Nικήσαμε τον θόρυβο. Με τις mirrorless και το ηλεκτρονικό κλείστρο

Nικήσαμε τον θόρυβο. Με τις mirrorless και το ηλεκτρονικό κλείστρο

Aρκετές φορές χρειαζόμαστε πραγματικά ήσυχη λειτουργία της φωτογραφικής μηχανής. Ιδιαίτερα σε θεατρικές ή χορευτικές παραστάσεις, σε κάποια στιγμή γενικής σιωπής κλπ. Ο ήχος και μόνο του κλείστρου προκαλεί βλέμματα διαμαρτυρίας και αποδοκιμασίας. Την παλιά εποχή του φιλμ η συμβουλή ήταν μία: rangefinder αντί για reflex. Γι αυτό και στο ρεπορτάζ και το ντοκουμέντο είχαν για αρκετά χρόνια κυριαρχήσει οι Leica.

κείμενα Παναγιώτης Καλδής

Σήμερα τα πράγματα είναι πιο περίπλοκα. Από την μία πλευρά έχουμε το στρατόπεδο των DSLR όπου ο μηχανισμός του καθρέπτη δημιουργεί αρκετό θόρυβο εξ ορισμού και τον ανταγωνισμό των mirrorless (CSC) όπου δεν υπάρχει καθρέπτης. Όμως και στις δύο περιπτώσεις παραμένει η παράμετρος του ηλεκτρομηχανικού κλείστρου και του θορύβου που προκαλεί.
Για να δούμε λοιπόν τι λύσεις διατίθενται για όσους χρειάζονται την απόλυτα αθόρυβη λειτουργία της ψηφιακής τους μηχανής.
1. DSLR σε LiveView mode. Eδώ ο καθρέπτης κλειδώνει στην επάνω θέση για να “αποκαλύψει” τον αισθητήρα. Άρα ο μόνος που παραμένει είναι ο θόρυβος από το κλείστρο. Σε ορισμένα μοντέλα DSLR προβλέπονται κάποια τρικ για ήσυχη λειτουργία όπως το Q-Mode της Νikon που ακυρώνει το beep του autofocus και καθυστερεί την επιστροφή του καθρέπτη όσο κρατάμε πατημένο το κουμπί απελευθέρωσης.
2. Μirrorless. Ξεχνώντας τον “θορυβώδη” καθρέπτη, για την ακύρωση του ήχου του κλείστρου, επιστρατεύεται η τελείως ψηφιακή λειτουργία δηλ. τo κανονικό ηλεκτρομηχανικό κλείστρο μένει ανοικτό και το χρονισμό αναλαμβάνει ο ίδιος ο αισθητήρας. Όμως για το τέλειο αποτέλεσμα πρέπει να έχουμε global shutter sensor
δηλ. να γίνεται η λήψη ακαριαία σε όλη την επιφάνεια του καρέ και όχι rolling shutter όπου το τράβηγμα του καρέ γίνεται γραμμή-γραμμή, πολύ γρήγορα δηλαδή αλλά όχι σε απολύτως πραγματικό χρόνο. Το πρόβλημα του rolling shutter είναι το “jello effect”, για το οποίο συνήθως διαμαρτύρονται οι βιντεολήπτες.

