργίας …
