Το κυνήγι της απόλυτης ευκρίνειας. Ποιές παράμετροι επηρεάζουν την απόδοση των λεπτομερειών στις φωτογραφίες μας

Το κυνήγι της απόλυτης ευκρίνειας. Ποιές παράμετροι επηρεάζουν την απόδοση των λεπτομερειών στις φωτογραφίες μας

Συχνά δίνουμε αποσπασματικές συμβουλές για διάφορα θέματα. Για καλύτερο χρώμα, για νετάρισμα, για το κάδρο και τόσα άλλα. Σε αυτό το τεύχος σκεφθήκαμε να κάνουμε κάτι ολοκληρωμένο. Να δούμε δηλ. όλους τους παράγοντες που καθορίζουν την ευκρίνεια και με ποιούς τρόπους να βελτιστοποιήσουμε τις επιμέρους τεχνικές που την επηρεάζουν. Κατά βάση, η ευκρίνεια που την ανταλαμβανόμαστε και περιγράφουμε και ως οξύτητα, καθαρότητα και σαφήνεια των λεπτομερειών σε μια φωτογραφία, υπόκειται σε ορισμένες παραμέτρους.

κείμενα Παναγιώτης Καλδής

Εν συντομία: οι παράγοντες που κάνουν μια φωτογραφική εικόνα λιγότερο ή περισσότερο ευκρινή είναι: η ακρίβεια στο νετάρισμα, το κοντράστ, το διάφραγμα εργασίας, η ταχύτητα κλείστρου, το βάθος πεδίου, η σταθεροποίηση του συνόλου φωτογραφικής μηχανής και φακού την ώρα της λήψης, ο ψηφιακός θόρυβος και η οπτική απόδοση του φακού. Αυτή η ενδεικτική απαρίθμηση ελπίζουμε να μην αφήνει τίποτε απέξω. Ίσως το maximum του sharpness να μην μπαίνει στην πρώτη θέση στο σύνολο των θεμάτων, αλλά δεν παύει να είναι μια από τις βασικές προτεραιότητες. Στο σημερινό άρθρο μας θα επικεντρωθούμε όχι στη θεωρητική προσέγγιση του θέματος αλλά σε πρακτικές συμβουλές. Εφόσον τις ακολουθήσουμε, θα βελτιώσουμε θεαματικά το επίπεδο οξύτητας και λεπτομερειακότητας των φωτογραφιών μας.

off-center-af-pointsTip

Αντί για το κεντρικό σημείο AF πολλές μηχανές μας αφήνουν να επιλέξουμε χειροκίνητα, άλλα μοναδικά, εκτός κέντρου, σημεία. Αρκετά βολικό για αντικείμενα που είναι τοποθετημένα off center.

Νετ

nikon-d500-af-pointsΈνα ή πολλά σημεία εστίασης; Tα συστήματα autofocus των σημερινών DSLR και CSC (Mirrorless) έχουν εξελιχθεί πάρα πολύ, και πολλοί φωτογράφοι επαφίενται για την εστίαση στην αυτόματη επιλογή πολλαπλών σημείων. Επειδή ο υπολογισμός της βέλτιστης απόστασης εστίασης στο MultiPoint Autofocus γίνεται με περίπλοκους αλγόριθμους, είναι πιθανόν η μηχανή να μην εστιάσει ακριβώς εκεί που φανταζόμαστε και θεωρούμε ως το βασικό αντικείμενο του ενδιαφέροντός μας. Γενικά όταν θέλουμε τον έλεγχο, πρέπει να επιλέγουμε το μονό, κεντρικό σημείο εστίασης.

af-mfAuto ή manual. Το autofocus ήταν η μεγαλύτερη επανάσταση που κληρονομήσαμε από την αναλογική εποχή. Έχει αναπτυχθεί πάρα πολύ και το προτιμούν σχεδόν όλοι στην καθημερινότητά τους. Όμως υπάρχουν περιπτώσεις που το manual δίνει ακριβέστερη εστίαση όπως π.χ. στο macro ή στο πορτραίτο.

