Harry Calahan 1912-1999
1912: Γέννηση στο Détroit, Μίτσιγκαν (ΗΠΑ)
1936: Δουλεύει για την Chrysler, παντρεύεται την Eleanor
1945: Εργάζεται ως φωτογράφος πλήρους απασχόλησης
1947: Πρώτη έκθεση
1949: Αρχίζει να διδάσκει στο Ινστιτούτο Σχεδίου του Σικάγου
1955: Συμμετέχει στην έκθεση “Η οικογένεια του Ανθρώπου”
1964: Εκδίδεται η πρώτη μονογραφία του
1978: Εκπροσωπεί τις ΗΠΑ στη Biennale τις Βενετίας
1999: Πεθαίνει στην Atlanta, Γεωργία (ΗΠΑ)
Στις ΗΠΑ, στα μέσα του 20ου αιώνα, η φωτογραφία αστικού τοπίου αναπτύσσεται γύρω από δύο κύριους πόλους: Τη Νέα Υόρκη και το Σικάγο. Η Νέα Υόρκη δικαίως έχει τραβήξει την προσοχή γιατί έχει φιλοξενήσει πολλούς ξένους φωτογράφους που έχουν γίνει διάσημοι (Robert Frank, William Klein…). Όμως η επιρροή της σχολής του Σικάγου είναι εξίσου σημαντική με σημείο αναφοράς το έργο και την προσωπικότητα του Harry Callahan. Δούλευε ως μηχανικός στο εργοστάσιο της Chrysler Motor μέχρι τα 33 του χρόνια. Όμως οι διαδοχικές του συναντήσεις με τους Moholy-Nagy, Ansel Adams, Alfred Stieglitz, Helen Levitt και Paul Strand, τον ωθούν να επικεντρωθεί καθ` ολοκληρία στη φωτογραφία. Διακριτικός καλλιτέχνης, όμως πολύ παραγωγικός, ο Callahan θα αφήσει πίσω του μια πλούσια καριέρα ως επαγγελματίας φωτογράφος ειδικά στο Ινστιτούτο Σχεδίου του Σικάγου. Μακριά από τους προβληματισμούς του κλασικού ρεπορτάζ, θα αντιμετωπίσει το αστικό σύμπαν σαν ένα τόπο μυστηρίου και σκιών όπου ντελικάτες σιλουέτες ενσωματώνονται διακριτικά σ’ ένα αρχιτεκτονικό ντεκόρ επιλεγμένο σχολαστικά.
Δουλεύοντας με ηρεμία, υπομονή και τελειομανία, δημιουργεί συνθέσεις με εξαιρετική ακρίβεια όπου ο γραφισμός ποτέ δεν καταβροχθίζει το νόημα της εικόνας.
Στη συνέχεια η δουλειά στο εργαστήριο επιμηκύνει την ματιά του με όχημα εκτυπώσεις σκοτεινές και ταυτόχρονα φωτεινές, που ακόμη και σήμερα παραμένουν χαρακτηριστικά δείγματα του είδους. Υπήρξε επίσης ένας από τους μεγάλους πειραματιστές του φωτογραφικού μέσου παίζοντας εξαίσια με τις υπερεκθέσεις και υποεκθέσεις των εικόνων, προκαλώντας υποφωτισμούς ή το αντίθετο πλησιάζοντας στο απόλυτο λευκό υπερφωτίζοντας με ρηξικέλευθο τρόπο… Οφείλουμε αναμφίβολα να υπογραμμίσουμε το γεγονός ότι σε πολλές φωτογραφίες του απεικονίζεται η γυναίκα του Eleanor η οποία υπήρξε πιθανότατα το μοναδικό του μοντέλο, δίνοντας σ` αυτή τη σχέση μοναδικό χαρακτήρα. Όλες οι προσωπικές του αναζητήσεις έχουν διαμορφώσει την εικόνα ενός δημιουργού μεταξύ των μεγάλων διανοητών της όρασης και του βλέμματος και ως σημαίνουσα προσωπικότητα στην ιστορία της φωτογραφίας. Έστω κι αν ποτέ ο ίδιος δεν θέλησε να διατυπώσει κάποια θεωρητική θέση για την προσέγγισή του, ούτε να δημιουργήσει “σχολή”, η επιρροή του σε αναρίθμητους “φωτογράφους δρόμου” παραμένει ακόμη και σήμερα αισθητή.
Νέα Υόρκη, ΗΠΑ, 2012
Μέσα στον αστικό χώρο, ο Callahan με δίδαξε να επιμηκύνω το “γεωμετρικό” βλέμμα του Cartier–Bresson ενσωματώνοντας τη δύναμη των σκιών και την ένταση του κοντράστ. Μία ανθρώπινη παρουσία δεν χρειάζεται να καταλαμβάνει μεγάλο μέρος του κάδρου για να αποδώσει δυναμική χροιά στην εικόνα. Όπως στην παραπάνω εικόνα με αυτό το Νεοϋρκέζικο στιγμιότυπο όπου χρησιμοποίησα φακό 28mm tilt & shift.
