Κατά τη γνώμη του γράφοντος, και όχι μόνον, η Λένι Ρίφενσταλ, υπήρξε μια από τις πιο δυναμικές και αμφιλεγόμενες προσωπικότητες του 20ου αιώνα, κι αυτό γιατί αγαπήθηκε και μισήθηκε όσο λίγοι. Η ζωή της -σαν παραμύθι- ήταν γεμάτη με περιπέτεια και δόξα αλλά και με περιόδους δύσκολες. Τις τελευταίες όμως κατόρθωνε πάντοτε να τις ξεπερνά( φωτογραφία επάνω: Η ιερή φλόγα ταξιδεύει στην Ελλάδα).
Το παρόν άρθρο δεν έχει σκοπό ούτε αρκετό χώρο για να αναφερθεί και να περιγράψει την περιπετειώδη ζωή της. Άλλωστε αυτό το έκανε η ίδια στην ογκώδη αυτοβιογραφία της, η οποία κυκλοφόρησε και στα ελληνικά με τίτλο Λένι Ρίφενσταλ, Αυτοβιογραφία (εκδ. Terzo Βooks).
H Helene Bertha Amalie (Leni) Rietenstahl γεννήθηκε στις 22 Αυγούστου του 1902 στη Γερμανία και προερχόταν από εύπορη οικογένεια. Η Λένι αρχικά ήθελε να ασχοληθεί με τις εμπορικές επιχειρήσεις του πατέρα της, αλλά η μητέρα της την ώθησε προς το χορό. Άρχισε να σπουδάζει μπαλέτο σε ηλικία 16 χρονών και γρήγορα διακρίθηκε. Όταν τα χορευτικά κυκλώματα στο Βερολίνο, αλλά και στο εξωτερικό, άρχισαν να την αναγνωρίζουν, εκείνη στράφηκε προς τον κινηματογράφο, σαν ηθοποιός και σκηνοθέτης.
Η ταινία την οποία σκηνοθέτησε και έλαβε μέρος σαν ηθοποιός, “Μπλε Φως”, βραβεύτηκε με αργυρό μετάλλιο στο Φεστιβάλ της Βενετίας, το 1932.
Η βουβή αυτή ταινία προκάλεσε το ενδιαφέρον του Χίτλερ, ο οποίος πίστεψε ότι η όμορφη και ξανθή αυτή γυναίκα ενσάρκωνε την τέλεια Γερμανίδα. Εκτός όμως από τον ηγέτη τους ήταν το ίδιο δημοφιλής και στο γερμανικό κοινό.
Το 1928 παρακολούθησε τους Ολυμπιακούς Αγώνες στο Σαν Μόριτζ και από τότε έδειξε ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την αθλητική φωτογραφία και τον κινηματογράφο.
Το 1932 σε μια ανοιχτή συγκέντρωση του Ναζιστικού κόμματος, άκουσε τον Χίτλερ να μιλά και κυριολεκτικά «μαγεύτηκε». «Ήταν σαν η επιφάνεια της γης να άνοιγε μπροστά στα πόδια μου…», γράφει στην αυτοβιογραφία της. Όταν μάλιστα διάβασε το βιβλίο του Ο Αγών μου, λέγεται ότι είπε: «Το βιβλίο αυτό μου έκανε τεράστια εντύπωση. Έγινα ένα συνειδητοποιημένο μέλος του Εθνικοσοσιαλιστικού (Ναζιστικού) κόμματος, μόλις διάβασα την πρώτη του σελίδα»!
Το 1934 ο Χίτλερ της ζήτησε να κινηματογραφήσει το 6ο συνέδριο του Ναζιστικού κόμματος στη Νυρεμβέργη στο οποίο συμμετείχαν 1.000.000 μέλη. Η ταινία της αυτή ήταν πράγματι ένα αριστούργημα …προπαγάνδας και έλαβε πολλές διεθνείς βραβεύσεις. Είχε τον τίτλο ο Θρίαμβος της θέλησης.
Οι 11οι Ολυμπιακοί Αγώνες έγιναν στο Βερολίνο την 1η Αυγούστου 1936.
Ο Χίτλερ, με πρόσχημα τους αγώνες, βρήκε την ευκαιρία να προωθήσει την ιδεολογία των Ναζί και να προβάλει την ανωτερότητα της αρείας φυλής, που υποτίθεται ότι είχε κοινή καταγωγή με τους αρχαίους ‘Έλληνες. Η ιδέα της αφής της φλόγας ανήκει στον Γερμανό καθηγητή Dr. Carl Diem (Καρλ Ντημ), διευθυντή της Αθλητικής Ακαδημίας της Κολωνίας.
Ο Χίτλερ την ενστερνίστηκε και απαίτησε να γίνει, για πρώτη φορά, η τελετή της αφής της φλόγας στην Ολυμπία. Στο πλαίσιο μιας γενικότερης προπαγανδιστικής καμπάνιας εντάσσονταν επίσης η επίσκεψη του διάσημου Γερμανού φωτογράφου αρχιτεκτονικών μνημείων, Walter Hege στην Ελλάδα.
Το 1935 φωτογράφισε την Ολυμπία και κυκλοφόρησε το ομώνυμο λεύκωμα (Είχε προηγηθεί, το 1930 το λεύκωμά του Die Akropolis). Την κινηματογράφηση της τελετής είχε αναλάβει, με εντολή του Χίτλερ, η Λένι Ρίφενσταλ, στα πλαίσια της δημιουργίας μιας ταινίας των Ολυμπιακών Αγώνων του Βερολίνου.
Η Ρίφενσταλ επισκέφθηκε την Ελλάδα μαζί με συνεργάτες της και έκανε δοκιμαστικές λήψεις και φωτογραφήσεις για την τελική επιλογή των τοποθεσιών.
Σύμφωνα με μια ανεπιβεβαίωτη πληροφορία η Ρίφενσταλ συνεργάστηκε με τη Nelly’s, κατά την παραμονή της εδώ. Κάτι τέτοιο δεν θα μπορούσε να αποκλειστεί αφού η Nelly’s είχε σπουδάσει στη Γερμανία. Ουδέποτε όμως η τελευταία ανέφερε κάτι τέτοιο στον γράφοντα, αν και γνωριζόμασταν 21 χρόνια. Δεν θα απέκλεια όμως το ενδεχόμενο, η Nelly’s να αποσιώπησε το γεγονός, όταν πια η Ρίφενσταλ είχε γίνει το «μαύρο πρόβατο».
Η Λένι ήρθε λίγο πριν αρχίσει η τελετή της αφής της φλόγας στην Ολυμπία. Μαζί της είχε φέρει τις πιο σύγχρονες μηχανές και τα μηχανήματα που παρήγαγε η γερμανική βιομηχανία.
Η πρώτη πρωθιέρεια στην ιστορία του θεσμού ήταν η χορογράφος Κούλα Πράτσικα και ιέρειες οι μαθήτριες της σχολής της. Πρώτος λαμπαδηδρόμος ήταν ο αθλητής Κώστας Κανδύλης.
Η ιερή φλόγα κινήθηκε οδικά και διέσχισε επτά χώρες: την Ελλάδα, τη Βουλγαρία, τη Γιουγκοσλαβία, την Ουγγαρία, την Τσεχοσλοβακία, την Αυστρία και τη Γερμανία. Ήταν μια διαδρομή μεγαλύτερη από 3.000 χιλιόμετρα.
Κατά τη διάρκεια όμως της τελετής υπήρξε μεγάλη αταξία, κάτι που εμπόδισε το έργο της. Έτσι αποφάσισε να γυρίσει την αφή της φλόγας… στους Δελφούς, αφού εκεί(!) μπορούσε να εργαστεί απρόσκοπτα. Μαζί της είχε πάρει τον τέταρτο λαμπαδηδρόμο ο οποίος ήταν ντόπιος.
Η ίδια περιγράφει το γεγονός στη βιογραφία της: «Εξαντλημένοι και λουσμένοι στον ιδρώτα, φτάσαμε τελικά στον αρχαιολογικό χώρο, κάτω από τον καυτό μεσημεριάτικο ήλιο.
Η πραγματικότητα ξεπερνούσε τις χειρότερες προσδοκίες μου. Αυτοκίνητα και μοτοσικλέτες κατέστρεφαν με την παρουσία τους το τοπίο. Ο βωμός απ’ όπου θα άναβε
η Ολυμπιακή Φλόγα δεν παρουσίαζε κανένα ενδιαφέρον.
Ούτε οι νεαροί Έλληνες με τις αθλητικές στολές έδεναν με την εικόνα που είχα σχηματίσει στο μυαλό μου. Ήμουν απελπιστικά απογοητευμένη.
Οι κάμεραμαν επιχείρησαν να εστιάσουν στο βωμό, αλλά ήταν τόσο μεγάλη η κοσμοσυρροή, που οι προσπάθειές τους έμοιαζαν μάταιες. Καταλάβαμε από τις δυνατές επευφημίες ότι η Ολυμπιακή Φλόγα είχε ανάψει και είδαμε, ανάμεσα στα διάφορα οχήματα, την αναμμένη δάδα στο χέρι του πρώτου λαμπαδηδρόμου, ο οποίος αποχωρούσε ήδη διασχίζοντας το πλήθος. Όταν δοκιμάσαμε να τον ακολουθήσουμε με τα αυτοκίνητά μας, μας σταμάτησε ο αστυνομικός κλοιός. Οι κάρτες της ΔΟΕ πάνω στα παρμπρίζ δεν βοήθησαν. Τότε πετάχτηκα από το αυτοκίνητο και άρχισα να ικετεύω με νοήματα τους αστυφύλακες. Τελικά μας άφησαν να περάσουμε και σε λίγα λεπτά προφτάσαμε το δρομέα. Συνειδητοποίησα, ωστόσο, ότι μ’ αυτό τον τρόπο δεν μπορούσαμε να τραβήξουμε καλά πλάνα. Έπρεπε να σκηνοθετήσουμε τη δική μας λαμπαδηδρομία μακριά από αυτούς τους δρόμους, με πρόσωπα που θα ταίριαζαν στο χαρακτήρα της εισαγωγής που είχα οραματιστεί για την ταινία μου». (Από το βιβλίο: Λένι Ρίφενσταλ, Αυτοβιογραφία, εκδ. Terzo Βooks)
Στη συνέχεια η Ρίφενσταλ εργάστηκε στο Βερολίνο, όπου κάλυψε διεξοδικά τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Υπήρξε από τους πρώτους σκηνοθέτες που χρησιμοποίησαν κινούμενες κάμερες για να ακολουθούν την πορεία των αθλητών καθώς και για τις σκηνές που έγιναν με αργή κίνηση (slow motion). Η δουλειά της στην ταινία Ολύμπια αποτέλεσε την κύρια πηγή έμπνευσης για τη σύγχρονη αθλητική φωτογραφία. Χρειάστηκε ένα περίπου χρόνο για να μοντάρει την ταινία, της οποίας η πρεμιέρα έγινε το 1938 στα 49α γενέθλια του Χίτλερ.