Predictive AF. Η πρόβλεψη εστίασης συνδυάζει τη λειτουργία συνεχούς εστίασης με ανάλυση της κατεύθυνσης κίνησης αντικειμένου για να εστιάσει σωστά.

%ce%b1%ce%bd%cf%8e%ce%bd%cf%85%ce%bc%ce%bf-1

Από αριστερά προς δεξιά: Μπαίνοντας στο μενού, ενεργοποίηση μικρομετρικής ρύθμισης focus, καταχώρηση τιμής ρύθμισης για συγκεκριμένο φακό

Βackfocus. Εφόσον κάποιοι φακοί δημιουργούν μικροπροβλήματα στην εστίαση και δεν νετάρουν στο σημείο ακριβώς που έχετε ορίσει με το autofocus αλλά λίγο πιο κοντά ή πιο μακριά, τότε έχουμε πρόβλημα backfocus. Aπλά η μηχανή πρέπει να πάει στο service για ρύθμιση. Εναλλακτικά σε ορισμένα μοντέλα, προβλέπεται ρύθμιση από το χρήστη.

Υψηλό κοντράστ

67-82-1

Αριστερά: λήψη με αίθριο καιρό, δεξιά: λήψη με βαριά σύννεφα

Ψυχοτεχνικά, το ανεβασμένο κοντράστ της εικόνας δίνει την ψευδαίσθηση της καλύτερης ευκρίνειας. Συγκρίνοντας δύο εικόνες με ίδια ανάλυση σε γραμμές αλλά με διαφορές στο κοντράστ, οι παρατηρητές ενστικτωδώς θεωρούν πιο sharp αυτή με το μεγαλύτερο κοντράστ και τα καλύτερα περιγράμματα.
• Δοκιμάστε και μόνοι σας.
• Τραβήξτε το ίδιο εξωτερικό πλάνο το μεσημέρι με έντονη ηλιοφάνεια.
• Επαναλάβετε μια συννεφιασμένη μέρα, διατηρώντας το κάδρο.
• Δείξτε τις δύο λήψεις σε φίλους και εισπράξτε το συμπέρασμα.

PhotoSchool_Know How_245.indd

Η ανάγνωση του διαγράμματος ανάλυσης του φακού μας δίνει την ένδειξη ποιά διαφράγματα “γράφουν” καλύτερα.

Διάφραγμα

Οι φακοί κατά κανόνα (υπάρχουν κι εξαιρέσεις) γράφουν καλύτερα (δηλ. δίνουν μεγαλύτερη πραγματική ανάλυση σε γραμμές – άρα ευκρίνεια) περίπου στο μέσον της γκάμας διαφραγμάτων (f/stop).
Συνήθως την καλύτερη απόδοση συναντάμε στο f/5,6 ως f/8. To καλύτερο διάφραγμα του φακού, λέγεται “lens sweet spot” και πλαισιώνεται από πολύ καλή απόδοση στα δύο γειτονικά  διαφράγματα. Π.χ. αν το sweet spot για ένα telephoto 100 f/1,4 είναι στο f/4 πιθανολογείται να έχει σχεδόν εξίσου καλή οπτική συμπεριφορά στο f/2,8 και στο f/5,6.
Όλα αυτά είναι ένας απλός εμπειρικός κανόνας. Παρατηρούνται μεγάλες αποκλίσεις από φακό σε φακό. Σε ακριβές υλοποιήσεις πιθανόν να έχουμε σταθερά πολύ καλή απόδοση σχεδόν στο σύνολο των διαφραγμάτων εργασίας. Το καλύτερο που έχουμε είναι είτε να αναζητήσουμε την καμπύλη ΜΤF (Modulation Transfer Function curve) που αποτελεί μια καλή ένδειξη για την ευκρίνεια ή αντίστοιχες μετρήσεις στο internet για τον συγκεκριμένο φακό που μας ενδιαφέρει.
ΤΙΡ: Πάντα επιλέγουμε f/No που αντιστοιχούν στη βέλτιστη αναλυτική ικανότητα.

