Φθάνουν άραγε μία – δύο καλές φωτογραφικές μηχανές, κάποιες γνώσεις Photoshop και μία τελείως αυτοματοποιημένη διαδικασία εκτύπωσης για να ασκήσει κάποιος σήμερα το επάγγελμα του φωτογράφου; Θα ήταν έξω από κάθε λογική να επιχειρήσω μέσα στα περιορισμένα πλαίσια αυτού του σημειώματος να αναλύσω ολόκληρο το πλέγμα της φωτογραφικής παιδείας και πως αυτή παρέχεται στη χώρα μας. Θα περιοριστώ σε κάποιες επισημάνσεις.
Μπορεί πριν από τριάντα χρόνια η φωτογραφική εκπαίδευση να ήταν ανύπαρκτη στην Ελλάδα όμως σήμερα τα πράγματα είναι διαφορετικά. Αν κάποιος θελήσει να σπουδάσει φωτογραφία μπορεί να στραφεί είτε σε Κρατικές Σχολές και Ιδρύματα (ΙΕΚ, ΤΕΙ, Πανεπιστήμια) είτε σε Κέντρα Ελεύθερων Σπουδών είτε εναλλακτικά να επιλέξει σεμινάρια κάθε είδους και επιπέδου. Ακόμη μπορεί μόνος του να μάθει πολλά είτε από το διαδίκτυο είτε μελετώντας βιβλία και έντυπα που στο πρόσφατο ακόμη παρελθόν δεν υπήρχαν στην ελληνική γλώσσα. Όσο για την τεχνική κατάρτιση οι Γιαπωνέζοι έχουν φροντίσει να απλοποιήσουν πλήρως στη χρήση τους τα σύγχρονα εργαλεία του φωτογράφου. Φανταστείτε πόσο δύσκολο ήταν στην εποχή του φιλμ να κάνει κάποιος π.χ. νυχτερινή λήψη. Να ισορροπήσει τις θερμοκρασίες των χρωμάτων, το έντονο μπλε στο σούρουπο… Τώρα μ` ένα απλό κλικ έχεις μία άψογη εικόνα στην κάρτα σου.
Άρα θα μου πείτε που είναι το πρόβλημα; Κατά την γνώμη μου εντοπίζεται ακριβώς εδώ: στο γεγονός ότι πολύ εύκολα κάποιος σήμερα μπορεί να δηλώσει “φωτογράφος” και να ασκήσει το επάγγελμα. Και για να προλάβω κάποιους διευκρινίζω ότι δεν εννοώ την περίφημη “πιστοποίηση” που συζητείται δεκαετίες στον κλάδο χωρίς απτό αποτέλεσμα, αλλά κάτι άλλο βαθύτερο που πρέπει να χαρακτηρίζει τον σύγχρονο φωτογράφο: την αισθητική και καλλιτεχνική παιδεία. Την καλή γνώση της ιστορίας της φωτογραφίας και του έργου των μεγάλων φωτογράφων, των αισθητικών ρευμάτων και των τάσεων που διαμόρφωσαν στο διάβα του χρόνου την αισθητική της φωτογραφικής εικόνας. Αλλά ακόμη φιλοσοφικά και υπαρξιακά ζητήματα που συνδέονται με την φωτογραφία όπως η σχέση της με την πραγματικότητα, με τις ιδέες μας, με την κυρίαρχη αντίληψη για την κοινωνία, για τον κόσμο. Διακρίνω ήδη σε ορισμένους το χαμόγελο στα χείλη τους και σε ακόμη περισσότερους έτοιμη την ατάκα: ‘’… Εδώ κλείνουμε τα μαγαζιά μας, ο κόσμος δεν έχει λεφτά να φάει και συ μιλάς για υψηλή αισθητική και θέματα που αφορούν τους χορτάτους;” Ναι, σ’ αυτό ακριβώς αναφέρομαι!
Μου έχει κάνει φοβερή εντύπωση να βρίσκομαι σε συναθροίσεις επαγγελματιών φωτογράφων και να ακούω συχνά πυκνά να διαμαρτύρονται ότι βαρέθηκαν τις τεχνικές παρουσιάσεις, τα νέα μοντέλα μηχανών, τα νέα printer και όλα τα καλούδια της τεχνολογίας. Να δηλώνουν προς μεγάλη μου έκπληξη ότι τους λείπουν οι παρουσιάσεις και οι αναλύσεις του έργου διάσημων φωτογράφων, θέματα φωτογραφικής αισθητικής και γενικότερα ζητήματα καλλιτεχνικής παιδείας. Κι αυτό γιατί έτσι θα μπορέσουν να αντλήσουν έμπνευση για τη δουλειά τους ανανεώνοντας την φωτογραφική τους ματιά και αισθητική και πολλά άλλα. Έχω προσωπικά τύχει να ακούσω αυτά τα παράπονα σε τουλάχιστον πέντε μεγάλες συγκεντρώσεις επαγγελματιών φωτογράφων.
Θεωρώ ότι το θέμα είναι σοβαρό και χρήζει περαιτέρω ανάλυσης από τους εκπαιδευτικούς φορείς της πολιτείας και από όλους τους αρμόδιους. Παρά τις φιλότιμες προσπάθειες που έχουν κάνει τα Σωματεία – και είναι πολλές – το θέμα ‘‘της διά βίου μάθησης’’ των φωτογράφων ξεπερνάει τις δυνατότητές τους. Είναι αδύνατον για πολλούς λόγους να το διεκπεραιώσουν μόνα τους.