Η ταινία είχε εξαιρετική επιτυχία στη Γερμανία, αλλά και σε άλλες χώρες.
Το Σεπτέμβριο του 1939 η Ρίφενσταλ έλαβε μέρος στην επίθεση κατά της Πολωνίας ως πολεμική ανταποκρίτρια.
Ο Αδόλφος Χίτλερ ήταν γι’ αυτήν πρότυπο ηγέτη «…πρόκειται για τον σημαντικότερο άνθρωπο που γεννήθηκε ποτέ. Είναι πράγματι αλάνθαστος, τόσο απλός και διαθέτει την ίδια στιγμή, εξαιρετική δύναμη», είχε πει σε έναν ρεπόρτερ, το 1937.
Μετά τον πόλεμο συνελήφθη και δικάστηκε σαν οπαδός των Ναζί, αν και η ίδια το αρνιόταν μέχρι το τέλος της ζωής της.
Κατά τις δεκαετίες του ‘50 και του ‘60 προσπάθησε πολλές φορές να γυρίσει νέες ταινίες (15 φορές!), αλλά όλες απέτυχαν, λόγω του κακού παρελθόντος της.
Κατά τη δεκαετία του ‘60 στράφηκε προς τη φωτογραφία ντοκουμέντου, καταγράφοντας φυλές της Αφρικής. Εργάστηκε για μεγάλα διαστήματα στο Σουδάν και ήταν η πρώτη ξένη που έλαβε Σουδανικό διαβατήριο.
Τα λευκώματα που εξέδωσε το 1974 και το 1976 έγιναν σύντομα διεθνή μπεστσέλερ. Το 1972 φωτογράφισε τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Μονάχου και ήταν το τιμώμενο πρόσωπο στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Μόντρεαλ, το 1976.
Σε ηλικία 72 χρονών άρχισε να ασχολείται με την υποβρύχια φωτογραφία! Κατόρθωσε μάλιστα να βγάλει τη σχετική άδεια δηλώνοντας ότι ήταν 52 χρονών! Ακολούθησαν τα βιβλία της “Κοραλλένιοι Κήποι” και “Το Θαύμα κάτω από το νερό”, μια επισκόπηση της ζωής στους ωκεανούς.
Στις 22 Αυγούστου του 2002, στα εκατοστά(!) γενέθλιά της παρουσίασε την ταινία της με τίτλο Υποβρύχιες Εντυπώσεις.
Ήταν τότε η μεγαλύτερη σε ηλικία υποβρύχια δύτης στον κόσμο. Παράλληλα ήταν και πιλότος αεροπλάνου.
Η Λένι έκανε με επιτυχία πολλά πράγματα ταυτόχρονα: χορεύτρια, ηθοποιός, σκηνοθέτης, σεναριογράφος, παραγωγός και φωτογράφος. “Ο Θρίαμβος της θέλησης” και τα “Ολύμπια” αποτελούν τις δυο πιο σημαντικές ταινίες που γυρίστηκαν ποτέ από γυναίκα.
Το 2003 σε ηλικία 101 ετών (!) η Ρίφενσταλ παντρεύτηκε τον Χόρστ Κέτνερ, τον οπερατέρ της, με τον οποίο συζούσε από την εποχή που εκείνη ήταν 60 χρονών και εκείνος 20.
«Η κυρία Ρίφενσταλ» έγραψε τότε ο John Kingston “δήλωσε πως είναι αθάνατη και ο Θεός έλαβε σοβαρά τη δήλωσή της “
Τελικά ο Θεός φαίνεται ότι δεν έλαβε τη δήλωση αυτή τόσο σοβαρά, γιατί ακολούθησε και η ίδια τη μοίρα των θνητών: Πέθανε πλήρης ημερών στις 8 Σεπτεμβρίου του 2003, στο σπίτι της στη Γερμανία.
κείμενα Άλκης Ξανθάκης
Αναδημοσίευση από τον ΦΩΤΟγράφο 202, Οκτώβριος, 2010
