Πού αρχίζουν και πού τελειώνουν τα όρια κάθε καλλιτέχνη;
Ο Andy Warhol, μετά θάνατον, ακόμη προκαλεί. Ο σλοβάκικης καταγωγής Warhol (Warhola ήταν στην πραγματικότητα το επίθετό του), καταφέρνει ακόμη και τώρα να αναταράσσει τα νερά της διεθνούς αγοράς της τέχνης. Για την ακρίβεια, όχι ο ίδιος, αλλά το ομώνυμο Ίδρυμα στις ΗΠΑ, το οποίο τα τελευταία τέσσερα χρόνια βρίσκεται σε δικαστική διαμάχη με μία γυναίκα… φωτογράφο.
Σε προηγούμενο post στο blog μου είχα παρουσιάσει την γνωστή πλέον υπόθεση που έχει φτάσει στα δικαστήρια τα τελευταία χρόνια, εξαιτίας ενός πορτραίτου του μουσικού Prince. Η Lynn Goldsmith τον είχε φωτογραφήσει το 1981, σε μία κλασική λήψη της περιόδου, με λευκό, απλό φόντο αλλά τονίζοντας μέσω της φωτογραφίας, το ιδιαίτερο και φωτογενές πρόσωπο του Prince. O Warhol, με τις πασίγνωστες εικαστικές του παρεμβάσεις, μεταμόρφωσε το φωτογραφικό πορτραίτο, μετατρέποντας το σε άλλη μία από τις χαρακτηριστικές του προσωπογραφίες.
Το πορτραίτο του Prince από την φωτογράφο Lynn Goldsmith, 1981
Όμως εκεί είναι που ξεκίνησαν όλα και μοιάζουν ειδικά σήμερα να κρέμονται από μία κλωστή που αφορά στα, όχι τόσο σαφή, όρια των δημιουργικών πνευματικών δικαιωμάτων. Συγκεκριμένα, τα διεθνή μίντια αναφέρονται στο τί συνιστά “fair use”, ειδικά στην εικαστική επαναχρησιμοποίηση και επαναπροσδιορισμό διάσημων έργων τέχνης.
Με απλά λόγια, κατά πόσο μπορεί – και θα έπρεπε – ένας καλλιτέχνης να παίρνει ένα έργο τέχνης άλλου δημιουργού και να το αξιοποιεί (ή εκμεταλλεύεται;) προκειμένου να δημιουργήσει την δική του/της εκδοχή; Τα πράγματα περιπλέκονται ακόμη περισσότερο αν πρόκειται για αστέρες των τεχνών και κατά πόσο αναγνωρίζεται η σημασία του αρχικού έργου.
Andy Warhol. Φωτογραφία του David Pickoff/AP
Ο Warhol δεν είναι βέβαια ο μόνος που βασιζόταν στα λεγόμενα ready-made, ήδη και ο φωτογράφος, εικαστικός Richard Prince, έχει οδηγηθεί στα δικαστήρια για σχετικά θέματα.
Τίθεται όμως ένα βασικότατο ζήτημα τελικά: πόσο πιο διάσημος γίνεται ο καλλιτέχνης που έχει χρησιμοποιήσει έργο κάποιου άλλου και κατά πόσο είναι διαθέσιμος να αποδώσει τα εύσημα στον αρχικό δημιουργό. Εκεί τα όρια είναι συχνά αρκετά θολά…