PhotoSchool_Know How_245.inddΚαλύτερος φακός για καλύτερο sharpness

Δεν είναι όλοι οι φακοί ίδιοι. Δεν είναι τυχαίο ότι βλέπουμε τεράστιες αποκλίσεις σε τιμές. Από τους πολύ προσιτούς zoom των κιτ που συνοδεύουν την πρώτη μας αγορά, ως τους πανάκριβους prime. Οι καλύτεροι φακοί εκτός από πιο αξιόπιστη κατασκευή, μηχανική αντοχή, καλύτερη φωτεινότητα και πιο γρήγορο autofocus έχουν και ανώτερη ευκρίνεια. Όλα αυτά βέβαια κατά κανόνα, γιατί έχει συμβεί και φακοί κιτ να έχουν αξιοπρεπέστατη ανάλυση (άρα οξύτητα).

Tip

Το Μirror lock-up είναι μέρος του Live View. Δηλ. πρώτα ανασηκώνεται ο καθρέπτης και μετά η DSLR μπαίνει σε liveview mode. Κατά συνέπεια, με επιλογή LiveView αποφεύγουμε 100% τον κραδασμό από την κίνηση αναδίπλωσης του καθρέπτη.

canon-lens-with-stabilizerΣταθεροποίηση

Όταν φωτογραφίζουμε στο χέρι, είναι καλύτερα να έχουμε φακό με stabilizer ή μηχανή με εσωτερικό optical stabilizer επί του αισθητήρα. Αυτό δίνει πλεονέκτημα 3 ως 4 1/2stop για τις λήψεις χωρίς άλλη βοήθεια σταθεροποίησης. Φακούς με optical stabilizer μπορούμε να βρούμε ακόμη και πολύ φθηνούς (π.χ. τους φακούς kit).

PhotoSchool_Know How_245.inddKnow how: Stabilizer & τρίποδο

Αντίθετα από την αρχική σκέψη, το δίδυμο φακού με ενεργοποιημένο optical stabilizer και τριπόδου δεν είναι αποδοτικό. Σκεφθείτε λίγο την αρχιτεκτονική των φακών με optical stabilzer: περιέχουν ένα “πλέον” γκρουπ οπτικών κρυστάλλων (floating element) που εκτελεί διορθωτικές κινήσεις ελεγχόμενο από κάποιο πιεζοηλεκτρικό στοιχείο. Αυτό όταν δεν “κλειδώνει” είναι ελεύθερο και εισάγει ενός βαθμού “κίνηση” στο σύστημα. Γι’ αυτό όταν ο φακός τοποθετηθεί πάνω σε τρίποδο έχουμε συμφέρον να κλειδώσουμε το stabilizer επιλέγοντας θέση Off.  Εξαρτάται βέβαια και από το φακό γιατί υπάρχουν κάποιοι φακοί σειράς Canon EF IS ή Nikkor AF VR που ρητά αναφέρουν ότι δεν χρειάζονται “κλείδωμα” αν τύχει να μπουν σε τρίποδο!