Η “καθαρόαιμη” α/μ και έγχρωμη φωτογραφία
Το έργο του Callahan είναι τόσο πλούσιο και καινοτόμο που είναι πολύ δύσκολο κάποιος να αντλήσει μόνον μερικά “μαθήματα”. Σε κάθε περίπτωση πρέπει να ξεχωρίσουμε το γεγονός ότι υπήρξε ένας από τους πρώτους που δούλεψαν με “σειρές φωτογραφιών” μ’ ένα corpus εικόνων που δεν διαφοροποιούνται κατ’ ανάγκη μεταξύ τους από τα θέματα που απεικονίζουν αλλά από τον τρόπο που τα ερμηνεύουν. Πέτυχε απόλυτα αυτό που ο καθένας αναζητά στη δημιουργία μιας σειράς: Να είναι πληθωρικός χωρίς να είναι περιττός. Το μακρόχρονο οπτικό χρονικό της συναισθηματικής του σχέσης με την σύζυγό του Eleanor επιβεβαιώνει του λόγου το αληθές.
Cévennes, Γαλλία, 2012
Γυμνό σε α/μ όπου προσπάθησα να ξαναβρώ την γραφιστική λεπτότητα και τα παιχνίδια με τις σκιές στα οποία συχνά κατέφευγε ο Callahan για να φωτογραφίσει τη σύζυγό του Eleanor. Η λήψη έγινε με μεσαίου φορμά αναλογική μηχανή (6×7) με χρήση υπερευρυγωνίου φακού (αντίστοιχου με 28mm στο φορμά 24×36).
Οι εικόνες του σωρεύονται στο διάβα του χρόνου, τα γυμνά αναμειγνύονται με τα πορτραίτα, τα γραφιστικά γκρο πλάνα γειτνιάζουν με τις σκηνές δρόμου δημιουργώντας μία αψεγάδιαστη στιλιστική συνοχή. Πως εξηγείται αυτό; Χωρίς αμφιβολία από αυτήν τη λεπτότητα που χαρακτηρίζει την ματιά του, από αυτό τον διακριτικό και συνάμα απόμακρο τρόπο, να ενσωματώνει συναισθήματα και ευαισθησίες σε συνθέσεις που μπορούσαν να εκλειφθούν με μια πρώτη ματιά ως ψυχρές και ασυνάρτητες.
Σαντιάγκο Χιλής, Χιλή, 2004
Ο Harry Callahan ήταν ένας από τους πρώτους που λάνσαρε στη “φωτογραφία δρόμου” το έγχρωμο slide. Μου έδειξε μ’ αυτόν τον τρόπο πώς μπορούμε να διατηρήσουμε την ίδια γραφιστική καταγραφή τόσο με έγχρωμο όσο και α/μ φίλμ χρησιμοποιώντας ακριβώς την ίδια υποέκθεση. Σε αυτή την λήψη έχω εκθέσει το φίλμ slide που χρησιμοποίησα στα 200 ISO (αντί των 100 ISO που ήταν ή “νορμαλ” ευαισθησία του), κάτι που μου επέτρεψε να πάρω βαθύ μαύρο στο πίσω πλάνο και να τονίσω πιο πολύ τα χρώματα.
Με όποιο θέμα κι αν καταπιάνεται ο Callahan απορρίπτει κάθε είδους ευκολία. Τόσο με το έγχρωμο όσο και με το ασπρόμαυρο. Αυτή η ιδιαιτερότητα αναδεικνύεται εξ άλλου στο μοναδικό του βιβλίο με έγχρωμες φωτογραφίες “Harry Callahan: Color 1975-1980” όπου ανακάλυψα τη δουλειά του το 1985. Αυτό με ώθησε από την αρχή της καριέρας μου, και σε πλήρη ασυμφωνία με τους “καθηγητές μου”, να κουβαλάω πάντα μαζί μου δύο φωτογραφικές μηχανές, τη μία για τις έγχρωμες λήψεις και την άλλη για τις ασπρόμαυρες. Αυτές οι δύο “καταγραφές” πάντοτε μου φαίνονταν συμπληρωματικές κι όχι ανταγωνιστικές. Η επιρροή του στην φωτογραφική πρακτική μου έπαιξε αποφασιστικό ρόλο στη γραφιστική προσέγγιση του αστικού χώρου όπου για πολύ καιρό έδινα μεγαλύτερη έμφαση στο φως και στον διάκοσμο παρά στα πρόσωπα και στις εκφράσεις των περαστικών. Μία φορμαλιστική προσέγγιση για την οποία θα ξαναμιλήσουμε με λεπτομέρειες σε ξεχωριστό άρθρο που θα είναι αφιερωμένο στο Ray K. Metzker, έναν άλλο μεγάλο ποιητή του αστικού τοπίου που υπήρξε ο πιο λαμπρός μαθητής του Callahan της σχολής του Σικάγου…
“Harry Callahan: The photographer at work”
Πρόκειται για μία εξαιρετική μονογραφία, με τολμηρή σελιδοποίηση, που εκδόθηκε το 2006 από το κέντρο Δημιουργικής Φωτογραφίας του Phoénix, της Arizona.
Mε αφορμή την έκδοση του βιβλίου του Ιnfluences με τις φωτογραφικές επιρροές που δέχτηκε, ο εδώ και πολλά χρόνια τακτικός Γάλλος συνεργάτης μας Jean Christophe Béchet, μας προτείνει ένα οδοιπορικό μέσα από τα μονοπάτια της ιστορίας της φωτογραφίας.
Ο J.C.B. σταχυολόγησε 51 ονόματα γι’ αυτή τη σύντομη ιστορία της φωτογραφίας που είναι ταυτόχρονα πρακτική και αυτοβιογραφική. Έτσι θα σας προτείνουμε ανά τακτά διαστήματα και από ένα νέο κεφάλαιο αυτού του εξαίρετου βιβλίου ακολουθώντας την χρονολογική σειρά γέννησης των φωτογράφων.
Τ.Τζίμας