rolling-shutter-effectGlobal vs. Rolling Shutter

Το κλείστρο καθέτου διαδρομής που έχει επικρατήσει στις ψηφιακές μηχανές, DSLR και mirrorless, αποτελείται από δύο κουρτίνες από μεταλλικό κράμα ή άλλο συνθετικό υλικό. Κατά την κίνησή τους αφήνουν ένα κενό μεταξύ τους που αντιστοιχεί με την επιφάνεια του αισθητήρα (καρέ) ως την ταχύτητα συγχρονισμού. Σε πιο γρήγορες ταχύτητες αφήνουν ένα μικρότερο παραλληλόγραμμο κενό που “ταξιδεύει” εκφωτίζοντας διαδοχικά τον αισθητήρα (γι αυτό αν πυροδοτήσουμε το φλας σε ταχύτητα πιο γρήγορο από το X-Sync, θα πάρουμε μόνον μια οριζόντια λωρίδα από το θέμα).
Στην ψηφιακή εποχή, όλες οι compact χρονίζουν την έκθεση μέσω του αισθητήρα ενώ υπάρχει ένα υποτυπώδες κλείστρο εντός φακού που απλά σκιάζει για να μην εισέρχεται φως προς το εσωτερικό. Τα pixel διαβάζουν κατά σειρές (για να μη “μπουκώνει” με πληροφορία η CPU) σε σχεδόν real time. Mετά κάνουν reset για να είναι έτοιμα για την επόμενη λήψη. Στις reflex και mirrorless όμως παραμένει η κληρονομιά από την αναλογική εποχή με τον ηλεκτρομηχανικό φωτοφράκτη που δημιουργεί ορισμένο επίπεδο ηχητικού θορύβου λόγω κινούμενων μερών.
Η μοναδική “απόλυτη” λύση απέναντι στον θόρυβο του κλείστρου είναι να καταφύγουμε στη λειτουργία ηλεκτρονικού κλείστρου δηλ. όλη τη δουλειά του χρονισμού να την αναλάβει ο αισθητήρας. Τότε τίθεται το δίλημμα: αισθητήρας με global ή με rolling shutter; Σχεδίαση αισθητήρα που κάνει ολόκληρη τη λήψη απολύτως ταυτόχρονα (global) ή σαρώνοντας πολύ γρήγορα σε γραμμές (rolling); Πλεονεκτεί η πρώτη προσέγγιση αφού η δεύτερη έχει κάποια προβλήματα με κινούμενα αντικείμενα, ευθέως ανάλογα με την ταχύτητα της κίνησης. Ωραία η θεωρία, αλλά στην πράξη  κολλάμε. Όλοι οι μέχρι σήμερα “καταναλωτικοί” αισθητήρες CMOS είναι τύπου rolling shutter. Aπλά μερικοί έχουν πολύ πιο γρήγορα refresh και τα πάνε καλύτερα σε αυτή την παράμετρο.

Ντεσιμπελόμετρο για όλους

Έχετε smartphone; Η έξυπνη συσκευή μπορεί να διπλασιάσει την αξία της και ως ειδικό όργανο μέτρησης στάθμης ήχου σε dB (deciBel). Kυκλοφορούν ένα σωρό apps που κάνουν αυτή τη δουλειά και μάλιστα δωρεάν. Δοκιμάσαμε το Decibel 10th για iOS με αποτελέσματα επαρκούς ακρίβειας, ώστε να μετρήσουμε τον θόρυβο από διάφορες μηχανές (στάθμη στα 50cm σε ήσυχο δωμάτιο).

nikonq-modeΝikon σε Q-mode

Ορισμένες DSLR διαθέτουν ειδική «ήσυχη» λειτουργία όπως αυτή της Νikon όπου καθυστερούν την επαναφορά του καθρέπτη.

fuji_x70_electronic-shutter-menuΗλεκτρονικό κλείστρο

Αρκετές mirrorless όπως ενδεικτικά η X-70 της Fujifilm (δοκιμή σε αυτό τεύχος), έχει αθόρυβη λειτουργία με ενεργοποιημένο το ηλεκτρονικό κλείστρο και χρονισμό ως το 32.000sec.

soundblimpKnowHow

•    Όλες οι φθηνές compact και τα smartphone έχουν ψηφιακό κλείστρο. Ο όποιος ήχος κλείστρου ακούμε από αυτές αναπαράγεται απλά από το μεγάφωνο και μπορεί να σιγάσει εντελώς. Όμως οι σένσορές τους είναι 1. πολύ μικροί 2. είναι τύπου rolling shutter.
•     Όταν επιβάλλεται από ειδικές συνθήκες όπως π.χ. στη φωτογραφία φύσης, και σε συστήματα με κρυψώνες (hides) και αυτοματοποιημένη λήψη, όπου δεν πρέπει να τρομάξουν από τον ήχο τα θέματα (ζώα ή πτηνά) τότε υπάρχουν ειδικά μέσα. Για παράδειγμα η αμερικανική εταιρία Soundblimp διαθέτει κατά παραγγελία, αθόρυβα περιβλήματα, μέσα στα οποία τοποθετείται η μηχανή DSLR χωρίς να ακούγεται καθόλου. https://soundblimp.com/home/

Mετρήσεις θορύβου κλείστρου

Ενδεικτικά μετρήσαμε με iPhone 5 και την εφαρμογή Decibel 10th σε απόσταση 50cm Tαχ. κλείστρου 1/60s
• Sony a6000 70dB
• Nikon D3400 72dB
• Nikon D610 73dB
• Canon EOS 600D 73dB
• Canon EOS 5D MkI 72dB
• Canon EOS 6D 66dB
• Canon EOS 7D 69dB

 

Αναδημοσίευση από τον Φωτογράφο Νο 245, Νοέμβριος – Δεκέμβριος, 2016

Σχολιάστε

Για να σχολιάσετε πρέπει να συνδεθείτε.