Κατά το πρόσφατο ταξίδι μου στη Νέα Υόρκη δύο ήταν οι «φωτογραφικοί» στόχοι μου: να επισκεφτώ το Rochester και το σπίτι όπου έζησε ο George Eastman, ο δημιουργός της Kodak, και να δω από κοντά την έκθεση με τις χαμένες φωτογραφίες του ισπανικού εμφυλίου πολέμου. Πραγματοποίησα και τους δύο στόχους μου.
Σ’ αυτό το τεύχος θα σας μιλήσω για την χαμένη βαλίτσα του R. Capa(Φωτ. επάνω: Robert Capa. Δημοκρατικοί στρατιώτες ψάχνουν εθνικιστές ελεύθερους σκοπευτές στα ερείπια ενός κυβερνητικού κτιρίου στην Τερουέλ, Ιανουάριος 1938, Ισπανία).
Το σπάνιο αυτό φωτογραφικό υλικό τραβήχτηκε από τρεις φωτογράφους: από τον Robert Capa, την Gerda Taro, την πρώτη γυναίκα-πολεμική φωτογράφο που σκοτώθηκε στα πεδία των μαχών
και τον David Seymour, γνωστό με το ψευδώνυμο «Chim». Το 2007 τρία κουτιά γεμάτα με φιλμ 35mm, που περιείχαν 4.500 αρνητικά από τον Ισπανικό εμφύλιο που είχαν τραβήξει οι τρεις αυτοί φωτογράφοι εντοπίστηκαν σε μια παλιά βαλίτσα στην πόλη του Μεξικού. Το ανεκτίμητο αυτό υλικό εθεωρείτο ότι είχε χαθεί από το 1939, λίγο μετά την έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Ο Robert Capa τα είχε αφήσει στο σκοτεινό θάλαμό του στο Παρίσι, όταν εγκατέλειψε την Ευρώπη για την Αμερική. Μέχρι το θάνατό του ήταν πεπεισμένος
ότι το υλικό αυτό είχε καταστραφεί στη δίνη του πολέμου.
Το 1995 είχαν αρχίσει να κυκλοφορούν φήμες για την ύπαρξη των αρνητικών αυτών, που είχαν στο μεταξύ ταξιδέψει από το Παρίσι στη Μασσαλία και από εκεί είχαν φτάσει στα χέρια του Μεξικανού στρατηγού Φραντσίσκο Γκονζάλες ο οποίος είχε υπηρετήσει ως πρόξενος στη Μασσαλία κατά τον πόλεμο.
Τα αρνητικά παρέμειναν ξεχασμένα πάνω από μισό αιώνα, ως ότου στις αρχές του 2008, ταξίδεψαν στο International Center
of Photography, το οποίο ίδρυσε ο αδερφός του Robert Capa, ο Cornel, στο Μανχάταν της Νέας Υόρκης. Ο Capa ήταν ένας «ιστορικός του πολέμου», ο οποίος αποσκοπούσε να φέρει τον πόλεμο κοντά στο κοινό. Ο ίδιος έλεγε: «Αν οι φωτογραφίες σου δεν είναι αρκετά καλές, τότε δεν είχες πλησιάσει το θέμα αρκετά κοντά». Το ίδιο όμως πρέσβευαν και οι δύο φίλοι του, ο David (Chim) Seymour και η Gerda Taro που ήταν ερωμένη του R. Capa. Ήταν τρεις φιλόδοξοι νέοι, εβραϊκής καταγωγής, ένας Ούγγρος, ένας Πολωνός και μια Γερμανίδα… Συνδέθηκαν στο Παρίσι και βρέθηκαν να καταγράφουντον Ισπανικό εμφύλιο από την έναρξή του το 1936. Και οι τρεις τους σκοτώθηκαν τη στιγμή που φωτογράφιζαν μάχες…
Η Taro το 1937, ο Capa το 1954 και ο Seymour το 1956. Αυτή είναι δυστυχώς η μοίρα των καλών
πολεμικών φωτογράφων.
Η έκθεση με τίτλο «Η Μεξικάνικη Βαλίτσα» παρουσιάστηκε στα τέλη του 2010 και αποτέλεσε ένα από τα πιο σημαντικά γεγονότα της χρονιάς που πέρασε. Σ’ αυτήν παρουσιάστηκαν οι πιο χαρακτηριστικές φωτογραφίες των τριών φωτορεπόρτερ σε συνδυασμό με επιστολές και κείμενα των φωτογράφων, καθώς και περιοδικά της εποχής εκείνης που είχαν δημοσιεύσει ορισμένες από τις φωτογραφίες αυτές. Θα πρέπει να ομολογήσω ότι οι εντυπώσεις ήταν συγκλονιστικές! Νόμιζες ότι βρισκόσουν εκεί την ώρα των μαχών και βίωνες τον πόνο των αμάχων που βρίσκονταν εγκλωβισμένοι ανάμεσα στους αντιμαχόμενους. Το λεύκωμα που εκδόθηκε για την έκθεση, μεγάλο και ακριβό, δεν μπορεί να δημιουργήσει όμως τα ίδια συναισθήματα.
κείμενα Άλκης Ξανθάκης
Αναδημοσίευση από τον ΦΩΤΟγράφο 207, Μάρτιος, 2011