PhotoSchool_Know How_245.indd

Τρίποδο και ντεκλανσέρ

Η απόλυτη ευκρίνεια έχει ένα ανεκτίμητο σύμμαχο. Το τρίποδο. Όσο και σταθερό χέρι κι αν έχουμε, δεν συγκρίνεται με την τοποθέτηση πάνω σε γερό, ακλόνητο τρίποδο. Παραπέρα, για να αυξήσουμε στο έπακρο και να ακινητοποιήσουμε 100% το σύνολο φωτ. μηχανής και τριπόδου, μπορούμε να καταφύγουμε σε διάφορα τεχνάσματα.
Ι. Έρμα. Μπορούμε να αναρτήσουμε πρόσθετο βάρος από το άγκιστρο στο κάτω μέρος της κεντρικής κολόνας του τριπόδου. Έτσι αυξάνεται η μάζα του συνόλου και είναι λιγότερο ευαίσθητο σε κραδασμούς, ριπές αέρα κλπ.
ΙΙ. Ηλεκτρονικό ντεκλανσέρ. Το ενσύρματο ή ασύρματο σύστημα για την απελευθέρωση του κλείστρου (shutter release) απομονώνει μηχανή και χρήστη και έτσι δεν μεταδίδεται κανενός είδους κραδασμός. Πατώντας το κουμπί ντεκλανσέρ ενεργοποιείται ο μηχανισμός λήψης χωρίς όμως να μεταδίδονται κραδασμοί στο σώμα όπως συμβαίνει όταν πατάμε το κουμπί με το χέρι. Έτσι η μηχανή μένει απολύτως ακίνητη. Αν και μοιάζει με μικρολεπτομέρεια, δεν αφορά μόνον τους σχολαστικούς αλλά και όλους όσους νοιάζονται για την τέλεια ευκρίνεια.
ΙΙΙ. Αυτοχρονομέτρης. Ένα πρόχειρο, δωρεάν τρικ αντικατάστασης του ντεκλανσέρ είναι το γνωστό μας self timer που ενσωματώνεται στο σύνολο των φωτoγραφικών μηχανών. Ουσιαστικά πρόκειται για ένα ηλεκτρονικό μηχανισμό χρονο-υστέρησης. Παρεμβάλλει μερικά δευτερόλεπτα ανάμεσα στο αρχικό πάτημα και την απελευθέρωση του κλείστρου, δηλ. αρκετό μεσοδιάστημα για να αποσβεστούν όσοι κραδασμοί έχουν προκληθεί.

Kλείδωμα καθρέπτη

Ο μηχανισμός του καθρέπτη στις DSLR από μόνος του δημιουργεί κάποιους κραδασμούς. Ειδικά γίνονται αντιληπτοί στις πιο χαμηλές ταχύτητες κλείστρου.
Γι αυτό σε αρκετές μηχανές προβλέπεται κλείδωμα (mirror lock-up) στις περιπτώσεις που ο φωτογράφος επιζητεί το maximum της ευκρίνειας.

PhotoSchool_Know How_245.inddXαμηλά ISO παρακαλώ!

Πολλά έχουμε γράψει κατά διαστήματα για τον ψηφιακό θόρυβο. Δηλ. για την “παρασιτική” πληροφορία, τα νόθα μπλε, πράσινα και κίτρινα pixel που διασκορπίζονται κατά χιλιάδες στην εικόνα όταν κάνουμε λήψεις σε υψηλότερες ευαισθησίες (μεγαλύτερα ISO). Σίγουρα είναι ενοχλητικό φαινόμενο και αφαιρεί από την καταγραφή της λεπτομέρειας. Γι αυτό καλύτερα να μείνουμε σε όσο το δυνατόν πιο χαμηλά ISO (καλύτερα στη βασική ευαισθησία, συνήθως ISO100).

_dsc4464Tip

Εναλλακτικά, μπορούμε να κάνουμε ένα δικό μας απλό τεστ ευκρίνειας για να διαπιστώσουμε το καλύτερο διάφραγμα για κάθε φακό μας (lens sweet spot).
• Παίρνουμε μια κυριακάτικη εφημερίδα και κολλάμε στον τοίχο απέναντι ένα “σαλόνι” δηλ. δύο σελίδες δίπλα-δίπλα.
• Στήνουμε τη μηχανή με το φακό σε τρίποδο.
• Φωτίζουμε ομοιόμορφα και ελέγχουμε με εξωτερικό φωτόμετρο.
• Πραγματοποιούμε διαδοχικές λήψεις με όλα τα διαφράγματα του φακού.
• Επειδή η εφημερίδα έχει πολλές λεπτομέρειες ιδίως σε μικρά γράμματα ελέγχουμε τις λήψεις στο κέντρο και τα άκρα, εντοπίζοντας σε ποιό διάφραγμα παρατηρούμε την καλύτερη απόδοση.

 

Αναδημοσίευση από τον Φωτογράφο Νο 245, Νοέμβριος – Δεκέμβριος, 2016

Σχολιάστε

Για να σχολιάσετε πρέπει να συνδεθείτε.