“Κυρίως φωτογράφιζε, ηλίθιε, μην σκέφτεσαι πολύ, δεν είσαι κανένας στοχαστής. Κατέγραφε.”
Όλοι ξέρουμε πως φωτογραφίζει. Και όλοι ξέρουμε πως φωτογραφίζει αριστουργηματικά. Όμως λίγοι γνωρίζαμε μέχρι σήμερα πως ο αεικίνητος ταξιδιώτης που κοιμόταν κάτω απ’ τ’ αστέρια, κράταγε υπομονετικά και οργανωμένα δεκάδες ημερολόγια.
Ο Josef Koudelka από την τραγική εισβολή των σοβιετικών τανκς στην Πράγα το 1968, άρχισε να περιηγείται σε όλη την Ευρώπη σαν ένας μπoέμ άστεγος που δεν τον ένοιαζαν ιδιαίτερα τα επίγεια.
της Ιωάννας Βασδέκη
Ακόμη και τώρα που συγκαταλέγεται στα ιερά τέρατα της παγκόσμιας φωτογραφίας, διατηρεί διαφορετική σχέση με τα υλικά αγαθά. To 2017, στο δρόμο του από το Παρίσι προς Νέα Υόρκη, έγραψε: «Όλοι εδώ μιλούν για χρήματα, πώς να πουλήσουν, πώς να κερδίσουν περισσότερα. Χρειάζομαι μόνο χρήματα για να ζήσω, για να μπορώ να ζήσω και να συντηρήσω τα παιδιά μου. Δεν νιώθω καλά όταν πρέπει να πουλήσω. Δεν αισθάνομαι καλά όταν έχω περισσότερα από άλλους».
68 ημερολόγια! Διόλου ευκαταφρόνητος αριθμός, ο οποίος αναμφίβολα δείχνει πολλά για τον μοναδικό αυτόν δημιουργό. «Ποτέ μην ελπίζεις ότι κάποιος θα σε βοηθήσει με κάτι, πρέπει να βοηθήσεις τον εαυτό σου!» Ο Josef Koudelka μιλούσε στον εαυτό του στην πρώτη σελίδα του ημερολογίου του, σε μια εποχή που ήταν ήδη μέλος του πρακτορείου Magnum Photos, ως Τσεχοσλοβάκος πρόσφυγας.
«Αν έχεις την ευκαιρία να είσαι ελεύθερος, μην είσαι σκλάβος, να είσαι ελεύθερος», μονολογούσε σε ένα από τα ημερολόγιά του. Και πρόσθετε σχεδόν ως ένας σύγχρονος Γκάντι, “Μην έχεις καμία περιουσία, μην αγοράζεις τίποτα, μην είσαι υλιστής. Να έχεις μόνον αυτό, με το οποίο δουλεύεις”.
“Δεν ήταν δυνατόν να συμπεριληφθούν όλα του τα γραπτά σε μία έκδοση”, σημειώνει ο ιστορικός τέχνης Tomas Pospech στον οποίον ανέθεσε ο μεγάλος φωτογράφος την επιμέλεια των ημερολογίων του. Παρόλα αυτά, πρόκειται για μία γιγάντια έκδοση, αποτελούμενη από πάνω από 400 σελίδες με φράσεις από τους μονόλογους του Koudelka.
Kι έτσι μαθαίνουμε ξαφνικά πως ο Josef Koudelka δεν είναι απλώς ένας κύριος που κοιμόταν κάτω από τ’ αστέρια, έτρωγε ψωμί και τυρί πάνω σε μια σελίδα εφημερίδας και φωτογράφιζε μποέμικα σε όλη την Ευρώπη. Μαθαίνουμε πως για κάποιον λόγο τελικά ξεχωρίζουν οι πιο σπουδαίοι άνθρωποι, γιατί δεν είναι μόνο να καταφέρουν κάτι αξιοσημείωτο, είναι τελικά η ίδια τους η ζωή να είναι μια υπενθύμιση σε όλους εμάς, της αποφυγής του τετριμμένου, του ανιαρού και του αναμενόμενου…
